در متن پیش رو، درصدد پاسخ به این پرسشها هستیم؛ با این هدف که این روایت و تحلیل به کمک برگزاری بهتر جشنواره بیاید. در این گزارش با رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان و رئیس کمیسیون فرهنگی این شورا، که در مراسم کاخ نیاوران حضور داشتند، صحبت کردهایم و نظراتشان را درباره قدم آغازین رویداد و کارکردهایی که برای جشنواره متصور هستند، جویا شدهایم. قرار است این مجموعه گزارشها و تحلیلها را به یاری خدا، تا اردیبهشت 1400 ادامه دهیم.
دو ارگان شهرداری اصفهان و وزارت میراث فرهنگی قرار است رویدادی را برای «صنایعدستی ایران» برگزار کنند که میتوان سه هدف مهم را از آن انتظار داشت؛ اول، جریانسازی با هدف رونق صنایع دستی در اصفهان و ایران؛ دوم، معرفی صنایعدستی ایران در سطح ملی و بینالمللی و برندسازی صنایعدستی؛ سوم، جذب گردشگران و سرمایهگذاران علاقهمند این حوزه به حضور و فعالیت در اصفهان و ایران. به بیان روشنتر، اگر این اتفاق (بــرگزاری جـــشــنــواره صنــایـعدستی ایــران) «درســت»، «دقــیـــق» و «هوشمندانه» بیفتد، میتواند حال صنایع دستی اصفهان و ایران را بهتر کند، آلام کرونایی را از چهره هنرمندان و استادکاران و شاغلان این حوزه تا حدودی بزداید و جایگاه اصفهان را بهعنوان شهری که دو عنوان جهانی مهم در این حوزه دارد، در ایران و فراتر تثبیت کند. گام اول اعلام موجودیت و اطلاعرسانی عمومی این رویداد، دوشنبه (ششم بهمنماه) در تالار آبی کاخ نیاوران برداشته شد و من فرصت این را داشتم که ضمن حضور در رویداد و گفتوگو با افراد مختلف، شاهد فعالیتها و البته راوی جنبههای مثبت و منفیاش باشم؛ به هدف اطلاعرسانی عمومی و تلاش برای تقویت نقاط قوت و اصلاح نقاط ضعف. در این گزارش نظر دو نفر از مسئولان حاضر در رویداد را جویا شدم و در گزارشهای آتی پای صحبت دیگر صاحبنظران هم خواهم نشست.
همکاری مشترکی که میتواند الگو شود
رئـــیــس شــورای اســلامــی شــهـــر اصفهان پس از بازگشت از تهران، در گفتوگوی تلفنی با اصفهان زیبا درباره اهمیت برگزاری این جشنواره تصریح کرد: «حدود 700 رسته صنایعدستی در جهان وجود دارد که ما حدود 300 رسته را در ایران داریم و حدود 198 مورد از این رستهها هم در اصفهان وجود دارند؛ یعنی حدود یکسوم صنایعدستی دنیا را میتوانید در اصفهان پیدا کنید. این نشان میدهد اصفهان ظرفیت بسیار بالایی در حوزه صنایعدستی دارد که در دنیا میتواند قابلتوجه باشد. ما باید این ظرفیت را پاس بداریم و تلاشمان این باشد که در اصفهان و ایران این مهارتها و هنرها را به نسل جدید منتقل و از وجود استادانی که در حرف مختلف فعالیت میکند، بهتر استفاده کنیم.»
علیرضا نصر اصفهانی برگزاری جشنواره به صورت کار مشترک میان شهرداری اصفهان و وزارت میراث را «کاری ارزشمند» دانست و اظهار امیدواری کرد با برگزاری این رویداد، توجه بیشتری به ظرفیت بالایی که صنایعدستی برای اصفهان و ایران ایجاد کرده است، معطوف شود.
