گزیده بیانات رهبر انقلاب درباره وظایف شهرداریها
شهرداری بهعنوان سازمانی که سروکارش با مردم است، باید روح خدمتگزاری و اخلاص را بیشتر از جاهای دیگر داشته باشد. شهرداری در سه سطح با مردم در ارتباط است:
سطح اول، خدمات به مردم؛سطح دوم، حفظ و توسعه فضای سبز؛سطح سوم، فرهنگ.
شهرداری در جدایی از این سطوح باید به سه مؤلفه توجه لازم کند:اول، مبارزه با فساد در سیستم شهرداری و بافت مدیران شهری؛دوم، ارتقای سطح علمی اداره شهر؛سوم، همکاری با سایر دستگاهها.
سال ۱۳۷8 نظام جمهوری اسلامی ایران در راستای تکمیل زنجیره دولتسازی، شوراهای اسلامی شهر و روستا را بر پایه تمرکززدایی امور از سطح ملی و با رویکرد تقویت مدیریت محلی تأسیس کرد. این نهاد بهعنوان نهادی نوپا در اوایل دهه سوم انقلاب برای ارتقای سطح کارآمدی نظام اسلامی بر پایه تعالیم اسلام، اهمیتدادن بیشتر به نقش مردم در ساختار تصمیمگیری و برای حل مشکلات محلی ایجاد
شد.
مطابق قانون اساسی، هدف از تشکیل شوراها، شرکتدادن مردم در اداره امور محلی است. علاوه بر اینکه مردم در اعمال حاکمیت از طریق انتخابات ریاستجمهوری و مجلس شورای اسلامی نقش فعالی دارند، بهموجب قانون اساسی در اداره امور محلی نیز از طریق شوراها و با انتخاب نمایندگان خود مسائل و مشکلات محلیشان را حلوفصل میکنند.
با بررسی پنج دورهای که از عمر شوراهای اسلامی شهر و روستا در ایران میگذرد، میتوان گفت شوراها با مشکلات و چالشهای جدی در رسیدن به این هدف مواجه شدهاند.
بنابراین تلاش برای تقویت و رفع مشکلات شوراهای اسلامی میتواند موجبات تقویت ساختار حکمرانی را در کشور فراهم کند.
بدون شک، بررسی بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره شوراهــای اسلامی شهر و روستا میتواند نقش ارزندهای در ارتقای مردمسالاری محلی، تقویت این نهاد مردمی و رفع مشکلات و چالشهای آن داشته باشد.
شوراها، مطابق با بیانات رهبر معظم انقلاب نهادی برگرفته از اسلام است که در راستای تحقق برخی اصول قانون اساسی با تقویت نقش مردم در ساختارهای تصمیمگیری برای حل عملگرایانه مشکلات عینی و مشخص در شهر و روستا تشکیل شده است. بر این اساس، برای ارائه عملکرد مطلوب و موفقیت شوراهای اسلامی ضرورت دارد اقدامهای مهمی به قرار زیر انجام شود:
عدم ســیــاســیکاری در شــورا: دخالت جناحبندیها و انگیزههای حزبی، گروهی، شخصی و طایفهای در انجام وظایف توسط اعضای شورا، زهر مهلکی است که شوراها را از کار میاندازد و آن را کمسود و گاه زیانبخش میکند.
انتخاب شهرداران و دهیاران متعهد و متخصص: ملاک گزینش شهرداران و دهیاران باید امانت و دینداری، کفایت و کارآمدی و حسن سلوک با مردم باشد؛ بنابراین دخالت مســائــل جــنــاحــی و اختلافهای سیاسی در انتخاب شهردار موجب میشود تشتت و چنددستگی بر شورا حاکم شود که قطعا بر عملکرد شوراها تأثیر خواهد گذاشت.
