به گزارش اصفهان زیبا؛ در سالهای اخیر، همزمان با پیشرفتهای تکنولوژیک و سیطره فضای مجازی و جذابیتهایش بر زندگی بشر، مطالعه از سبک زندگیها رخت بربسته و کتاب از سبد خانوار بهطور محسوسی حذف شده است.
در این میان قشری که به نوع خود آسیبپذیر بوده و بر اساس گزارشها و آمارهای بسیاری از دنیای مطالعه دور افتادهاند، دانشآموزان هستند.
طبق مشاهدههای روزمره و بررسی سبک زندگی دانشآموزان و با نگاهی اجمالی به میزان خریدوفروش کتب کودک و نوجوان میتوان دریافت افرادی که در مقاطعی تا پیش از دانشگاه در حال تحصیلاند، مطالعه کتب غیردرسی برایشان اولویتی نداشته و حل این چالش نیاز به فرهنگسازیهای وسیع دارد.
اینکه وزارت آموزشوپرورش تا چه میزان به مطالعه دانشآموزان اهمیت داده و چقدر به ارائه استفاده از روشهای بهروز و متناسب با فضای ذهنی و ذائقهای دانشآموزان همت میورزد، موضوع این گزارش نیست.
در این گزارش قصد داریم جایگاه معلمان را در این خصوص بررسی کنیم و دریابیم که خلاقیت و دغدغه ایشان در جذب دانشآموزان برای انس گرفتن با یار مهربان چقدر مؤثر است و در گام بعد، نظرشان را در خصوص وضعیت مطالعه کتب غیردرسی دانشآموزان جویا شویم.
معلمی که مدارس را با رنگ و بوی کتاب زنده میکند!
زینب سادات مسائلی، تحصیلکرده در رشته نهجالبلاغه و با 21 سال سابقه کار فرهنگی و پنج سال کار آموزشی، مدرس و معلم دبستان و پیشدبستانی و معاون آموزشی و پرورشی مدارس اصفهان است.
او که مؤلف کتاب و صاحب پنج مقاله بینالمللی بوده، از معلمان دغدغهمندی است که با خلاقیت و هوشمندی ایدهها و طرحهای خود را در مدارس اجرایی کرده و با حضور در هر مدرسه، پیوند عمیقی میان دانشآموزان و یار مهربان برقرار کرده است.
مسائلی از ریشه دغدغهاش برای جذب دانشآموزان به کتاب میگوید: «سوابقم در مراکز فرهنگی و حشرونشر با کتاب و برپایی سیرهای مطالعاتی مختلف و نیز رشته تحصیلیام باعث شد با ورودم به فضای آموزش، دانشآموزان را درگیر مطالعه کنم؛ خصوصا در جامعه ما که مطالعه کمرنگ است و به دانشآموزان نیز سرایت کرده. دو سالی که در مدرسه فطرت حضور داشتم، بهدنبال ایدههایی بودم که باعث جذب دانشآموزان به مطالعه شود. ایدههایم را با چند ناشر و نویسنده مطرح کردم و به ایده “رکوردزدن” با کتاب رسیدم. به این صورت که هر ماه کتابی را به دانشآموزان معرفی میکردیم تا آن را بخوانند و ماه بعد خلاصهنویسیاش کنند؛ بعد از آن، از دانشآموزان میخواستیم خود را بهجای نویسنده کتاب بگذارند و داستان را بنویسند. بهاینترتیب از اول مهر تا اردیبهشت بچهها را درگیر کتاب میکردیم و رکوردی از مطالعه را ثبت میکردند.»
او با اشاره به اینکه یکی از انگیزههایم برای اجرای این طرحها تأکید رهبر انقلاب بر درگیرشدن همه اعضای جامعه با مطالعه است، ادامه میدهد: «از سوی دیگر با توجه به رشته تحصیلیام روی نامه 31 نهجالبلاغه و حکمتها کار کردم. بر این اساس طرحی به نام “آیینهای در نهجالبلاغه” اجرا کردم و در ماه رمضان که مصادف با ایام نوروز بود، برای بچهها رویکرد و فعالیتی تعریف کردم؛ مثلا یک شب بچهها قسمتی از نامه را بهصورت پانتومیم اجرا کردند و قسمتی را بهصورت یک آزمایش علمی؛ مثلا خشم را بهصورت یک آزمایش علمی اجرا کردند. این طرحها میان بچهها بسیار پرطرفدار شد و به این صورت مطالعه و آشنایی با نهجالبلاغه را میان دانشآموزان نهادینه کردم.»
مسائلی به ایجاد فضای رقابتی برای مطالعه در میان بچهها اشاره میکند و میافزاید: «در فروردین منتخبان فعال در طرحهای کتابخوانی، کتابهای دوستداشتنیشان را در قالب طرح “دوستداشتنیترین کتاب من” خلاصهنویسی کردند و تبدیل به کتابچههایی جذاب شد که آنها را در نمایشگاهی در مدرسه عرضه کردیم. در پایان هم از کتابخوانترینهای مدرسه تجلیل کردیم و به آنان کتابهای جذاب هدیه دادیم.»
