آنچه امروز دولتها، حکومتها و سازمانهای محلی با آن مواجه هستند، روند رو به افزایش شهرنشینی و بروز مشکلات اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی از یک سو و ناکارآمدی روشهای مدیریت و کنترل توسعه شهری متداول در رفع مشکلات و تنگناهای ایجاد شده از سوی دیگر است. نقش اقتصادی شهرها در تولید ناخالص کشورها غیرقابل انکار است.
شهرها به غیر از به دوش کشیدن بار زیاد توسعه کشور، بهعنوان مراکزی خلاق برای ایجاد فرصتهای مناسب رفاهی و توسعهای برای شهروندان خود نیز محسوب میشوند. به همین دلیل بازنگری در شیوههای مدیریت، برنامهریزی و توسعه شهری، اجتنابناپذیر است.
رقابت شهرنشینها
در عصر حاضر شهرها ناگزیر از رقابت هستند. رقابت آنها در حوزه بازار جهانی و در تعامل با دیگر شهرها و سکونتگاههای شهری در اطراف جهان برای سرمایهگذاری است. چنان چه شهری نتواند برای سرمایهگذاران امنیت، زیرساختها و کارایی لازم را فراهم کند، قادربه رقابت نخواهد بود.
برای اینکه مدیریت یک شهر موفقیتآمیز باشد باید خطمشیهای مدیریتی آن بر پایه توسعه پایدار اجتماعی بوده و با جامعه مدنی سازگارباشد. امروزه طریقه سازماندهی و مدیریت یک شهر مدرن، نگرش دوسویه اجتماعی به آن است، بدین معنا که از یک سو مقتضیات محلی و از سوی دیگر اهداف مهم ملی باید مدنظر قرار گیرند.
شهر خلاق نه تنها فضایی است که در آن خلاقیت رشد میکند، بلکه کل سازماندهی و مدیریت آن به طور خلاقانه طرحریزی میشود. شهری که بتواند به شکلی خلاقانه استعداد همکاری جمعی را در راستای ارائه خدمات بیشتر به کار گیرد، موفقترین شهر در این قرن خواهد بود.
از آنجا که یکی از ارکان شکلگیری شهر خلاق، فضاست؛ بنابراین وجود فضای عمومی مطلوب در شهر میتواند بستر مناسبی را برای شکلگیری شهر خلاق فراهم کند.
فضای عمومی مناسب به شهروندان این فرصت را میدهد تا خلاقیت خود را در آن به نمایش بگذارند. فضاهای عمومی مکانهای بسیار مناسبی برای مشارکت ساکنان شهر هستند. مردم با مشارکت با یکدیگر در فضاهای عمومی ایدهها و خلاقیتهای خود را تولید کرده و در معرض نمایش قرار میدهند. مشارکت باعث میشود خلاقیت هر شهروند، از میان بحث و گفتوگو و تبادلنظر در ارتباطات دو یا چند طرفه به دست آید. فرصت بالقوه ایجاد شهر خلاق تنها با تکیه بر استراتژیهای مدیران شهری در جهت توسعه تحقق نمییابد، مـگـر آنکـه این ظـرفـیـتهـــــا و مزیتهای رقابتی موجود شهر، بهعنوان حق همه شهروندان در بهبود کیفیت زندگی آنها در نظر گرفته شود.
حمایت از هنرهای بومی و محلی، امکان استفاده مردم از فضاهای شهری در ساعتهای مختلف شبانهروز، حفظ و نگهداری از مجموعههای هنری و فرهنگی، حمایت از هنرمندان و افراد خلاق، برگزاری جشنوارهها، کارگاهها و نمایشگاهها برای گروههای مختلف سنی، ایجاد فضاهایی مانند کارگاههای هنری برای فراهمکردن زمینه بروز خلاقیت شهروندان، از جمله مواردی است که باعث افزایش خلاقیت و پرورش این حس در شهر و شهروندان میشود.
کارکردهای شهر خلاق
شهر خلاق نیروی کار ماهر و انعطافپذیر، متفکران و نخبگان، خالقان آثار و مجریان و مدیران شهرهستند. خلاقیت نه تنها داشتن ایده است که ظرفیت کاربرد این ایدهها را نیز نشان میدهد. شهر خلاق، استعدادها را شناسایی، پرورش و جذب میکند و امکان تداوم آن را هم فراهم میسازد. نقطه کانونی شهر خلاق، فرهنگ، آموزش و فضای خلاق است. خلاقیت در احیا و توسعه مجدد شهری بسیار مهم است.
شهر خلاق تغییر از اقتصاد کارخانهای به اقتصاد فکری یا خلاق و دوری از رویکرد دولتمحوری به حکمروایی یا همکاری مابین دولت، شرکتها و سمنهاست. پایههای شهر خلاق را میتوان در سه زمینه اقتصاد، فرهنگ و مکان در نظر گرفت.
محیطهای قابلاعتماد شهری با آزادیهای تفریحی و فرهنگی مدیریت میشوند تا افراد خلاق را جذب و حفظ کنند. این نــیــروی کـــار در عـــوض، ثروت را در اقـتـصــاد دانشبنیان گسترش میدهد. به عبارت دیگر شهرها برای تولید ثروت، باید محیطهای شهری قوی ایجاد کنند.
منبع:
قربانی رسول، حسینآبادی سعید، طورانی علی. شهرهای خلاق: رویکردی فرهنگی در توسعه شهری. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک 1392
