به گزارش اصفهان زیبا؛ تمام آنچه به عنوان ذرات معلق باعث آلودگی هوای اصفهان میشود، ناشی از فعالیتهای انسانی نیست، بلکه آلودگی طبیعی نیز تأثیر بالایی دارد.
خاورمیانه یکی از پنج منطقه جهان است که بیشترین تولید گردوغبار را دارد. ایران نیز با اقلیم خشک و نیمه خشک در بیش از دو سوم مساحت خود و همچنین دارا بودن میانگین بارش سالانه برابر با نصف میانگین بارش جهانی، در معرض سیستمهای متعدد گردوغبار محلی و فرامنطقهای است.
گردوغبار در اصفهان پدیدهتازهای نیست و دیگر نمیتوان آن را «مهمان ناخوانده» دانست.
چند روزی است آسمان اصفهان رنگ آبی خود را از دست داده و جای آن را لایهای خاکستری و سنگین از گردوغبار گرفته است.
کاهش دید افقی، افزایش غلظت ذرات معلق و هشدارهای مستمر کیفیت هوا، بار دیگر شاخص آلودگی هوای این شهر را به وضعیت ناسالم و در برخی ساعات خطرناک رسانده است؛ بهطوریکه میانگین شاخص ذرات معلق در ۱۶ خرداد به عدد ۱۷۳ رسیده است.
استنشاق ذرات ریز گردوغبار میتواند موجب بروز یا تشدید بیماریهایی مانند آسم، برونشیت، آمفیزم (آسیب به کیسههای هوایی ریه) و سیلیکوزیس (فیبروز ریوی) شود.
مشاهدات نشان میدهند که بسامد و شدت طوفانهای گرد و غبار در سالهای اخیر افزایش یافته و نواحی تاثیرگذار در کشور را بیشتر کرده است. کاهش بارندگی، افزایش دمای هوا و در نتیجه تبخیر رطوبت خاک، کاهش پوشش گیاهی، خشک شدن تالابها، سدسازیها، چرای بیش از حد دام، شخم و رهاسازی زمینهای کشاورزی، انتشار گرد و غبار را تشدید کرده است.
منشاء ریزگردهای خارجی از کشورهای عراق، عربستان، سوریه، ترکمنستان، افغانستان و شمال آفریقاست. بادهای سیستان و بلوچستان، دشتهای استان خراسان جنوبی و خراسان رضوی، کویر لوت و دشت کویر، استانهای کرمان، یزد و سمنان و اراضی بیابانی جنوب و جنوب غرب کشور، از جمله منابع تولید ریزگرد در ایران هستند.
اثرات ناشی از پدیده گرد و خاک میتواند تا فاصله چهار هزار کیلومتری از منبع اصلی انتشار، خسارات فراوانی به فعالیتهای کشاورزی، صنعتی، حمل و نقل و سیستمهای مخابراتی وارد کند.
بر اساس اطلاعات اداره کل منابع طبیعی استان اصفهان، از 10 میلیون و 700 هزار هکتار مساحت استان اصفهان، 30 درصد آن بیابان و دو و نیم میلیون هکتار آن در معرض فرسایش بادی است.
بیشترین روزهای همراه گردوغبار مربوط به فصل بهار و سپس تابستان و مربوط به کانونهای محلی شرق استان و بادهای تابستانه است. در داخل استان اصفهان، شهرهای نایین، آران و بیدگل، خور و بیابانک، سجزی و اردستان مهمترین کانونهای تولید ریزگرد هستند که اخیرا تالاب گاوخونی نیز به آن افزوده شده است.
کاهش بارندگی در مناطق بیابانی اطراف اصفهان و همزمانی آن با گرمایش و خشکی هوا، باعث سست شدن خاک در پهنههای اطراف شهر شده و شرایط مناسبی برای تولید و انتشار گردوغبار فراهم کرده است.
در چنین شرایطی، حتی بادهایی با سرعت متوسط نیز قادرند حجم قابل توجهی از ذرات خاکی را به سمت شهر منتقل کنند. الگوهای گردش باد در منطقه نیز به گونهای است که جریانهای هوا از جهات مختلف به سمت اصفهان همگرا شده و امکان تجمع ریزگردها را افزایش میدهد.
بر اساس تصاویر ماهوارهای و نتایج شبیهسازی، منشاء گردوغبار روزهای اخیر عمدتا داخلی بوده و کانونهای فعال آن در دشت سمنان، خور و بیابانک و اردستان شناسایی شدهاند. پیشبینیها نشان میدهد در صورت تداوم شرایط فعلی، این وضعیت تا حدود روز سهشنبه نیز ادامه خواهد داشت.
کنترل پدیده گردوغبار نیازمند مجموعهای از اقدامات کوتاهمدت و بلندمدت است.
استفاده از پوششهای گیاهی مقاوم به کمآبی، عملیات ریگپاشی، بهرهگیری از محلولهای تثبیتکننده طبیعی خاک، ایجاد موانع بادی و توسعه کمربندهای سبز پیرامون شهر از جمله راهکارهای فنی برای کاهش ورود گردوغبار به مناطق شهری هستند، هرچند اجرای آنها مستلزم هزینه و برنامهریزی دقیق است.
در سطح محلی نیز، تثبیت خاک در کانونهای بحرانی، مدیریت پایدار منابع آب و تقویت پوشش گیاهی میتواند نقش مهمی در کاهش شدت این بحران ایفا کند.