به روایت نصر اصفهانی، جشنواره صنایعدستی، در گام اول است و همین که زمینه کار مشترک میان دو ارگان شهرداری و میراث در اصفهان فراهم شده، اتفاق چشمگیر و خوبی است؛ کمااینکه در اصفهان هنرمندانی وجود دارند که باید مورد توجه قرار گیرند؛ بنابراین وظیفه ارگانهای مختلف، این است که از یک سو، برای افزایش ظرفیت تولید در عین ارتقای کیفیت محصولات و معرفی هرچه بیشتر صنایعدستی تلاش کنند و از سوی دیگر، در زمینه بازاریابی و فروش هم بتوانند به هنرمندان صنایعدستی کمک کنند که در این مورد، یکی از راهها میتواند ترویج و تقویت گردشگری داخلی و خارجی باشد و اینجاست که پای مدیریت شهری هم به میان میآید. آنطور که رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان تأکید کرد، طرح اصفهان 2020 با تعریف بودجه فراوان برای ترویج گردشگری، از همین زاویه تعریف شد و شاهد استمرارش تا سال آینده شمسی خواهیم بود. نصر تأکید کرد: «مدیریت شهری برای اینکه هیچ اقدام و فعالیت و ظرفیتی در شهر اصفهان مغفول نماند، عزمش را جزم کرده است.»
به روایت عضو شورای شهر اصفهان، بودجه برگزاری مراسم آغازین در کاخ نیاوران از محل اعتبارات معاونت فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان پرداخت شد و بودجه نخستین جشنواره بینالمللی صنایعدستی ایران که در اردیبهشت ماه سال آتی برگزار میشود باید در بودجه 1400 شهرداری مصوب شود. از او نظر صریحش را درباره نحوه برگزاری نشست نیاوران، که توسط ادارهکل میراث فرهنگی انجام شد، جویا شدم.
نصر اصفهانی در این باره گفت: «ما انتظار داشتیم که باشکوهتر برگزار شود و از قبل، اطلاعرسانیها صورت گیرد تا همه در اصفهان و تهران درباره این نشست و جشنواره اطلاع داشته باشند. به نظر میرسید خود برگزارکننده هم تا پیش از ورود به فضای نشست متوجه اهمیت برنامه نشده بود؛ ولی بهرغم همه محدودیتها به نظرم میرسد اینکه در همین شرایط و در این مکان نشست برگزار شد، جای تشکر و تقدیر دارد. این حرکت میتواند زمینهای برای کارهای بزرگتر فراهم کند.»
علیرضا نصر اصفهانی اظهار امیدواری کرد که با ازبینرفتن کرونا، جشنواره بــیــنالـمــللی صنــایــعدستــی در سال جدید شمسی با رویدادهای میدانی بیشتر و اطلاعرسانی گسترده بتواند به جایگاهی که مدنظر مدیریت شهری و دوستداران صنایعدستی است، برسد و نقشآفرینیهای مورد انتظار را در سطح ملی و فراملی داشته باشد. او تأکید کرد: «معتقدم یا نباید وارد کاری شویم یا اگر وارد میشویم، باید خیلی محکم و استوار و با برنامهریزی و اطلاعرسانیهای قبلی و تقسیم و توزیع کار عمل کنیم؛ درضمن بهطور شفاف مأموریتهای هرکدام از ارگانها تعیین و تفکیک شود و بعد، در کنار هم امور را به پیش ببریم. این تجربه میتواند نمونه موفقی برای دیگر کارهای مشترکی باشد که مدیریت شهری با ارگانهای مختلف در آینده انجام میدهد.»
