شایعه پدیده ای اجتماعی است. این پدیده اجتماعی حیات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی انسانها را دستخوش تحول و دگرگونی زیادی ساخته است. شایعات پدیدههایی هستند مرموز که بهصورت گفته یا نوشتههایی بی پایه و اسـاس، بیدلیل و مدرک بهصورت ترکیبی از چیزهایی که هم حـقیقت دارند هم ندارند، بهسرعت در قالب سینهبهسینه بین مردم و جامعه معین پخش می شود. گاهی شایعه تنها بر اساس برخی حدس و گمانهای مبتنی بر حقایق آشکار می آیند که به دلیل انتظار و نگرانی عده ای در موضوعی خاص است و این نیز طبیعی است که انسانها در وضعیتهای اضطراب و نگرانی دست به حدس و گمانهایی می زنند و بدین ترتیب بسیاری از شایعات در جامعه جریان پیدا میکند. شایعات در زمان بحران و جنگ شکوفا می شوند؛ اما آنچه اکنون از شایعات بهرهبرداری میشود به متخصصان عملیات روانی در جوامع مختلف ربط دارد .در جریانهای سیاسی و اختلافات بیشتر دو کشور و بیشتر نظام سلطه از این شیوه که می توان آن را یکی از موثرترین شیوه های جنگ روانی خواند، برای تأمین اهداف و پشتیبانی از اهداف عملیاتی خود مورد استفاده قرار میدهند.
ویژگی شایعه
هر شایعه مقداری از واقعیت را داراست. شایعه یک پدیده اجتماعی است که برای ساختن آن حداقل به دو نفر نیاز است .شایعه بیان نگرانی ها و اضطرابهای بخشی از مردم در برابر فریب اطلاعاتی است و در ردیف پیامهایی است که برای تحریک هیجانی ایجاد می شود. شایعه کسی را قانع نمیکند ، بلکه چیزی را به زبان می آورد که عموم حاضرند آن را باور کنند .شایعات منبع مشخصی ندارند، مخاطبانش ناهمگون و پراکندهاند و مسیرهای انتقال آن رسمی و غیررسمی است .همچنین شبکههای پخش آن ناپایدار و زودگذر است و سرعت انتشار شایعه شگفتانگیز است. شایعه نوعی فرافکنی است؛ تولیدش ساده، بازتابش غیر قابل پیشبینی است و مقابله با آن بسیار پیچیده است. به تدریج که تعداد زیادتری از اشخاص را فرامیگیرد، قدرت اقناعی هم پیدا میکند. شایعات در گفتوگوهای دوستانه نیز گاهی آشکار میشود . محتوای آن ساختگی و غیر واقعی و گاهی نیز بخشی از یک واقعیت است که شاخ و برگ فراوانی به آن داده میشود. افکار عمومی نقش تعیینکننده ای بر مدت زمان پایداری یک شایعه در جامعه بر عهده دارد.
تجزیه و تحلیل شایعه
با توجه به اینکه شایعات در ایام جنگ و نا آرامی شیوع بیشتری دارد، لذا برای تحلیل آنها حتما باید با انگیزههای پخش آن، قوانین آن، تحریفها و توزیع و نشر آن آشنا بود ؛ زیرا تحلیلگر شایعات بدون آگاهی و آشنایی با موارد یادشده قادر به تحلیل صحیح شایعات نخواهد بود. تحلیل هر شایعه به وضعیت روانی و اجتماعی جامعه مربوطه ارتباط است و باید علل و انگیزهها و موقعیت زمانی و مکانی و افکار عمومی را مد نظر قرار داد. با توجه به گسترش روزافزون شایعات به خصوص در فضای مجازی ،باید مراقب باشیم به درستی تحلیل کنیم و به راحتی فکر خود را به دست شایعات نسپاریم.