تعامل و نظارت بر شهردار و شهرداری: اگرچه مطابق قانون تــشــکــیــلات، وظایف و انــتــخــاب شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران اعضای شورا میباید بر شهرداری و سازمانهای تابعه آن نظارت داشته باشند، اما این مسئله به معنای ایرادگیری و ایجاد اخلال نیست؛ بلکه نظارت به معنای تعامل، مراقبت و کنترل است تا فرایند امور بهتر پیش برود.
مبارزه با فساد و رشوهخواری در سطح محلی: یکی از مهمترین مــشــکلاتــی که مــیتــوانــد فرایند تمرکززدایی را با چالش مواجه کند، وجود فساد در نهاد شورا و شهرداری است. بروز فساد، اعمال متخلفانه و سوءاستفاده از موقعیت میتواند آثار بسیار مخربی بر جامعه تحمیل و موجبات تضرر جدی منافع عمومی را ایجاد کند. تأکید بر شفافسازی هزینهها و بودجههای شهرداری، مقابله با رشوهخواری، پرهیز از تجملات و… میتواند نقش مهمی در مبارزه با فساد در نهادهای مدیریت محلی داشته باشد.
روش علمی برای اداره شهر: بهکارگیری متخصصان، کارشناسان و استفاده از روشهای علمی، یکی از مسائل تأکیدشده رهبر معظم انقلاب اسلامی برای مدیریت شهر است. اگر نهادهای محلی برمبنای روشهای علمی و اصولی مدیریت شوند، پیشرفت، انسجام و ثبات محلی بیشتری بهوجود میآید.
پیشبینی منبع درآمدی سالم و پایدار: تأمل در بیانات رهبر معظم انقلاب (مدظلهالعالی) طی سالهای گذشته بیانگر آن است که ایشان تأکید ویژهای بر کسب درآمدهای ســــالــم و پـــــایــدار، حــمــــایــت از مــحــیـــطزیــــســـت و جــلــوگــیــری از ساختوسازها در ارتفاعها و لزوم مقابله با تبدیل اراضی منابع طبیعی به ساختمان داشتهاند.
تــوجــه بــه مــختــصــات شهر اسلامی: در نظر گرفتن ویژگیهای شهر اسلامی، معماری و مباحث فرهنگی و هویتی در قوانین و ســـیـــاســتگـــذاریهـــا، یــکـــی از موضوعهای مهم در سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با مدیران شهری در ادوار مختلف است.
مطابق با بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی، ضرورت دارد مجلس شورای اسلامی و شوراهای اسلامی شهر و روستا بهویژه شورای عالی استانها اصول زیر را در تصمیمگیریهای خود مدنظر داشته باشند:-تجربه پنج دوره گذشته این واقعیت را به اثبات رسانده که سیاست زدگی و اختلافهای جناحی یکی از عوامل اصلی ضعف شوراهاست که موجب میشود تصمیمگیری در غیاب عقلانیت بر اساس منافع مقطعی و محدود اتخاذ شود. بنابراین ضرورت دارد مجلس شورای اسلامی با اصلاح قانون تشکیلات، وظایف و انتخاب شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران، اعضای شوراها را از ورود به رقابتهای سیاسی و جناحی طی دوره فعالیت خود بازدارد.
-انــــتــــخــاب شــهــردار یــکــی از موضوعهایی است که قابلیت ایجاد شکاف بین اعضای شورا، تزلزل مدیریتی در سطح شهر، تشدید ارتباط رانتجویانه و دورشدن شوراها از کارکرد و رسالت اصلی خودش را دارد. بنابراین تغییر نحوه انتخاب یا سختترشدن برکناری شهرداران از طریق اصلاح معیار حدنصاب آرای لازم میتواند کمککننده باشد.
همــچنــیــن حــضــور شــهــرونــدان و رسانهها در جلسات شورا، بهخصوص زمان سؤال یا استیضاح شهردار ضروری است تا احیانا تبانی بین اعضا یا با شهردار رخ ندهد و مردم و رسانهها ارزیابی و قضاوتی مبتنی بر شواهد متقن برای عملکرد مدیریت شهری و ابقا یا استعفای مدیران آن داشته باشند. در این صورت شهردار و اعضای شورا به دلیل احتمال بازخوردهای عمومی تلاش میکنند تا حد امکان بر مبنای نظرهای کارشناسیشده و مستدل سخنان خود را بیان کنند.