جشنوارهای که قرار است جریانسازی کند و درآمدساز باشد
نصیر ملت، نایبرئیس شورای شهر اصفهان، که دبیری شورای سیاستگذاری جشنواره بینالمللی صنایع دستی ایران را هم برعهده دارد در گفتوگوی زنده با اصفهان زیبا که دوشنبه صبح از محل کاخ نیاوران در صفحه اینستاگرام روزنامه منتشر شد، نشست معرفی جشنواره را اولین گام از رویدادی دانست که قرار است به صورت بزرگ و فراگیر برگزار شود و در حوزه صنایعدستی نقش محرک توسعه را ایفا کند. ملت در همین نشست، سخنانش را با تأکید بر ضرورت تغییر مسیر توسعه کشور آغاز و تصریح کرد که این مسیر باید مبتنی بر ظرفیتها و داشتههای بومی این مرز و بوم باشد و همین هم باعث شده شورای شهر اصفهان پیشقدم طرح مسائلی شود که به این حوزه مرتبط هستند و در همین راستا طرح اصفهان 2020 تعریف شده است؛ با این عنوان که سال 2020 دروازه ورود اصفهان به مسیر مبتنی بر ظرفیتهای واقعی این شهر در حوزههای میراث فرهنگی، صنایعدستی و هنر و گردشگری باشد. به روایت او، بنا بر این شد که مدیریت شهری اصفهان مجموعه اقدامات، رویدادها و سیاستهایی را اجرا کنند که به این هدف برسند.
نایبرئیس شورای شهر اصفهان توجه حضار را به دو نکته جلب کرد: اول اینکه، اصفهان ظرفیتهای بسیاری در حوزههای گوناگون دارد؛ اما آن چیزی که این استان را منحصربهفرد کرده، فعالیت هنرمندان شاخص و خلاقی است که آثار و فعالیتهایشان میتواند محرک توسعه کشور باشد و ایران را به مقصد جذابتر و جدیتری برای سفر گردشگران جهان تبدیل کند؛ بنابراین اصفهان با دارابودن دو عنوان «شهر جهانی صنایعدستی» و «شهر خلاق صنایعدستی و هنرهای مردمی» جایگاه مهمی برای نقشآفرینی در این حوزه دارد. نکته دوم اینکه، هنرمندان این خطه تا به حال تلاشهای فراوانی کردهاند و حالا مسئولان و سیاستگذاران باید کاری کنند که همه این کوششها آن اتفاق بزرگی را که انتظار داریم، رقم بزنند. نصیر ملت درباره خروجی مورد انتظار جشنواره هم توضیح داد: «نگاه ما بر این است که اول، با برگزاری این جشنواره، در حوزه صنایعدستی با برندسازی و ترویج دانش تولید و عرضه صنایعدستی و البته ایجاد پویش ملی تولید و عرضه اتفاق بزرگی را رقم بزنیم. دوم اینکه، باید توجه داشت که جشنوارههای هنری در دنیا فرصت فوقالعادهای برای جذب گردشگر هستند و میتوانند ارزشافزوده فراوانی برای مقاصد میزبان ایجاد کنند. نگاه ما هم این است که چنین فرصتی را برای ایران خلق کنیم.» ملت با تأکید بر کارکرد جشنواره در حوزه توسعه گردشگری هنری ایران، از بینال ونیز نیز یاد کرد و ادامه داد: «شهر ونیز در کنار جاذبههای تاریخی فراوانی که دارد، بینال هنرهای تجسمی را هم تعریف کرده است و به این واسطه چهار میلیون نفر گردشگر جذب میکند. تخمین میزنند که هر گردشگر بین دو تا چهار هزار یورو برای ونیز درآمد ایجاد میکند. اگر حداقل را هم در نظر بگیریم با تبدیل ارز، میتوان گفت درآمدی معادل 240 هزار میلیارد تومان از راه برگزاری آن جشنواره نصیب ونیز میشود. ما هم میتوانیم به چنین درآمدها و ارزش افزودهای برای کشور خودمان دست پیدا کنیم.» به روایت او، استفاده از ظرفیتها و مزیتهایی که صنایعدستی برای اقتصاد کشور دارند، باعث میشود ایران به مقصد تأثیرگذاری در این زمینه در سطح بینالمللی تبدیل شود؛ بنابراین تصمیمگیران امور باید همانطور که برای صادرات صنایعدستی برنامهریزی میکنند و به افق «صادرات دومیلیارد دلاری صنایعدستی در 1404» فکر میکنند، به توسعه گردشگری هنری و برگزاری رویدادهایی برای درآمدزایی در این زمینه هم بیندیشند.
