به گزارش اصفهان زیبا؛ تجاوز وحشیانه امریکا و رژیم صهیونیستی به ایران لحظههای تلخ و اسفباری را برای شهروندان رقم زد؛ صحنههایی دردناک که شاید تا سالها هیچ پاککنی نتواند آنها را از گوشه ذهن افراد پاک کند. در این میان، اما مددجویان بهزیستی و همچنین افرادی که از مراکز مختلف این سازمان خدمات دریافت میکردند، شاید وضعیت بدتری نسبت به باقی شهروندان داشتند؛ چراکه مراکز روزانه در این ایام تعطیل و مراکز شبانهروزی نیز در معرض خطر قرار داشتند. سمیه کریمی، مدیرکل بهزیستی اصفهان، در گفتوگو با «اصفهانزیبا» از وضعیت مددجویان و همچنین مراکز مختلف این سازمان در جنگ چهلروزه میگوید.
باتوجهبه شرایط جنگی و ادامه آن به مدت 40 روز مددجویان از تعطیلی برخی مراکز روزانه گلایه داشتند. در این مدت مددجویان چگونه خدمات موردنیاز خود را دریافت کردند؟
مراکز شبانهروزی، ویزیت و مراقبت در منزل طی ایام جنگ خدمات خود را به گروههای هدف سازمان ارائه کردند. مراکز توانبخشی روزانه نیز باهدف حفظ سلامت مددجویان همراه با تداوم و استمرار خدمات، پیگیریها و آموزشهای لازم را بهصورت مجازی و از راه دور به مددجویان و خانوادههای آنها ارائه کردند تا خدمترسانی به افراد قطع نشود و آنها بتوانند نیاز خود را رفع کند.
باتوجهبه اینکه برخی از مراکز نسبت به بعضی دیگر، در طول جنگ با خطرهای بیشتری روبهرو بودند و امکان آسیبرساندن به آنها وجود داشت، نگهداری از کودکان تحت حمایت بهزیستی در این مناطق چگونه صورت گرفت تا آنها از گزند آسیبها در امان باشند؟
با آغاز درگیریها، کمیته بحران در ادارهکل بهزیستی فعال و تصمیم بر آن شد که بهمنظور کاهش آسیب به کودکان مقیم در خانههای کودکونوجوان در شهرستانهایی ازجمله نطنز، فلاورجان و لنجان که در معرض خطر قرار داشتند، کودکان مطابق دستورالعملهای ایمنی به فضاها و شهرستانهای امنتر منتقل شوند. این جابهجاییها بهصورت کاملا هماهنگ و با رعایت استانداردهای حفاظتی و با دستور مقام قضایی آن شهرستانها انجام شد؛ همچنین برای خانههای کودکونوجوان، مراکز معین در نظر گرفته شد تا در صورت بروز شرایط اضطراری امکان اسکان ایمن برای کودکان فراهم باشد؛ علاوهبراین، شرایط مرخصی برای حدود یکسوم کودکانی که واجد شرایط بودند، با هماهنگی کمیته شبهخانواده استان تسهیل و دراسرعوقت اجرا شد.
باتوجهبه این شرایط، آیا کودکان بهصورت موقت نیز به خانوادهها سپرده شدند؟
سیاست ادارهکل بهزیستی در شرایط جنگی برایناساس است که فرایند واگذاری کودکان تنها برای مواردی انجام شود که پیشازاین دارای شرایط واگذاری بودهاند. این اقدام بدون شتابزدگی و صرفا با محوریت «منافع عالیه کودک» صورت میگیرد؛بنابراین تأکید اصلی بر حفظ حضور کودکان در مراکز و تأمین امنیت روانی و جسمی آنان است و از انتقال عجولانه به خانوادهها پرهیز میشود؛ بااینحال برای کودکان مقیم در مراکز شبهخانواده، امکان مرخصی نزد خانواده زیستی یا بستگان درجه یک و دو فراهم شد و در طول دوران جنگ حدود یکسوم کودکان واجد شرایط از این امکان استفاده کردند.
چه چهارچوبهایی برای جابهجایی کودکان در این ایام در نظر گرفته شد؟
بر اساس تصمیم کمیته بحران ادارهکل بهزیستی، کودکان به مناطقی منتقل شدند که از امنیت نسبی بیشتری برخوردار بوده و احتمال وقوع حملهها و بمباران در آنها کمتر بود. در شهرهای میزبان نیز رئیس اداره بهزیستی و کارشناس مسئول دفتر امور اجتماعی بهطور مستمر از مراکز نگهداری بازدید کردهاند و بر روند ارائه خدمات نظارت داشتهاند؛ همچنین تیمهای «محب» بهصورت منظم از خانههای کودک بازدید کردهاند و خدماتی همچون مشاوره فردی و گروهی، مداخله در بحران، پیشگیری از استرس حاد و ارزیابی اولیه آسیبهای روانی را ارائه دادهاند. برای ایجاد احساس امنیت و تعلق در میان کودکان، مربیان و مسئولان فنی مراکز اصلی نیز برای مدتی در خانههای کودک میزبان حضور یافتهاند و در کنار کودکان اقامت داشتهاند تا روند سازگاری آنان با محیط جدید تسهیل شود.
