به گزارش اصفهان زیبا؛ محمد موحدیان عطار، گرافیست و نقاش اصفهانی، جزو اولین نسل هنر گرافیک است و موهایش را در این عرصه سفید کرده است.
او ازجمله هنرمندانی است که از ابتدای عمر هنریاش وظیفه خود دانسته تا هنرش را در راه انقلاب و وطن خرج کند و اکثر آثارش زبان گویای مضامین انقلابی و مذهبی هستند. آخرین تابلوی نقاشی موحدیان عطار اثری است که چهره رهبر سوم انقلاب، آیتالله سید مجتبی خامنهای، روی آن نقش بسته و همزمان با اعلام زعامت ایشان طراحی و نقاشی شده است. این هنرمند انقلابی نصفجهان اثر جدیدش را بیعت با رهبر سوم میداند. با او درباره تابلوی جدیدش و جایگاه هنر در دیدگاه رهبر شهید گفتوگو کردهایم.
در تابلوی جدیدتان از چه تکنیکی استفاده کردهاید؟
این یک اثر گرافیکی است که با گواش و با دست در قالب یک کار دوبعدی مسطح طراحی شده. در این اثر، از عکس طبیعی استفاده کردیم. در حاشیه تابلو نیز آیه سوم سوره مبارکه مائده، «الْیوْمَ یئِسَ الَّذِینَ کفَرُوا مِنْ دِینِکمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ» را قرار دادیم که درباره ولایت امیرالمؤمنین علی (ع) است.
منظورتان از عکس طبیعی چیست؟
منظور عکسهای سهبعدی تمامرنگی چاپشده بوده که تمام سایهروشنها مشخص است. از این تصویر طبیعی و عکاسیشده استفاده میکنیم و آن را به یک عکس مسطح تکرنگ تبدیل میکنیم که فقط یک بخش تاریک و یک بخش روشن دارد. البته گرافیستهای جوان و امروزی این کار را بهصورت دیجیتال و با نرمافزارهای طراحی انجام میدهند؛ ولی ما چون از ابتدا شیوهمان دستی بوده، با همین روش
انجام دادهایم.
این تابلو را میشود نوعی بیعت با رهبر سوم دانست؟
قطعاً همینطور است. ما این را یک نوع اعلام ولایت ایشان براساس آیه مذکور میدانیم. هنرمندی که چنین اثری خلق میکند، مسلماً براساس اعتقادش این کار را انجام میدهد و ما نیز به این ولایت اعتقاد داریم.
طراحی و کشیدن این تابلو را توفیقی برای خودم میدانم. من از سال 57 تا کنون براساس حوادث مهم انقلاب خلق اثر کردهام؛ ولی برای حادثه شهادت رهبر هیچ طرحی به ذهنم نمیرسید و در حالت تحیر به سر میبردم. تا اینکه کمی متمرکز شدم و نهایتاً به نتیجه رسیدم که برای رهبر سوم طرحی بزنم.
درباره آیه استفادهشده در تابلو توضیح دهید. آیا در حین طراحی به این آیه رسیدید؟ یا از ابتدا مدنظرتان بود؟
پیش از این، از این آیه برای کاری درباره فتنه 88 استفاده کرده بودم. بعد از اینکه فتنه خاموش و واقعه 9 دی خلق شد، اثری با محوریت این آیه خلق کردم تا بیان کنم مردم دوباره با ولایت رهبر شهید بیعت کرده و آن فتنه را خاموش کردند. اصل آیه در قرآن درباره ولایت حضرت علی(ع) است. آن تابلو نیز بسیار پرکار شد و در آن، تصویر رهبر شهید را با حاشیهنوشتههایی با خط ثلث طراحی کردیم و در زمینه کار نیز خط کوفیبنایی کار شد. این تابلو را نیز در ملاقاتی با ایشان به رهبر شهید اهدا کردم.
این آیه در ذهن من مانده بود تا انتخاب رهبر جدید و در اثر جدیدم، از این آیه استفاده و آن را با نماد پرچم ایران طراحی کردم که امروز نماد قدرت و بالندگی است.
پس خودتان هم با رهبر شهید دیدار کردهاید.
ملاقات شخصی و خصوصی با ایشان نداشتهام؛ ولی در چند ملاقات عمومی همراه با هنرمندان خدمتشان رسیدهام. یکی از این دیدارها در سال 80 بود که هنرمندان کل کشور با ایشان ملاقات کردند. آنجا مطالبی را ایشان مطرح کردند که برای ما بسیار درسآموز و جالب بود و اکنون نیز جزو دغدغههای هنرمندان است.
