*از آنجا که «منتور» معادل دقیق فارسی ندارد، در متن از همین واژه استفاده کردهایم.
اشراق چگونه تأسیس شد؟ یک دغدغه شخصی بود یا ایدهای سازمانی؟
دفتر تبلیغات اسلامی در شکلهای مختلفی کار تبلیغی میکند؛ از جمله کارهای مکتوب و تولید کتاب، اعزام مبلغ، فعالیتهای هنری، فعالیتهای مجازی، تولید محصولات کمکآموزشی و امثالهم. از سهچهار سال پیش، در دفتر تبلیغات به این نتیجه رسیدیم که باید مرکزی تأسیس کنیم و به کسانی که ایدههای مناسبی دارند که قابلیت تبدیل به محصول و خدمت دارد و میتواند تابآور و نوآور باشد، کمک کنیم که ایدهشان به شرکتهای فرهنگی و استارتاپها تبدیل شود تا شروع به کار کنند. از دو سال پیش، با حضور معاون علمی سابق رئیسجمهور، دکتر ستاری، مرکز ما در قم در یکی از ساختمانهای سازمان تبلیغات تأسیس شد. اداره این مجموعه، مستقل از سازمان تبلیغات است.
این مجموعه برای رفع چه کمبودی تأسیس شد؟
مأموریت اصلی اشراق کمک به رشد ایدههایی است که میتواند تبدیل به محصول یا خدمت نوآورانه شود و بهصورت تابآور در قالب کسبوکار یا استارتاپ تولید و در جامعه عرضه شود.
منظور از تابآور چیست؟
تابآوری یعنی محصول بتواند از محل فروش یا جذب مشتری هزینههای خود را دربیاورد و نیازی به حمایتهای ستادی و نهادی و سازمانی نداشته باشد. همچنین، محصولی که تولید میکند، در بازار مشتری داشته باشد. مرتبه بالاتر از تابآوری، سودآوری است. یعنی علاوه بر تأمین هزینهها و ایستادن روی پای خودش، بتواند درآمدی هم داشته باشد و کارش را توسعه دهد.
ادامه بدهید.
اشراق از ایدهپردازانی که میخواهند به سبک استارتاپ محصولشان را ارائه کنند، حمایت میکند. ما به اینها مشاوره، آموزش، راهبری، منتوری، امکانات و خدمات میدهیم. بعد هم که محصولشان آماده شد و تبدیل به شرکت شدند، برایشان اعتبارنامه شرکت خلاق را از معاونت علمی ریاستجمهوری میگیریم، به مجامع مختلف معرفیشان میکنیم و برای جذب سرمایهگذار در مرحله توسعه و مقیاسپذیرشدن شرکت حمایتشان میکنیم. اگر یک نفر بدون وجود چنین مرکزی بخواهد این کارها را انجام دهد، هم با مشکلات عدیدهای مواجه میشود و نمیتواند کار را بهآسانی پیش ببرد، هم یک سری اطلاعات و آمار و دسترسیهای آموزشی و مشاورهای برایش فراهم نیست. ما اینها را یکجا در اختیارشان قرار میگذاریم.
راهنمایان مرکز چه معیارهایی دارند که برای این کار برگزیده شدند؟
اساتید باید سابقه علمی و تجربی داشته باشند. هم در حوزههای مختلف مربوط به استارتاپ، رشد، کوچینگ، بازاریابی و فناوری تخصص داشته باشند، هم اینکه آموزش و مشاوره و منتورینگ در استارتاپها را در سابقه کار داشته باشند تا بتوانند به یک ایدهپرداز کمک کنند تا مسیر رشدش را درست پیدا کند و وقت و سرمایهاش را از دست ندهد.
درباره رشتههایی که به مرکز اشراق مراجعه میکنند بگویید.
خانه خلاق و نوآوری از معاونت علمی ریاستجمهوری مجوز میگیرد. معاونت علمی هم 27 رشته را در صنایع خلاق اعلام کرده است. بعضی از خانهها تکرشتهاند یا چند تا از این رشتهها را دارند. از آنجایی که ما مرکز علمی هستیم و شعب مختلفی در سراسر کشور داریم، برای هر 27 رشته مجوز داریم. معمولا همه رشتهها در منظومه صنایع خلاق جا میگیرند. یعنی از مقوله فرهنگی گردشگری، آموزشی فضای مجازی هنر و رسانه است که در اصطلاح کلی به آن فناوری نرم یا صنایع خلاق میگویند.