باتوجهبه شرایط خاص این کودکان و همچنین پیامدهای روانی مختلف جنگ، بهزیستی برای حمایت از مددجویان و جلوگیری از آسیبهای احتمالی چه برنامههایی در نظر دارد؟
کودکان در شرایط جنگی با چالشهای روانی و اجتماعی متعددی مواجه میشوند؛ ازجمله مهمترین این چالشها میتوان به نگرانی شدید کودکان و نوجوانان دارای والدین نامؤثر در خصوص وضعیت سلامت والدین خود، تجربه استرس حاد و احتمال بروز آسیبهای روانی و در بلندمدت اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) بهویژه در مراکز با تجمع کودکان، نگرانی درباره وضعیت تحصیلی، آموزشهای آنلاین، امتحانات نهایی و کنکور و نیز دغدغههای مربوط به آینده شغلی و تحصیلی در میان نوجوانان اشاره کرد.در همین راستا، سازمان بهزیستی مجموعهای از اقدامهای حمایتی را برای کاهش این آسیبها به اجرا درآورده است. ازجمله این اقدامها میتوان به افزایش آگاهی مربیان درباره روانشناسی کودک در شرایط بحران از طریق آموزشهای غیرحضوری در قالب طرح «محب»، ارائه بروشورها، تراکتها و جزوههای کاربردی به مربیان و مسئولان خانههای کودک برای استفاده در تعامل روزمره با کودکان، معرفی و تهیه اشتراک اپلیکیشنهای آموزشی و سرگرمی مانند «فیلمو مدرسه» بهمنظور مدیریت مناسب اوقات فراغت کودکان و تلاش برای دورنگهداشتن آنان از اخبار مربوط به جنگ و حوادث تنشزا اشاره کرد. در کنار این اقدامها، برنامههایی مانند برگزاری فعالیتهای گروهی، بازیهای کودکانه، دورهمیها و طبیعتگردی نیز برای کاهش تنشهای روانی و ایجاد فضای آرام و امیدبخش برای کودکان در نظر گرفته شده است.
آیا در طول دوران جنگ ارتباط کودکان با خانوادههای زیستی صورت گرفت؟
بله؛ در همین راستا نزدیک به یکسوم کودکان واجدشرایط به مرخصی نزد خانواده زیستی یا بستگان خود از جمله پدربزرگ، مادربزرگ، عمو و عمه رفتند. برای سایر کودکانی که امکان ملاقات حضوری با خانواده را داشتند نیز شرایط ملاقات تسهیل شد و در مواردی که امکان دیدار فراهم نبود، تماسهای تلفنی و تصویری با خانوادههای آنان برقرار شد تا آرامش خاطر بیشتری برای کودکان فراهم شود.
در حوزه حمایت تحصیلی چه اقدامهایی صورت گرفت؟
در این ایام، اقدامهایی ازجمله اعزام مشاوران تحصیلی برای راهنمایی و حمایت از دانشآموزان، بهویژه دانشآموزانی که در آستانه آزمون سراسری قرار دارند، صورت گرفت؛ همچنین حضور هفتگی یک مشاور فردی برای نوجوانان در مراکز پیشبینی شده است تا مسائل و دغدغههای شخصی آنان مورد بررسی و رسیدگی قرار گیرد. علاوهبراین، طرح «مانا» (مشارکت اجتماعی محلهمحور) نیز در خانههای کودکونوجوان فعال شده است. باتوجهبه نیاز نوجوانان به افزایش سرمایه اجتماعی و مشارکت اجتماعی در شرایط بحرانی، مربیان این طرح در مراکز حضور مییابند و با اجرای برنامههای مشارکتی تلاش میکنند روحیه، امید و سرمایه اجتماعی نوجوانان را تقویت کنند. استان اصفهان در اجرای این طرح در خانههای کودکونوجوان تجربه موفقی داشته است.
علاوهبر خود مددجویان خانوادههای آنان نیز در این دوران با چالشهای زیادی روبهرو بودند. آیا بهزیستی برنامهای برای افزایش تابآوری و حمایت از خانوادهها در نظر گرفته است؟
در کنار حمایت از کودکان، برنامههایی نیز برای توانمندسازی خانوادهها در نظر گرفته شده است. خدمات مشاورهای و مداخلههای روانشناختی ارائهشده توسط تیمهای «محب»، در صورت امکان شامل حمایت از والدینی میشود که مسئولیت مراقبت از کودکان را برعهده دارند؛ همچنین با استفاده از طرحهای توانمندسازی خانواده، اقدامهایی مانند پرداخت وام اشتغال، کمک به تأمین ودیعه مسکن، اجرای طرح امدادگری برای کودکان فاقد سرپرست مؤثر، حمایت از زنان سرپرست خانوار و جذب مشارکتهای مردمی انجام میشود. هدف این اقدامها، تقویت بنیان خانواده و فراهمشدن زمینه با پیوند کودکان با خانواده زیستی در صورت فراهم بودن شرایط مناسب است. مجموعه این اقدامها باهدف کاهش آسیبهای احتمالی ناشی از شرایط جنگی و بازگرداندن احساس امنیت، ثبات و امید به کودکان تحت حمایت سازمان بهزیستی برنامهریزی و اجرا شده است.
