به گزارش اصفهان زیبا؛ سازمان بهزیستی کشور بهتازگی تصمیم گرفته است تا طرحی را اجرا کند و به واسطه آن به شناسایی افرادی بپردازد که پس از جنگ دچار آسیب شدهاند. اینگونه که گفته میشود این طرح قرار است افراد در معرض آسیبهای روانی ناشی از جنگ و بحران را شناسایی کرده و پیش از آنکه علائم اولیه به اختلالات مزمن تبدیل شود آنها را به خدمات تخصصی متصل کند.
این طرح با رویکرد غربالگری سریع، طبقهبندی سطح خطر و ارجاع هدفمند افراد طراحی شده و تمامی افراد بالای ۱۸ سال میتوانند در آن شرکت کنند. مرحله اول غربالگری بر پایه یک ابزار ۹ سؤالی استاندارد برای سنجش اختلال استرس حاد ASD طراحی شده است در این بخش از افراد پرسیده میشود. افرادی که در این مرحله در گروههای دارای خطر متوسط یا بالا قرار بگیرند وارد مرحله دوم میشوند.
در این بخش ارزیابی تخصصیتری با استفاده از پرسشنامه استاندارد PCL-5 انجام میشود این ابزار برای سنجش شدت علائم تروما و احتمال ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه PTSD مورداستفاده قرار میگیرد.
بر اساس نتایج بهدستآمده، افراد در سه سطح کمخطر، متوسط و پرخطر دستهبندی میشوند. افراد کمخطر توصیهها و آموزشهای لازم را برای حفظ سلامت روان دریافت میکنند. برای افراد دارای خطر متوسط، مداخلات کوتاهمدت روانشناختی و مشاورهای در نظر گرفته میشود و افرادی که در گروه پرخطر قرار میگیرند برای دریافت خدمات تخصصیتر ارجاع شده و تحت پیگیری فعال و مستمر قرار
میگیرند.
استرس پس از سانحه نوعی مشکل سلامت روان است که میتواند در اثر حادثه تروماتیک ایجاد شود. تعداد زیادی از افرادی که با حادثه تروماتیک مواجه میشوند، احساسات، افکار و خاطرات منفی را تجربه خواهند کرد؛ به همین دلیل نیز روانشناسان و متولیان حوزه سلامت معتقدند مداخلات زودهنگام و بهموقع میتواند، منجر به بهبود و درمان افرادی شود که با این اختلال دستوپنجه نرم میکنند.
مجتبی ناجی، روانشناس و محسن لعلی، عضو هیئتعلمی دانشگاه و عضو شورای نظام روانشناسی استان در گفتوگو با «اصفهانزیبا» اجرای این طرح را در شرایط کنونی ضروری میدانند و معتقدند این رویداد میتواند به بهبود سلامت روان جامعه منجر شود.
مجتبی ناجی، روانشناس: اجرای غربالگری در شرایط کنونی ضروری است
این روانشناس معتقد است: «افرادی که تحت تأثیر هیجانات منفی، همچون استرس و ترس قرار میگیرند، طیف گستردهای را شامل میشوند؛ بدین معنا که میزان تأثیرپذیری برخی افراد از محیط و جامعه نسبت به دیگران بیشتر است. گاهی پس از سپری شدن بحران، پیامدها و عوارض هیجانی آن در فرد باقی میماند که به آن «استرس پس از سانحه» (PTSD) گفته میشود. این عوارض ممکن است تا یک ماه پس از رویداد ادامه یابد و طبق برخی منابع علمی، حتی ممکن است تا پایان عمر همراه فرد باشد؛ به گونهای که فرد خاطرات آن رویداد را بازتجربه کرده و همچنان واکنشها و هیجاناتی را که در زمان وقوع حادثه داشته است، نشان دهد؛ این وضعیت بهویژه در خواب و به شکل دیدن کابوس و رویاهای ناخوشایند نمود پیدا میکند و در میان زنان، بزرگسالان و کودکان نیز قابل رصد است.»
به گفته او در سراسر دنیا، هدف از اجرای غربالگری، شناسایی افرادی است که احتمال یا استعداد ابتلا به استرس یا اضطراب در آنها بیشتر است. باید توجه داشت که آزمون غربالگری به معنای تشخیص قطعی نیست؛ بلکه هدف آن، شناسایی بههنگامِ افرادی است که دچار درجات خفیفی از استرس و اضطراب هستند.
این مدرس دانشگاه ادامه میدهد: « اگر افراد آسیبدیده به حال خود رها شوند، دچار عوارض روانشناختی ناشی از بحران، آسیبهای روانی و به تبع آن، مشکلات اجتماعی و بینفردی خواهند شد، بدون آنکه خودشان منشأ اصلی این ناهنجاریها را دریابند.»
