پروژه ثبت اصفهان به همت کانون عکس انجمن سینمای جوانان اصفهان و با حمایت سازمان فرهنگی، اجتماعی ورزشی شهرداری اصفهان با هدف تهیه آرشیوی ماندگار از تصاویر شهری که در آن زندگی میکنیم تعریف شده است تا امروزمان برای فرزندانمان ماندگار شود. البته این به آن معنی نیست که برای استفاده از دستاوردهای این پروژه باید دههها صبر کنیم. تصاویر دستهبندیشده پروژه ثبت اصفهان همین امروز هم برای پژوهشگران حوزههای مختلف در انجام طرحهای پژوهشی و نگارش مقالات قابل استفاده است.مرحله نخست این پروژه از سال 1396 به سرپرستی شهرام احمدزاده ترکمانی آغاز شد و مرحله دوم آن به سرپرستی محمد آذربرزین در مراحل پایانی است و بهزودی شاهد برگزاری نمایشگاه و انتشار کتاب آن خواهیم بود. به همین بهانه با پریسا فهامی، طراح پروژه، به گفتوگو نشستیم تا برایمان از اهداف این پروژه و روند اجرای آن بگوید.
پروژه ثبت اصفهان چطور شکل گرفت؟
ما از چند سال قبل در کانون عکس اصفهان به تهیه مجموعههای عکس گروهی اقدام کردیم و در جریان انجام این فعالیتها دیدیم بچهها همکاری بسیار خوبی در پروژههایی که تعریف میکنیم دارند. یکی از مسائلی که در شهر با آن برخورد داشتیم، این بود که شهر به خاطر انجام پروژههایی نظیر مترو و بیآرتی مدام در حال تغییر است. ما حتی از وضعیت قبلی خیابانهای مشهوری نظیر چهارباغ عکس چندانی نداریم و اگر بخواهیم ده سال آینده فیلمی بسازیم، هیچ مدرک مستندی از امروز شهرمان نداریم. البته مردم عکاسی میکنند ولی عکس آرشیوی نداریم. در چنین شرایطی تصمیم گرفتیم پروژه ثبت اصفهان را تعریف کنیم. به هر حال در کانون عکس نیروی انسانی لازم برای مستندسازی وجود داشت و پروژه را با اولویت محلههایی که در شرف تغییر بودند تعریف کردیم. در واقع ما محلههایی را که تغییرات گسترده در آنها انجام شده بود و محلههایی که هنوز روند تغییرات در آنها آغاز نشده بود، حذف کردیم و اولویت را به محلههایی دادیم که در حال تغییر هستند؛ زیرا گذشته این محلهها بیش از دو دسته قبل در معرض نابودی است. در مرحله اول به سراغ خیابان مسجد سید و محله علیقلیآقا و بیدآباد رفتیم و هماکنون، مرحله دوم پروژه در محله جوباره و دردشت در حال انجام است.
چرا پروژه را از خیابان مسجد سید شروع کردید؟
این محله از محلههایی است که در شرف تغییر است. یعنی وارد مرحله تغییر شده؛ اما تغییرات کاملا انجام نشده است و در عین حال خیلی دور از تغییر هم نیست؛ یعنی محلهای نیست که نوساز و جدید باشد و بگوییم از روند تغییرات به دور است. در همان مقطعی که پروژه را انجام میدادیم، وسط خیابان را جمعآوری کردند و ایستگاه بی آر تی احداث شد. یعنی در عکسهای بچهها چیزی داریم که امروز وجود ندارد.
مستندنگاری امروز چه اهمیتی دارد و اساسا ضرورت انجام این پروژه در چیست؟
ضرورت اصلی آن به تهیه آرشیوی بازمیگردد که امروز اصلا نداریم. ما این پروژه را تعریف کردیم که آرشیو را برای آینده داشته باشیم تا منبعی تصویری برای بازخوانی گذشته فراهم آوریم. البته این مستندات همین امروز هم برای جــامعهشنـاسان، مــردمشـناسان و پژوهشگران در انجام طرحهای پژوهشی و نگارش مقالات قابل استفاده است. مستندات این پروژه در چهار گروه مشاغل، معماری، فضای شهری و پرتره محیطی دستهبندی شده است که برای پژوهشگران این حوزهها کاربرد دارد.