ملت صحبتهایش را این گونه به پایان برد که برگزاری این جشنواره حاصل دو اتفاق بزرگ در شهر اصفهان بوده است: اول، تصویب طرح اصفهان 2020 و دوم، امتیاز عنوان «شهر جهانی صنایعدستی» که به اصفهان تعلق گرفته است. در مسیر تعریف جشنواره هم البته نگاه و کمک ویژه وزارتخانه و شخص وزیر میراث مزید بر علت شکل گرفتن رویداد شده است.
با سعهصدر و همافزایی کار بزرگی رقم میزنیم
رئیس کمیسیون فرهنگی و ورزشی شورای شهر اصفهان هم نظر مثبتی درباره برگزاری جشنواره بینالمللی صنایعدستی ایران به میزبانی اصفهان دارد. فریده روشن از ظرفیت بسیار بالای اصــفــهــان در حوزه صــنایــعدســتی گفت، ظرفیتی که به روایت او حتی نسبت به شهرهای مشابهی که در شبکه شهرهای خلاق یونسکو، مثل اصفهان صاحب عنوان «شهر خلاق صنایعدستی» هستند، بیشتر است. او به سفر اخیرشان به فابریانوی ایتالیا هم اشاره کرد؛ سفری که با هدف حضور در نشست شبکه جهانی شهرهای خلاق انجام شد و به روایت او، ایده ریاست اصفهان بر کارگروه صنایع دستی شهرهای خلاق هم در آن رویداد مطرح شده که فعلا به دلیل شرایط کرونا مسکوت مانده است. فریده روشن، برگزاری جشنواره صنایعدستی ایران به میزبانی اصفهان را حرکتی در راستای معرفی و تثبیت جایگاه چشمگیر اصفهان در حوزه صنایعدستی دانست و تصریح کرد: «امیدواریم با برطرفشدن کرونا تا اردیبهشت 1400 بتوانیم شاهد برگزاری هرچه بهتر جشنواره در اصفهان باشیم؛ البته مهمترین نکته در این زمینه، توجه به اقتصاد هنر و توجه به هنرمندان صنایعدستی است. این هنرمندان باید در نمایشگاههای بینالمللی و حراجهای هنری در کشورهای مختلف شرکت و هنرشان را معرفی و عرضه کنند؛ همانطور که در نمایشگاه شهر نانجینگ چین اتفاق خوبی رخ داد و صنایعدستی و هنرهای اصفهان در این شهر معرفی شدند. چنین رویدادها و جشنوارههایی باعث شناخته شدن بیشتر هنرمندان ایرانی در سطح ملی و بینالمللی
میشود.» عضو شورای شهر اصفهان بر لزوم تشکیل کارگاههای صنایعدستی، تشویق مردم به حضور در کارگاهها و نمایشگاهها و مشاهده روند تولید محصولات تأکید و تصریح کرد: «در گذشته، مهارتهای صنایعدستی نسل به نسل انتقال پیدا میکردند و روش آموزشی استادشاگردی وجود داشت؛ اما امروزه پدران هنرمندی هستند که هیچکدام از فرزندانشان راهشان را ادامه ندادهاند و شاگردی هم تربیت نکردهاند. ما با تعریف رویدادهای مختلف باید زنجیره مهارت آموزی را احیا و توجه و علاقه نسل جدید را به صنایعدستی جلب کنیم.»
