به گزارش اصفهان زیبا؛ از زمان شروع جنگ، شرایط اقتصادی، اجتماعی و آموزشی متفاوتتر شده و به نوبه خود چالشهای جدیدی برای خانوادهها بهوجود آورده است: بههمریختگی مشاغل و آشفتگی اقتصادی، محدودیتهای اینترنت، غیرحضوری شدن مدارس و حضور دائمی فرزندان در منزل، تا آسیبهای حادتر برای خانوادههایی که منزل یا عزیزانشان را ازدستدادهاند.
این ناملایمیها و چالشها که در محیط خانه بهصورت محسوس بر اعضای آن تأثیر گذاشته است، موجب شکنندگی و آسیبپذیری بیشتر در برخی از خانوادهها میشود و البته دستهای از خانوادهها نیز تحمل شکست و صبر بیشتری دارند و آسیبپذیری کمتری را در بین اعضای خانواده تجربه میکنند. این تفاوت در تحمل و کنارآمدن با شرایط تهدیدکننده و آسیبزا، به مفهومی پرتکرار در این روزها، یعنی تابآوری اشاره دارد.
تابآوری به معنای توانایی سازگاری موفقیتآمیز با شرایط تهدیدکننده است. به عبارت دقیقتر، تابآوری توانایی مقابله با شرایط دشوار و پاسخ انعطافپذیر به فشارهای زندگی روزانه است.
تابآوری دو وجه اصلی دارد: در یک وجه، فرد یا خانواده، حادثه و رویدادی آسیبزا یا سخت را تجربه میکنند و در وجه دیگر، در برابر این حوادث انعطاف نشان میدهند و برای بازگشت به عملکرد و رفتارهای معمول خود تلاش میکنند؛ لذا افراد یا خانوادههای تابآور، توانایی ترمیم ضربههای روحی و روانی واردشده به خود را دارند. نکته مهم این است که تابآوری، موضوعی یادگرفتنی و قابل تمرین است که انسانها در تمام طول عمر میتوانند آن را کسب کنند یا حتی آن را از دست بدهند.
باتوجهبه توضیحهایی که داده شد، بهراحتی میتوان فهمید که چرا برخی خانوادهها در شرایط سخت، آسیبپذیرتر هستند و برخی آسیبپذیری کمتری را تجربه میکنند؛ البته مسئله مهمی که وجود دارد این است که تابآوری به شرایط جنگ اختصاص ندارد و در طول زندگی یک فرد نیز، بسیار مهم و حائزاهمیت است و موجب میشود در مقابل چالشهای زندگی ایستادگی کند و پشتکار بیشتری داشته باشد و زندگی محکمتری برای خود و دیگران بهوجود آورد. اما پرسش مهم این است که چگونه میتوان تابآوری را در خانواده و اعضای آن افزایش داد؟
یکی از مهمترین و ابتداییترین گامها، مواجهه صحیح و متناسب با شرایط سنی اعضای خانواده با چالشها و شرایط آسیبزاست. خانوادههایی که بهدنبال پاککردن صورتمسئله مشکلات از زندگی خود و فرزندانشان هستند، در اولینگام تابآوری، عقب نشستهاند. معمولا فرزندان و خانوادهها تابآوری ندارند؛ پس فهم و تبیین شرایط موجود و چالشهای آن بهصورت صحیح برای خود و اعضای خانواده، از اولینگامهای تابآوری است.
ومین گام مهم، گوشدادن فعال و همدلی است. در محیط خانواده باید شرایطی فراهم باشد تا اعضای آن بتوانند درباره موضوعی که برای آنها ایجاد رنج کرده، صحبت کنند و بقیه اعضا، بهخصوص والدین، بهدقت به رنجی که اعضا میبرند، گوش کنند و در ادامه، درک و اعتباربخشی به صحبت اعضای خانواده اتفاق بیفتد؛ یعنی والدین فهم و درککردن رنج فرزندشان یا رنج یکدیگر را به زبان بیاورند و از سرکوبکردن احساسات طرف مقابل جلوگیری کنند.
این موضوع مهم باعث میشود اعضای خانواده با آسیب یا چالشی که دارند، بهخوبی مواجه شوند و خانواده را مأمن امنی برای حل این چالش بدانند و بهدنبال راهحل برای چالش باشند.
سومین گام مهم در جهت تابآوری در محیط خانواده، رویکرد حل مسئله و چالشهای زندگی است. دیده میشود که بسیاری از خانوادهها، به جای مواجهه و پیداکردن راهحل برای چالشهای زندگی، به دنبال پاککردن مسئله یا ابراز گلایه و شکایت هستند.
خیلی مهم است که بعد از درک رنج یکدیگر درباره رویداد آسیبزا، یک پرسش اساسی از خود یا اعضای خانواده بپرسیم: «من چگونه میتوانم این مشکل را حل کنم یا من چگونه میتوانم به اعضای خانواده کمک کنم تا این مشکل را حل کنند؟» درواقع رویکرد حل مسئله به این امر میپردازد که در جایگاه خودمان، به دنبال راهحل و کمک به خود و دیگر اعضای خانواده باشیم و جریان اصلی خانواده به سمت حل مسئله حرکت کند.
چهارمین گام در تابآوری، سرمایه اجتماعی است. سرمایه اجتماعی در اینجا یعنی ظرفیتی که در جامعه به وجود آمده و خانواده میتواند در راستای تابآوری از آن استفاده کند. باتوجهبه شرایط جنگ و همدلی که بین مردم به واسطه این شرایط بهوجود آمده است و شور اجتماعی که در بین مردم مشاهده میشود، این امر میتواند به تابآوری خانواده کمک کند. بیشترشدن دیدوبازدیدهای خانوادگی و کنارهمبودن اعضای فامیل، کمککردن خانوادگی به افراد آسیبدیده، حضور در خیابانها و انتقال شورونشاط اعضای جامعه به یکدیگر و… از مصادیق سرمایه اجتماعی است که میتواند تحمل و صبر را برای طیکردن شرایط سخت، بالا ببرد.
سرمایه معنوی را میتوان پنجمین گام در تابآوری مطرح کرد. سرمایه معنوی یعنی توجه به حضور دائمی خداوند در زندگی و اتفاقهای روزانه. این توجه که میتواند در قالب تأمل و فکرکردن و پرداختن به عبادتها، ازجمله نماز باشد، میتواند بهصورت فردی و اجتماعی انجام شود و تأثیر زیادی در مواجهه با اتفاقهای آسیبزا و افزایش صبر و تحمل اعضای خانواده داشته باشد. همه این امور، با تمرین و تلاش برای بهدستآوردن تابآوری اتفاق میافتد.