در باره روند پیشبرد پروژه توضیح دهید.
در ابتدا ما فراخوانی دادیم و دوستان علاقهمند را جذب کردیم. بعد از ثبتنام، برای بچهها جلساتی با موضوع مردمشناسی و اصفهانشناسی برگزار کردیم و مجموعههای عکس مختلفی را بررسی کردیم و پروژه را کامل توضیح دادیم. در ادامه محلهها را تقسیمبندی کردیم و بچهها در قالب تیمهایی، عکاسی از مناطق مشخصشده را انجام دادند. عکسها طی چندین مرحله جمعآوری و بررسی شد و راهنماییهایی صورت میگرفت تا بچهها مجموعه را تکمیل کنند. بعد از پایان مرحله عکاسی، انتخاب نهایی عکسها برای ارائه در قالب کتاب و نمایشگاه انجام شد.
این پروژه با مشارکت چه مؤسسات، نهادها یا انجمنهایی انجام میشود؟
من طرح این پروژه را در سال 1396 نوشتم و از طرف کانون عکس آن را در شورای شهر معرفی کردیم و استقبال خوبی کردند و ما را به معاونت فرهنگی و هنری شهرداری ارجاع دادند. در آنجا هم از طرح استقبال و تأیید شد و مقداری کمکهزینه برای برگزاری نمایشگاه و انتشار کتاب اختصاص دادند؛ اما متأسفانه با موج گرانیها توانستیم تعداد کمی از این کتاب را چاپ کنیم. همچنین موزه هنرهای معاصر اصفهان نیز در برگزاری نمایشگاه و رونمایی کتاب با ما همکاری کرد.
در مسیر انجام این پروژه با چه مشکلاتی روبهرو بودید؟
کانون عکس یک تشکل مردمنهاد است و ما به عکاسان دستمزدی نمیدهیم. همین جمعکردن عکاسانی که بدون دستمزد و بهواسطه علاقهشان حاضر باشند با پروژه همکاری کنند، از سختیهای این کار است و ما در نهایت توانستیم یک جلد کتاب به آنها اهدا کنیم. مشکل دیگری که در این پروژه با آن روبهرو بودیم، همکارینکردن برخی از مردم به خصوص اقلیتهای دینی در انجام این پروژه بود. به طور کلی عکاسی در محلههای سنتی دشوار است و عکاسان انرژی زیادی را برای پیشرفت پروژه صرف میکنند و باید زمانی را برای اعتمادسازی اختصاص دهند.
پیشبینی میکنید این پروژه چند سال طول بکشد؟
ما آغازگر این پروژه بودیم؛ اما پایانی برای آن نمیشود تصور کرد. هرچه روی این پروژه بیشتر کار شود و آدمهای بیشتری کار کنند و نهادهای بیشتری وارد بشوند، میتوانیم پوشش بهتری بدهیم و البته چیزی هم نیست که پایان داشته باشد. ما این روزها در حال ثبت اصفهان سال 1401 هستیم و پنج سال دیگر با این روند سریع دگرگونیها باید دوباره محلهها را از نو ثبت کنیم و ده سال دیگر باز هم ثبت کنیم. البته اگر بخواهیم آرشیو قابل قیاسی داشته باشیم، ناگزیریم این ثبت را مداوم انجام دهیم. اینطور نیست که یک بار اصفهان را ثبت کنیم و پروژه بسته شود.
دستاوردهای این پروژه در قالب چه خروجیهایی عرضه میشود؟
برای مرحله اول یک نمایشگاه و یک کتاب داشتیم. حدود 200 عکس در کتاب منتشر شد و تعدادی هم در نمایشگاه ارائه شد؛ اما ما آرشیو کاملی از محله داریم که شامل حدود 3700 قطعه عکس است و در کانون عکس اصفهان نگهداری میشود. در تلاشیم تا سایتی برای پروژه ثبت اصفهان راهاندازی کنیم و این آرشیو را در بستر آن سایت در اختیار مخاطبان قرار دهیم.