از خروجی شعب آماری دارید؟
در قم و شعب حدود 90 ایده پذیرش کردیم. از این 90 ایده، 25 ایده شرکت داده شدند و از میان آنها، 16 ایده برای شرکت خلاق داوری شدند که اعتبارنامه 9 شرکت صادر شده. در سطح کشور هم در مجموع دوهزار شرکت خلاق از معاونت علمی اعتبارنامه گرفتهاند.
کدامیک از این عرصهها حضور پررنگتری دارند؟
بعضی عرصهها را هنوز نداشتهایم؛ مثل گیاهان دارویی و داروهای گیاهی. ولی عرصههای تولید محتوا، آموزش، رسانه و کودک و نوجوان بیشترین تعداد ثبت ایده را داشتهاند. مثلا شرکتهای خلاق فعال در حوزه گردشگری کم است.
اپلیکیشن گفتیار چیست؟
ما در کنار کارهایمان یک سری محصولاتی داریم که صرفا بهعنوان محصول میفروشیم. «گفتیار»، «دستیار» و «خانواده شایسته» جزو این محصولات هستند. اینها جزو فرایندهای خانه خلاق نیست و محصولات جانبی است. هرکدام از اینها بعدا میتواند تبدیل به یک استارتاپ شود. فعلا بهترین محصول ما اپلیکیشن «خانواده شایسته» است که ششهزار محتوا دارد و یکیدو رویداد هم در آینده در آن برگزار میشود.«گفتیار» محصولی است برای سخنرانان، مداحان، قاریان و مدرسان؛ کسانی که صوت و تصویر از خودشان دارند و میخواهند جایی در قالب یک پایگاه شخصی آن را ذخیره کنند و در دسترس مخاطب قرار بگیرد. یک نسخه شخصیشده اختصاصی برای متقاضیان استخراج میکنیم و به آنها میدهیم. آن را میتواند به نام خودش با محتواهای خودش در کافه بازار بگذارد. تا به حال، چند نمونه از «گفتیار» استخراج شده. «گفتیار» یک زیرساخت است که هرکسی که بخواهد، برایش تکثیر و شخصیسازی میکنیم. چند مبلغ سرشناس هستند که نسخههایشان تا یکی دو هفته دیگر منتشر میشود.
در قبالش چیزی دریافت میکنید؟
بله. اگر کسی بخواهد یک اپلیکیشن با قابلیتهایی که ما داریم بهصورت شخصی و اختصاصی تولید کند، حدود چهارصد میلیون باید هزینه کند. ما با رقمی نزدیک به یکبیستم این عدد، یک نسخه در اختیارش میگذاریم و برای توسعه پشتیبانی هم میکنیم.
برای باقی خدمات هم چیزی دریافت میکنید؟
عمده خدمات ما تا به حال برای شرکتها رایگان بوده. هزینههایی هم که دریافت میشود، تا یکپنجم یا یکدهم هزینه است. بقیه را خودمان تأمین میکنیم.
در رویدادها چه میگذرد؟
رویدادی بهصورت فصلی برگزار میکنیم با نام «تقاطع نوآوری» که در قالب نمایشگاههای فصلی است. صاحبان ایده در تقاطع نوآوری با مشتریهای بزرگ مواجه میشوند و محصولشان را میفروشند. نمونهاش را دو ماه پیش در نمایشگاهی در کنار گلستان شهدای اصفهان برگزار کردیم. تا کمتر از دوماه دیگر، نمایشگاه دیگری در مشهد برگزار میشود. بعدی هم در زمستان در شیراز برپا میشود. رویدادی هم داریم با نام «ایوان نوآوری» که محلی برای روبهرویی با سرمایهگذاران است.