او درباره یکی دیگر از ایدههایش توضیح میدهد: «در طرحی دیگر چند کتاب جذاب را به بچهها معرفی میکردیم. آنها کتابها را میخواندند و بهصورت تصویری معرفی میکردند و از آنها فیلم میگرفتیم؛ سپس فیلم را در کانال مدرسه منتشر میکردیم. بعد از آن بسیاری از بچهها و خانوادههایشان از ما کتاب را تقاضا میکردند؛ ما نیز از ناشر درخواست میکردیم و تعدادی از کتابها را در مدرسه عرضه کرده و میفروختیم؛ در ادامه هم از همان کتابهای عرضهشده مسابقهای میگذاشتیم و این روند ادامهدار بود و دانشآموزان را مدام به مطالعه ترغیب میکردیم.»
مسائلی معتقد است که بهوسیله ایدهها و طرحهایش، فرهنگ کتابخوانی در مدارسی که حضور داشته بسیار ارتقا یافته است و بااینحال، ایدههایش را به فضاهای آموزشی و فرهنگی مختلفی عرضه کرده است.
او بیان میکند: «این طرحها بعد از خروجم از مدارس همچنان ادامه دارد؛ اما نه به قوت زمانی که حضور داشتم؛ بههرحال جرقه ارتقای فرهنگ مطالعه را در مدارس زدیم و راه و چاه را بهشان نشان دادیم و توانستیم فرهنگ کتابخوانی را در آن مدرسه جا بیندازیم.»
او میگوید: «طرحهای مختلف را به کمک نخبگان مدرسه به دیگر دانشآموزان معرفی کردیم.دانشآموزان در کنار دروس مدرسهشان کتابهای غیردرسی میخواندند و مراقب برنامه درسیشان بودیم تا به آن آسیبی نرسد.»
زینب مسائلی معتقد است میان مطالعه کتب غیردرسی و درسی ارتباط مثبتی وجود دارد و در همین باره بیان میکند: «ایجاد فرهنگ مطالعه کتابهای غیردرسی طبق آنچه دیدیم و تجربه کردیم و بر اساس بازخوردهای مختلف، بچهها را به مطالعه دروسشان هم ترغیب کرده بود. گویا عادت به مطالعه کتب غیردرسی آنها را به سمت دروس مدرسهشان نیز سوق میداد. تبدیل کتابخوانی به یک عادت در بچهها بر مطالعه مطالب درسیشان نیز تأثیر مثبت میگذارد؛ برای مثال، روی روانخوانی کتابهای درسی مؤثر است. ما این را بهصورت میدانی مطالعه کردیم و با قطعیت میگویم. یا اینکه دانشآموزان وقتی به مدل تحقیق و ارائه کتابهای غیردرسی خو میگیرند، در امور آموزشی و کارهای تحقیقی و علمیشان نیز موفقتر میشوند. به هر حال آنچه مهم است، نحوه اجرای طرح و مساعدت مدیر مدرسه و برنامهریزی است. باید مراقب باشیم نه سیخ بسوزد و نه کباب!»
او تأکید میکند که در هیچکدام از مدارس با اعتراضی از سمت خانوادهها مواجه نبودیم و مدیران نیز طرحها را بسیار میپسندیدند و همراهی میکردند.
مطالعه کتب غیردرسی دانشآموزان را علاقهمند به مباحث درسی میکند
احمدرضا قنبری سابقه 35 سال حضور در آموزشوپرورش در حوزه مشاوره و تدریس را داراست. او که مؤلف و ناشر نیز هست، تأکید میکند که بیشتر دانشآموزان اهل مطالعه نیستند؛ اما در این میان، اقلیتی هم بسیار کتابخواناند و هم کتاب مینویسند و در دورههای مختلف آموزش نویسندگی شرکت میکنند.
او تأکید میکند که در میان دانشآموزان کتابخوان، کتاب کاغذی کمرنگ شده است؛ اما کتابهای الکترونیک مخاطب خودش را دارد.
قنبری با بیان این نکته که بچهها مجبورند کتب درسی را برای کسب نمره بخوانند و نباید آن را جزو آمار مطالعه حساب کرد، ادامه میدهد: «دانشآموزان طرفدار داستان و ادبیاتاند و ردههای سنی بالاتر با کتابهای علمی و جامعهشناسی و روانشناسی اخت هستند؛ عدهای نیز طرفدار ادبیات کهن و گلستان سعدی و حکایاتش هستند.»
این مشاور تصریح میکند که مطالعه غیردرسی کمککننده و انگیزهبخش برای ادامه تحصیل و ارتقای علمی دانشآموزان است و آنها را به دروس مدرسهشان بیشتر علاقهمند میکند؛ همچنین کتابخواندن روی رفتار و گفتارشان تأثیر مستقیم میگذارد و زندگیشان را بسیار هدفمند میکند.
ارتقای قدرت استنباط دانشآموزان با مطالعه
فاطمه طالبی نیز که معلمی صاحباثر است و دستی بر آتش نویسندگی دارد، بیان میکند: «بخشی از دانشآموزان با کتاب بیگانه نیستند و گاهی خودشان برای معرفی و جستوجوی کتاب مناسب پیشقدم میشوند و درباره کتابها صحبت کرده و آن را به دیگران معرفی میکنند.»
او در خصوص تأثیرات مثبت مطالعه کتب غیردرسی میگوید: «خواندن داستانها و رمانها باعث میشود قدرت استنباط و اطلاعات بچهها بیشتر شود و نگاهشان وسعت یابد و در خصوص دروس مدرسه نیز کمککننده و مؤثر خواهد بود؛ همچنین اغلب مدیران و معلمان همراه با طرحهای کتابخوانی هستند و خودشان نیز طرفدار کتاب و مطالعهاند و به این موضوع اهمیت میدهند.»