اعــضــای شــوراهــا عــلاوه بـــر سازوکارهای پاسخگویی تعبیهشده در قانون، باید به شهروندان نیز پاسخگو باشند. هر شهروند حق دارد از جزئیترین اطلاعات مدیریتی سازمان عمومی آگاهی یابد و مدیران عمومی وظیفه دارند فرایند اداری را بهصورت روشن برای مردم بازگو کنند. به همین دلیل است که در بند «32» ماده (80) قانون شوراها، آنها موظف شدهاند در پایان هرسال مالی صورت بودجه و هزینه خود را جهت اطلاع عموم منتشر کنند و نسخهای از آن را برای بررسی به شورای شهرستان و استان ارسال کنند؛ اما این مسئله آنچنانکه بایدوشاید از سوی شوراهای اسلامی کشور جدی گرفته نمیشود. ضرورت دارد عملکردهای مالی به زبانی ساده،بهگونهای که همه جزئیات و مطالب مهم منتقل شود، این ماده قانونی اجرایی شود.
-پیشبینی راهکارهایی جهت اصلاح نظام درآمدی شهرداریها برای مدیریت بهینه شهر ضروری است؛ ازجمله این راهکارها میتوان به اختصاص بخشی از درآمدهای مالیاتی به شهرداریها، وضع عوارض و مالیاتها متناسب با نیاز شهرداری و وضعیت اقتصادی کشور، اتخاذ الگوی مطلوب حکمرانی کارآمد شهری مبتنی بر شفافیت، پاسخگویی و مسئولیتپذیری، افزایش مشارکت و حمایتهای مردمی، بهرهگیری از کسبوکارهای کوچک اقتصاد محلی، تأکید بر سرمایهگذاری مولد و … اشاره کرد.
-یکی از مؤلفههای مهم برای موفقیت سیستم مدیریت شهری، نــحــوه کنــتــرل و تــعــادلبــخــشی نهادهای محلی برای جلوگیری از ایجاد انحصار قدرت است. بر این اساس، نحوه تنظیم ارتباط شورا و شهردار بسیار حائز اهمیت ست. سازوکار نظارت اعضای شورا باید بهگونهای باشد که با افزایش شفافیت، کارآمدی و کاهش فساد حاصل شود. پیشبینی محدوده قدرت اعضای شوراها، عدم دخالت آنها در انتصابها و بهکارگیری نیروها، شفافیت رویهها، نظارتها و مسئولیتها درزمینه طرحها، قراردادها و مناقصهها بسیار مهم است.معماریهای شهری در سالهای گذشته بدون توجه به حفظ هویت تاریخی و اسلامی شهر و حفظ مراکز قدیمی بوده است؛ بنابراین ضرورت دارد شوراها و شهرداری به مختصات و ویژگیهای شهر اسلامی توجه کنند و خدمات شهری را در جهت تأمین این مقصود بهکارگیرند. در شهر اسلامی؛ عدالت در تقسیم خدمات شهری، تأمین آرامش روحی و امنیت معنوی، ظهور و اعتلای مظاهر اسلامی و انقلابی، عمران و آبادی و زیبایی، حفظ طبیعت و صفای طبیعی همه باهم باید موردتوجه قرار گیرد.-در جهان امروز طرح پرسشهای نو و مسائل پیچیده و چندوجهی در حوزههای مختلف، نهادهای سیاستگذار را ناگزیر از اقدام برمبنای کار کارشناسی و علمی ساخته است. سازمانها بدون داشتن دانش و آگاهی لازم نمیتوانند به اداره امور مربوط به شهر بهطور مؤثر بپردازند.