برویم سراغ شعبه اصفهان. چه فضایی را در اصفهان دیدید که در این شهر هم شعبه تأسیس کردید؟
اصفهان هم حوزه علمیه فعالی دارد، هم کنشگران فرهنگی زیادی دارد. بر همین اساس، ایدههای فرهنگی زیادی در اصفهان وجود داشت که اینها باید در قالب شتابدهنده و خانه خلاق حمایت میشد تا رشد کنند. ما هم طبقهای از یک ساختمان متعلق به دفتر تبلیغات را به خانه فناوری اصفهان اختصاص دادیم. الان هم تقریبا پابهپای قم دارد پیش میرود. قم از نظر تعداد 40 ایده پذیرش کرده، اصفهان 25 ایده؛ ولی همه اقداماتی را که در قم برای تیمها انجام میدهیم، در اصفهان هم انجام میدهیم. ظرفیتی که در اصفهان هست، از جهتهایی از قم هم بهتر است؛ هم بهلحاظ وسعت جمعیت، هم بهلحاظ کنشگران فرهنگی زیادی که در اصفهان فعالاند. اصفهان ظرفیت هنری و رسانهای و دانشگاهی و فناوری خوبی دارد و این فرصت برای ما ایجاد شد تا در اصفهان هم فضایی فراهم کنیم. از میان شانزده شرکتی که برای شرکت خلاق داوری کردهایم، شش شرکت از اصفهاناند و ده شرکت از قم.
با توجه به اینکه مدیران شعب از میان طلاب انتخاب شدهاند و نیز از آنجاکه بخش زیادی از شرکتکنندهها از طلاب هستند، نسبت بین این عرصهها با روحانیت چیست؟
در قم بیش از شصتدرصد تیمها طلبه هستند. در اصفهان این نسبت پنجاهدرصد است. در قم چون طلبهها بیشتر ما را میشناختند، بیشتر هم استقبال کردهاند؛ وگرنه از نظر شاخصهای پذیرش، این مسئله مهم نیست. اما چون این کار در مجموعه دفتر تبلیغات راه افتاده، استقبال بیشتر از طرف طلاب بوده. از جهتی هم چون مؤسسش دفتر تبلیغات است، یک کار حوزوی محسوب میشود. مأموریتش هم ترویج فرهنگ دینی است؛ بنابراین، نسبت موضوعی هم با حوزه دارد. ولی از نظر کنشگران و تیمها هیچ محدودیتی وجود ندارد.
در سطح کشور اشراق رقیبی هم دارد؟
مجموعا 87 خانه خلاق و نوآوری در کشور در حال فعالیت است؛ ولی هرکدام یک موضوع یا یک ویژگی خاص دارند. ما از لحاظ دو ویژگی با دیگر مراکز متفاوتیم. یکی اینکه همه عرصهها را داریم و چندموضوعی هستیم. دوم اینکه فقط در یک شهر شعبه نداریم. ما تنها خانه خلاقی هستیم که در کشور چند شعبه داریم. اشراق گستره ملی دارد. از نظر روش کار هم ما تمایز داریم. مدل خاص خود را طراحی کردهایم و فرایند رشدی که داریم، کاملا بومیسازی شده و تولید خودمان است. مدل و روش در قالب یک کتاب با عنوان «به روش اشراق» تألیف شده که در دست چاپ است و بهزودی منتشر میشود؛ ولی کلیت کارمان شبیه دیگر خانههای خلاق کشور است.
حرف پایانی؟
خانههای خلاق با توجه به قانونی که بهتازگی ابلاغ شده، دانشبنیان نوع 3 حساب میشوند. با توجه به نامگذاری رهبر انقلاب برای امسال، امیدواریم بتوانیم به ایشان در این زمینه لبیک گفته باشیم و وظیفهمان را انجام دهیم و به بالندگی برسیم. ما در رقابت با دنیا در فناوریهای نرم بیشتر میتوانیم رقابت کنیم تا فناوریهای سخت. ظرفیت ما در فرهنگ در دنیا بینظیر است و فقط از طریق صنایع نرم و خانههای خلاق میتوانیم آن را توسعه دهیم. با دیپلماسی محصولات خلاق میتوانیم با دنیا گفتوگو کنیم.
