به گزارش اصفهان زیبا؛ هاضوم طبق منابع طب سنتی ترکیبی است که برای کمک به هضم غذا و تقویت دستگاه گوارش معرفی میکنند. در توضیح آن دکتر جواد کاردانپور، مشاور تغذیه سالم، محقق طب سنتی و بنیانگذار موسسه ایوان چنین گفته است: واژه هاضوم از ریشه «هضم» گرفته شده است. این واژه به مادهای اشاره دارد که به هضم و گوارش کمک میکند.
هاضوم طبق روایات، ترکیبی سهگانه از آویشن، زنیان و سیاهدانه است که این سه ماده را به نسبت مساوی آسیاب و با یکدیگر مخلوط میکنند. در منابع سنتی، مصرف این ترکیب را همراه با نمک و پیش از غذا پیشنهاد کردهاند. بعد از غذا نیز میتوان آن را مصرف کرد.
روایت پیامبر درباره هاضوم
پیامبر(ص) فرمودند اگر هاضوم مصرف کنم، نگاه به غذا نمیکنم که آیا ضرر دارد یا نه.
پیامبر (ص) خواستند که زنیان، آویشن و سیاهدانه برای ایشان بیاورند. زمانی که غذای سفید و سنگین میل میکردند یا غذایی میخوردند که مشکلی داشت، از این ترکیب استفاده میکردند. سپس به آن نمک اضافه میکردند و غذا را با آن شروع میکردند.
ایشان میفرمودند دیگر اهمیت نمیدهم که چه میخورم. همچنین میفرمودند این ترکیب معده را تقویت میکند و بلغم را قطع میکند و ایمنی از لقوه است.
«أنه دعا بالهاضوم والسعتر والحبة السوداء فكان يستفها إذا أكل البياض وطعاما له غائلة. وكان يجعله مع الملح الجريش ويفتتح به الطعام. ويقول: ماأبالي إذا تغاديته ما أكلت من شيء. ويقول: هو يقوي المعدة ويقطع البلغم وهو أمان من اللقوة.»
خواص هر کدام از ترکیبات هاضوم در روایات
خواص سیاهدانه
در روایات، برای سیاهدانه خواص مختلفی ذکر شده است.
- پیامبر اکرم (ص) سیاهدانه را درمان هر دردی به جز مرگ دانستهاند.
- در آن شفای هر بیماری است جز سام یعنی مرگ: «فِيهَا شِفَاءٌ مِنْ كُلِّ دَاءٍ إِلَّا السَّامَ يَعْنِي الْمَوْت»
- در روایتی آمده است که سیاهدانه مبارک است و بیماری نهفته را از بدن خارج میکند: «أَنَّ حَبَّةَ السَّوْدَاءِ مُبَارَكَةٌ تُخْرِجُ الدَّاءَ الدَّفِينَ مِنَ الْبَدَن»
- در سیاهدانه شفای هر دردی وجود دارد: «في الحبة السوداء شفاء من کل داء»
- در روایتی دیگر آمده است که سیاهدانه شفای همه بیماریها است. در این روایت، استفاده از آن برای تب، میگرن، درد و التهاب چشم، شکمدرد و دیگر دردها مطرح شده است.
- امام صادق (ع) میفرمایند: «إن في الشونيز شفاء من كل داء، فأنا آخذه للحمى والصداع و الرمد و لوجع البطن و لكل ما يعرض لي من الاوجاع فيشفيني الله عزوجل به.»
- همچنین در روایاتی آمده است که بهترین درمانها حجامت، فصد و سیاهدانه هستند.
سیاهدانه حاوی مقدار زیادی پتاسیم، آهن، امگا ۳، ویتامینهای ب۱، ب۲ و ب۳ و چربیهای مفید است.
این ماده منبع خوبی از کلسیم، آهن، روی، مس، تیامین، نیاسین، فسفر و اسیدفولیک است. سیاهدانه همچنین خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارد.
در منابع طب سنتی، سیاهدانه را ضد انگل، ضد باکتری و مسهل میدانند. همچنین برای تنظیم فشار خون، مشکلات معده، ریه و سرماخوردگی از آن استفاده میکنند.
از روغن سیاهدانه نیز استفاده میشود. این ماده در ترکیب انفیه وجود دارد و آن را عطسهآور میدانند. برخی منابع نیز استفاده از سیاهدانه را برای مشکلات مغزی مطرح کردهاند.
از دود سیاهدانه نیز استفاده میشود. همچنین برخی منابع، سوخته آن را همراه با عسل برای عفونتها مفید میدانند.