ایشان درباره وظایف هنرمندان و مسئولان فرهنگی و هنری صحبت کردند. مردم اصفهان دیداری در سال 95 به مناسبت 25 آبان انجام دادند و از بنده و چند هنرمند دیگر اصفهان دعوت شد. آن زمان اثری درباره امام حسین(ع) داشتم با موضوع تلاوت قرآن توسط سر مبارک امام حسین بر سر نی که تابلوی بزرگ و پرکاری بود و آیه 18 سوره مبارکه کهف را در آن نوشتم. به شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی اصفهان اعلام کردم که تصمیم دارم این تابلو را به حضرت آقا اهدا کنم. آن زمان استاد بدرالسما نیز اثری درباره حادثه منا داشتند که تصمیم گرفته بودند آن را به رهبر شهید اهدا کنند. تابلو پیش از حرکت خودمان به تهران فرستاده شد.
پیش از دیدار عمومی، قرار شده بود حضرت آقا دیداری خصوصی با مسئولان و فرماندهان اصفهان داشته باشند و از ما خواسته شد در آن جلسه حضور داشته باشیم و هنگام ارائه تابلوها، دربارهشان خدمت آقا توضیح دهیم. توفیق حضور در جلسه خصوصی را پیدا کردیم؛ اما متأسفانه مسئول مربوطه فراموش کرده بود تابلوها را ارائه کند.
ازآنجاکه تابلوهای ما آن زمان ارائه نشد، یکی از مسئولان حاضر از ما عذرخواهی کرد و به ما قول دادند که در نوبتی دیگر از ما دعوت شود و بهصورت خصوصی تابلوها را خدمت آقا معرفی و به ایشان اهدا کنیم.
حدود یک ماه بعد، شورای هماهنگی تبلیغات اصفهان با ما تماس گرفتند و گفتند از دفتر رهبری از شما برای ارائه آثارتان دعوت شده است. با همکاری و هماهنگی شورا به تهران رفتیم. آن زمان، مسئولان کنگره شهدای استان گلستان در جمع محدودی با آقا دیداری داشتند و ما با ایشان همراه شدیم تا بتوانیم آثارمان را اهدا کنیم. جلسه خوبی بود؛ اما هرچه صبر کردیم، خبری از تابلوهای ما نشد. از مسئولان برگزاری سراغ گرفتیم و متأسفانه این بار نیز تابلوها ارائه نشده بود و دوباره از ما عذرخواهی کردند. به ما گفتند پس از این جلسه، تعدادی از مهمانان با رهبر دیداری خصوصی خواهند داشت؛ شما میتوانید با آنها خدمت آقا برسید و از نزدیک با ایشان دیدار کنید. ما نیز به همراه آن افراد پس از پایان جلسه خدمت آقا رفتیم و دستبوسی کردیم و توضیح دادیم که اثری داشتهایم و به دلایلی نشد ارائه کنیم. ایشان نیز از ما تشکر کردند و توفیقی شد که از نزدیک ایشان را ببینیم.
در مجموع، از سال 79 تا 95 توفیق داشتم سه اثر خدمت ایشان بهطور غیرحضوری ارائه کنم. یکی از آنها درباره 9 دی و تأیید ولایت ایشان از طرف مردم بود و ایشان در تشکر از آن اثر، قرآنی را امضا کردند و دفترشان برای ما فرستادند. در سال 79 که ایشان آن سال را سال امام علی(ع) نامیده بودند، تابلوی بزرگی در قطع 100 در 70 با محوریت ذکر «ناد علی» کار کرده بودم این عبارت را استاد نصرالله معین با خط نستعلیق نوشت. در حاشیه اثر نیز عبارت «ناد علی» 110 بار با خط کوفیبنایی مزین شد. این اثر را با واسطه به ایشان اهدا کردیم و آن سال هم یک قرآن امضاشده فرستادند. بعدها متوجه شدم که این تابلو به موزه آستان قدس منتقل شده است.
درباره آیهای که در تابلوی جدیدتان از آن ذکر کردهاید، رهبر شهید تفسیری ارائه کرده بودند که بهطور جالبی مطابق با اتفاقات این روزهای کشور است. آیا هنگام انتخاب آیه از تفسیر ایشان باخبر بودید؟
خیر.
ایشان با ذکر اینکه این جمله مرتبط با واقعه غدیر خم است، میفرمایند که «آن روز، روزی است که کفار مأیوس شدند از اینکه بتوانند دین مبین اسلام را قلعوقمع کنند؛ تا آن روز هنوز همچنان امیدوار بودند که بتوانند این کار را بکنند؛ اما آن روز دیگر مأیوس شدند». رهبر شهید در ادامه تفسیر آیه فرمودهاند که «حالا دیگر هیبت کفار شما را مرعوب نکند؛ به ظواهر و کارها و خودنماییهایی که کفار میکنند اهمیتی ندهید». در ادامه هم تأکید کردهاند که دلیل مأیوس شدن کفار، تداوم حاکمیت سیاسی اسلام است. پس از خواندن این تفسیر، ارتباط خوبی دریافتم میان مفهوم این آیه و تابلویی که شما طراحی کردهاید. این آیه موبهمو با موقعیتی که در آن قرار گرفتهایم و روزهایی که آن را طراحی کردید، تطابق دارد.