بــه روایــت روشــن، بــرنــامــهریــزی برای ارتقای صادرات و بازاریابی صنایعدستی هم زمینه دیگری است که باید مورد توجه ویژه دستگاههای مختلف قرار گیرد و اگر همه موارد برشمرده در برگزاری اولین جشنواره بــیــنالمـللی صنــایــعدســتــی ایران لحاظ شوند، اتفاق خوبی که برای صنایعدستی ایران انتظار داریم خواهدافتاد. «همافزایی دستگاههای دستاندرکار» مورد دیگری است که روشن بر آن تأکید دارد. این جشنواره قرار نیست توسط یک دستگاه انجام شود؛ قرار است اتفاقی باشد که با همکاری و همافزایی دستگاههای مختلف روی میدهد. روشن از «ایران» یاد کرد و اینکه همه ما باید اول به «ایران» فکر کنیم و بعد به شهرهایمان؛ چراکه بزرگ و جهانی فکر کردن است که باعث ارتقای اجزای ایران از جمله اصفهان و شهرهای دیگر میشود. به روایت فریده روشن، دغدغه اصلی جشنواره باید هنرمندان صنایعدستی باشند؛ اینکه جایگاه واقعی آنان به مردم معرفی شود و درباره هنر و مهارتشان اطلاعرسانی دقیق صورت بگیرد. ازعضو شورای شهر خواستیم نظر صریحش را درباره برگزاری نشست نیاوران با ما در میان بگذارد و او پاسخ داد: «برگزاری برنامه میتوانست خیلی بهتر باشد و این مورد همکاریهای بیشتری را میطلبید. آقای دکتر نوروزی در همان جلسه تذکر بهجایی به حضار دادند؛ اینکه شهرداری اصفهان نه اسپانسر مالی که مجری جشنواره است. شاید نیاز بود جایگاه دستگاهها در همان برنامه از قبل مشخص شود تا به دلیل متولی بودن میراث در نشست نیاوران، سوءتفاهمی بهوجود نیاید. اما به هر حال باید همه ما مقداری سعه صدر داشته باشیم تا با تعامل و همافزایی و صبوری به هدف اصلی (معرفی اصفهان بهعنوان پایگاه صنایعدستی و مقصد گردشگری مهم ایران) برسیم؛ همچنین نباید جایگاه اصلی را که متعلق به هنرمندان و افراد خلاق در این حوزه است، فراموش کنیم؛ کسانی که باعث شدند اصفهان در این حوزه به برند تبدیل شود.»
نشست معرفی برنامههای اولین جشنواره بینالمللی صنایع دستی ایران در حالی در کاخ نیاوران تهران برگزار شد که مهمانانی با سمتها و جایگاههای مختلف در این رویداد حضور داشتند. از وزارتخانه میراث عالیترین مقام و معاون صنایع دستی کشور حاضر بودند و در سطحی دیگر، مدیرکل میراث اصفهان و معاون صنایعدستی این اداره هم از جمله حضار و سخنرانان جلسه بودند. از شهرداری اصفهان هم شهردار، سه عضو شورای شهر، رئیس سازمان فرهنگی شهرداری اصفهان در جایگاه دبیر اجرایی جشنواره و معاونان اجتماعی و فرهنگی هنریاش در رویداد حاضر بودند؛ همچنین رئیس موسسه فرهنگی و رئیس موسسه علمی اکو و رئیس نمایندگی وزارت امور خارجه در اصفهان هم سه مهمان دیگر این نشست بودند. بهعلاوه حضور پنج هنرمند صنایع دستی اصفهان را هم نباید از یاد برد. به این ترتیب، میتوان گفت از ارگانهای مختلفی که به نحوی به حوزه صنایع دستی مربوط میشوند، اعضایی در جلسه حضور داشتند و ما هم در سرویس میراث و گردشگری روزنامه اصفهان زیبا قرار است در روزهای آتی تا پیش از شروع جشنواره پای صحبت مهمانان حاضر در جلسه بنشینیم و با ارزیابی و واکاوی روند برگزاری جشنواره از همین ابتدا، از این رهگذر، به اجرای بهتر و قویتر رویداد کمک کنیم.