خواص آویشن
آویشن یکی دیگر از ترکیبات هاضوم است. امام صادق (ع) میفرمایند: «ان الصعتر ينبت زئير المعدة»؛ یعنی آویشن سبب رویش پرز معده میشود.
آویشن دارای کالری، پروتئین، چربیهای مفید، کربوهیدرات، فیبر، ویتامین A و C، آهن و منگنز است. این گیاه خاصیت ضدعفونیکننده و ضدباکتریایی دارد.
در منابع سنتی، آویشن را برای سرماخوردگی، مشکلات ریه و سرفههای خلطدار مفید میدانند. از دود آن نیز استفاده میشود.
آویشن داروی شاخص معده و مشکلات گوارشی در طب سنتی به شمار میرود. همچنین برخی منابع، آن را برای تقویت معده و به عنوان چاشنی بعضی غذاها پیشنهاد میکنند.
خواص زنیان
در روایات درباره زنیان یا ثفا نیز خواص مختلفی ذکر شده است:
«الثفاء دواء لكل داء ولم يداو الورم والضربان بمثله»؛ یعنی ثفا درمان کل بیماریهاست و برای انواع ورم و ضربان، دارویی بهتر از آن وجود ندارد.
برای واژه ثفا سه معنی ذکر کردهاند؛ زنیان، خردل یا تخم شاهی. در برخی منابع، هر سه ماده را برای تهیه داروی ثفا مطرح کردهاند.
زنیان در طب سنتی برای غلبه بلغم مفید دانسته میشود. همچنین برخی منابع آن را جزو خوراکیهایی میدانند که مصرف آن ضرر ندارد.
زنیان دارای پروتئین، چربیهای مفید، مواد معدنی، فیبر و کربوهیدرات است. این گیاه همچنین کلسیم، تیامین، ریبوفلاوین، فسفر، آهن و نیاسین دارد.
در منابع سنتی، زنیان را ضدالتهاب و ضدباکتری میدانند. همچنین برای کاهش نفخ، کمک به هضم غذا و مشکلات دستگاه گوارش از آن استفاده میشود.
طبق روایت از امام کاظم (ع)، هرکس میخواهد مصرف ماست به او ضرر نرساند، آن را با زنیان استفاده کند. زنیان در ترکیب برخی داروها نیز به کار میرود.
خواص هاضوم
در طب سنتی، هاضوم را برای ناراحتیهای عمومی گوارشی مانند ضعف معده، نفخ، سوزش، سنگینی و رفلاکس معده مناسب میدانند. همچنین تقویت معده، کمک به رشد پرزهای معده، رفع رودل، کاهش درد شکم، افزایش اشتها و دفع بلغم را از خواص آن عنوان میکنند.
برخی منابع مصرف هاضوم را برای زمانی که فرد غذای سنگین میخورد نیز سفارش کردهاند.
از روایات درباره هاضوم چنین برداشت شده است که پیامبر(ص) فقط هنگام بیماری از این ترکیب استفاده نمیکردند. بر اساس این منابع، ایشان هاضوم را به عنوان بخشی از آداب غذایی نیز مصرف میکردند.
با این حال، این مطالب بر پایه منابع سنتی و روایی مطرح میشوند. بنابراین برای درمان بیماریهای گوارشی نباید هاضوم را جایگزین تشخیص و درمان پزشکی کرد.
طریقه مصرف هاضوم
در منابع سنتی، مقدارهای مختلفی برای مصرف هاضوم مطرح شده است.
- یک قاشق چایخوری تا یک قاشق مرباخوری از هاضوم را با کمی نمک مصرف کنید. منابع سنتی مصرف آن را پیش از غذا بدون آب و بعد از غذا همراه با آب پیشنهاد کردهاند.
- برای افراد دو تا هفت سال، مقدار نصف بزرگسال و برای کودکان زیر دو سال، مقدار یکچهارم مقدار بزرگسال را ذکر کردهاند.
- برای برخی مشکلات، مقدار مصرف را تا یک قاشق غذاخوری نیز مطرح کردهاند.
- منابع سنتی مصرف هاضوم را به صورت خشک توصیه کردهاند و ترکیب اصلی آن را همین سه ماده میدانند.
- برخی منابع مصرف هاضوم همراه با نمک را پیش از مصرف میوه و خوراکی نیز مطرح کردهاند.
افراد دارای بیماری زمینهای یا کسانی که دارو مصرف میکنند، بهتر است پیش از مصرف منظم هاضوم با پزشک مشورت کنند. زنان باردار، مادران شیرده و والدین نیز برای مصرف این ترکیب در کودکان باید نظر پزشک یا متخصص را جویا شوند.