دقیقاً همینطور است. در این روزها دشمنان واقعاً مأیوس شدند از اینکه با ازمیانبردن رهبر، نظام جمهوری اسلامی بدون راهبر بماند و بتوانند نفوذ کنند و به اهدافشان برسند. اتفاقات معجزهوار این روزها با این آیه صدق میکند. سال 88 نیز کشور هشت ماه در التهاب بود و به قول رهبر شهید، فتنهگران مملکت را به لبه پرتگاه بردند. حادثه 9 دی مملکت را نجات داد و دشمنان آن زمان نیز مأیوس شدند و این آیه برای هر دو زمان صادق است.
چندی پیش، در رویدادی فرهنگیهنری فرمودید ایشان از همه هنرها سر درمیآوردند و به هنرها اشراف داشتند. این اشراف هنری از جانب یک شخصیت مذهبی و سیاسی از کجا ناشی میشود؟
بخشی از آن بهدلیل مطالعاتشان بوده است. به علاوه، ایشان در سخنرانیشان در اول تیر 1380 به نکتهای اشاره کردند که مسئله مهمی است. ایشان فرمودند هنر یک عطیه است که خداوند به هنرمند میدهد و همه آن را ندارند. وقتی ایشان درباره مسئولیت هنرمند صحبت میکنند، میفرمایند یک هنرمند علاوهبر اینکه مسئولیتی دربرابر آسمان و زمین دارد، به دلیل همان عطیه الهی مسئولیت فراتری دارد. بعد میفرمایند کسی که در زمینه هنر فعال است، اگر این عنایت الهی را نداشته باشد، موفق نمیشود؛ بااینحال، برخی از افراد که وارد رشتههای هنری میشوند، به این موضوع بیتوجهی میکنند و سالها با تلاش بسیار به موفقیت دست نمییابند؛ چون خمیرمایه هنری ندارند. رهبر به این موضوع ظریف واقف بودند.
نکته دیگر این است که ایشان از دید الهی به این موضوع نگاه میکردند و از آفرینش جهان هستی و ذات انسان و تمایز هنرمند با دیگر افراد آگاه بودند. به دلیل همین شناخت و نگریستن به آثار هنری با چشم پاک و الهی، به ظرافتهای اثر هنری پی میبردند و نگاهشان با انسانهای عادی متفاوت بود. این ویژگیها در مواجهه با هنرمندان خودش را نشان میداد و هنرمندان اذعان میکردند که رهبر شهید هنگام دیدن آثار هنریشان اشراف خوبی به آن هنر داشتند و فهم و درک کاملی از خود نشان میدادند؛ این در حالی است که بسیاری از مسئولان فرهنگی و هنری با مشاهده آثار هنری هیچ واکنشی نشان نمیدهند و این به درونمایههای شخصی و عنایات الهی آن افراد بازمیگردد.
هنرمندان ایران در این روزها که تمدن ایران نشانه گرفته شده، چگونه میتوانند در حفظ تمدن کشورشان سهیم باشند؟
آثار هنرمندان جزو میراث فرهنگی تمدن ما محسوب میشود؛ به همین دلیل، تأکید میکنیم که باید از آثار هنرمندان حفاظت و حراست شود. یکی از راهها برای شناخت تمدن کشورها، بررسی آثار هنرمندان در ادوار مختلف است. پس برای حفاظت از تداوم تمدن کشور، هنرمندان وظیفه دارند در همان راستا آثار ماندگار و فاخر خلق کنند تا در تاریخ ثبت شوند و به آیندگان ثابت کنیم ما ادامهدهندگان مسیر تمدنی کشوریم.
رهبر به این موضوع اشاره کردند که وقتی از دو معمار، یک نفر اعتقادات دینی دارد و دیگری ندارد، هنگام طراحی یک ساختمان، مخاطب با مشاهده آن دو ساختمان به تفاوتش پی میبرد. علتش تأثیر باورهای ملی و اعتقادات دینی در طراحی ساختمان است و حالات درونی هر دو شخصیت در آثارشان بازنمایی میشود.هنرمندان، بهویژه کسانی که به دین و ملیتشان باور دارند، با خلق آثار فاخر فرهنگ و تمدنشان را به رخ دنیا میکشند.
هنرمندانی که این روزها اثری خلق میکنند، از شعر و موسیقی گرفته تا دیگر هنرها، آثارشان ماندگار میشود و دنیا نیز متوجه این نکته هست. به همین دلیل، وظیفه هنرمندان استفاده از عنایت الهی و هنرشان است و در ثانی، همراهی با مردم. هنرمندی که در کنار مردم نیست، آثار انتزاعی خلق میکند.
ضمن اینکه به باور من هنرمندان اصلی این روزها مردم در صحنهاند؛ زیرا دوست را از دشمن تشخیص میدهند و در حال تمدنسازیاند. هنرمندی که در کنار این مردم قرار بگیرد، میتواند در آثارش تجلیدهنده هنر مردم کشور باشد. رهبر بارها تأکید کردند که پیشرفتهای کشور را با زبان هنر به مردم نشان دهید و گزارش صرف کافی نیست.