اینگونه که ناجی میگوید: «غربالگری یک اقدام ضروری، مبتنی بر پژوهشهای علمی و بالینی است و نباید آن را یک فعالیت نمایشی یا رسانهای صرف تلقی کرد. پس از شناسایی افرادِ مستعد و دارای استرس، مداخلات درمانی آغاز میشود؛ این مداخلات معمولا زودبازده و نتیجهبخش هستند، زیرا در صورت عدم بررسی بهموقعِ بالینی، این مشکلات مزمن شده و در درازمدت، اختلالات دیگری نیز به آن افزوده میشود؛ تا جایی که فرد ممکن است منشأ اصلی ناهنجاری و بیماری خود را نداند.»
به گفته این روانشناس، بنابراین، انجام غربالگری اقدامی کار علمی است و مردم باید در آن مشارکت کنند؛ رسانهها نیز موظفاند شهروندان را به شرکت در این غربالگری ترغیب و تشویق کنند. این طرح بدون هزینه و از طریق نهادهای ذیربط اجرا میشود و کمترین اقدامی است که دولت میتواند برای شناسایی، پیگیری و رهایی افراد از آسیبهای عاطفی و روانی ناشی از بحران انجام دهد.
این استاد دانشگاه معتقد است: «از نظر فرهنگی و اجتماعی، عدم تمایل شرکت برخی از شهروندان در این طرح به دلیل اینکه از سوی دولت اجرا می شود، قابل تأمل است؛ البته سازمانهایی مانند کمیته امداد، سازمان نظام روانشناسی و سایر ارگانهای مرتبط، به دلیل وظیفه ذاتی خود، مسئولیت حمایت از آسیبدیدگان را بر عهده دارند.»
این مدرس دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود میگوید: « در این فرایند، جلب اعتماد مردم بسیار حیاتی است؛ چرا که اطلاعات مورد نیاز، متکی بر «خودگزارشدهی» است و افراد باید درباره حالتهای هیجانی که تجربه کردهاند، پاسخ دهند. اگر اعتماد لازم وجود نداشته باشد، ممکن است افراد در پاسخگویی صداقت نداشته یا اصلا در این طرح مشارکت نکنند. انتظار میرود کسانی که از سطح سواد روانشناختی و فرهنگ سلامت مناسبی برخوردارند، نیت خیرخواهانه و اهداف متمرکزِ این طرح را درک کرده و در آن مشارکت فعال داشته باشند.»
محسن لعلی، عضو هئیت علمی دانشگاه و عضو شورای نظام روان شناسی استان اصفهان: مهمترین مسئلهای که پس از جنگ مطرح میشود، اختلال استرس پس از سانحه است
اینگونه که لعلی میگوید: «غربالگریهایی که پس از جنگ انجام میشود، چندین هدف را دنبال میکند. در وهله نخست، هدف این است که بررسی شود سلامت مردم به مخاطره افتاده است یا خیر و آیا میتوان این سلامت را دوباره بازیابی کرد؟»
به گفته این روانشناس، مهمترین مسئلهای که پس از جنگ مطرح میشود، اختلال استرس پس از سانحه است؛ پس انجام غربالگری روان از اهمیت زیادی برخوردار است؛ زیرا غالبا جنگ و تروماهای ناشی از آن با اختلال استرس پس از سانحه همراه هستند. این اختلال میتواند علائمی مانند افسردگی شدید، افکار خودکشی، اختلالات سازگاری و اضطراب را به همراه داشته باشد.
او معقتد است: «پس از جنگ، معمولا دو گروه از افراد، یعنی سالمندان و کودکان، بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرند؛ پس غربالگری برای سلامت روان جامعه مناسب است و اگر هدف آن واقعا بازتوانی و سلامت روان مردم باشد، اهمیت زیادی دارد.»
به گفته این استاد دانشگاه، پس از تهران، بیشترین حملات متوجه اصفهان بوده است و بسیاری از افراد به دلیل استرس و اضطراب به مراکز درمانی مراجعه کردهاند؛البته باید گفت که برای تشخیص قطعی اختلال استرس پس از سانحه، معمولا باید یک ماه از وقوع حادثه گذشته باشد. با این حال، مداخلهای که اکنون انجام شده، از نظر پایش درست است؛ زیرا لازم است زمانی سپری و سپس بررسی شود که آیا مردم این علائم را دارند یا خیر. باید توجه داشت که مهمترین پیامدهای بیتوجهی به استرس پس از سانحه، افسردگی و اضطراب است.»
