به گزارش اصفهان زیبا؛ صنعت گردشگری یکی از حوزههای مهم اقتصادی و فرهنگی است که میتواند علاوه بر ایجاد اشتغال و درآمد، نقش پررنگی در معرفی فرهنگ و تمدن کشورها داشته باشد. بااینحال، در ایران همانند بسیاری از کشورهای دیگر، چالشهایی وجود دارد که رشد و توسعهٔ این صنعت را تهدید میکند.
یکی از مهمترین این چالشها فعالیت آژانسها و دفاتر خدمات گردشگری غیرمجاز است. این دفاتر، بهویژه با بهرهگیری از فضای مجازی، بدون دریافت مجوزهای قانونی وارد بازار میشوند و با ارائهٔ نرخهای پایینتر، مشتریان را جذب میکنند؛ درحالیکه کیفیت خدمات آنها با دفاتر مجاز قابلمقایسه نیست.
طبق اعلام رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران، حدود ۵۰ درصد صنعت گردشگری کشور در اختیار فعالان غیرمجاز است. او هشدار داده که این پدیده نهتنها به زیرساختها و فعالان رسمی گردشگری آسیب میزند، بلکه اعتماد عمومی را نیز از بین میبرد.
به گفتهٔ او، این افراد نه مالیات میپردازند، نه هزینهای برای اجاره یا تجهیز دفاتر رسمی دارند و نه تعهدی در قبال حقوق مسافران. آنها اغلب مسافران را با بالاترین قیمتها، اما بدون رعایت حقوق قانونیشان راهی سفر میکنند.
در همین زمینه، منصور قاسمی، کارشناس و مدرس گردشگری، در گفتوگو با اصفهان زیبا توضیح میدهد که چگونه گسترش دفاتر غیرمجاز میتواند اعتماد گردشگران را متزلزل کرده و پیکره صنعت گردشگری کشور را با آسیبهای جدی مواجه کند.
رقابت ناسالم با نرخهای کاذب
به گفتهٔ قاسمی، مسافران هنگام انتخاب خدمات گردشگری معمولاً به مقایسه قیمتها و کیفیت توجه میکنند. دفاتر رسمی و دارای مجوز، تحت نظارت اتحادیه آژانسها و وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی فعالیت میکنند و نرخهای آنها مصوب و شفاف است. اما دفاتر غیرمجاز با ارائه نرخهای پایینتر، بهویژه در فضای مجازی، زمینه جذب برخی مسافران را فراهم میکنند.
او توضیح میدهد: «وقتی آژانسهای غیرمجاز وارد میدان میشوند، نرخهایی ارائه میدهند که در ظاهر رقابتی است؛ اما در واقع کاذب است. چراکه خدماتی که ارائه میدهند، از نظر کیفیت با دفاتر مجاز قابلمقایسه نیست؛ هتلها سطح پایینتر هستند، وسایل حملونقل استاندارد لازم را ندارند و راهنمایان تور نیز اغلب فاقد تخصص حرفهای هستند. همین مسئله رقابت ناسالمی ایجاد میکند که در نهایت به تضعیف دفاتر مجاز منجر میشود.»
پیامدهای فرهنگی و اجتماعی
قاسمی تأکید میکند که مسئله تنها به اقتصاد گردشگری محدود نمیشود. به باور او، گردشگری اساساً یک فعالیت فرهنگی است که به معرفی میراثفرهنگی و طبیعی کشور کمک میکند؛ بنابراین اگر خدمات توسط افراد غیرمتخصص و غیرمجاز ارائه شود، بعد فرهنگی گردشگری نیز آسیب خواهد دید.
او میگوید: «کار گردشگری معرفی داشتههای فرهنگی و طبیعی یک منطقه است. وقتی راهنما یا آژانس غیرمجاز بدون دانش و تجربه وارد این حوزه میشود، نهتنها خدمات باکیفیت ارائه نمیدهد، بلکه به جنبه فرهنگی گردشگری ضربه میزند. این آسیب در بلندمدت جبرانناپذیر خواهد بود و اعتماد گردشگران را هم از بین میبرد.»
نقش راهنمایان گردشگری در اعتمادسازی
یکی از مهمترین نکات موردتأکید قاسمی، جایگاه راهنمایان تور است راهنمایان گردشگری باید آموزشهای تخصصی ببینند تا بتوانند بهصورت حرفهای خدمات ارائه کنند.
او معتقد است: «راهنمایان رسمی دورههای متعددی را پشت سر میگذارند. این آموزشها باید بهروز باشد، هر سال ادامه پیدا کند و حتی بهصورت فصلی و میدانی برگزار شود. کسی که مدرک رسمی دارد، آموزش حرفهای دیده و میتواند اطلاعات درست و کامل به مسافران ارائه کند. اما فردی که بدون مجوز وارد این کار میشود، نه تجربه کافی دارد و نه دانش لازم. همین موضوع باعث افت محسوس کیفیت خدمات میشود و اعتماد مسافران را از بین میبرد.»
فشار اقتصادی بر دفاتر مجاز
یکی از مشکلات جدی که دفاتر رسمی با آن روبهرو هستند، هزینههای بالای فعالیت است. قاسمی در این باره میگوید: «دفاتر مجاز هزینههای زیادی برای اجاره مکان، حقوق پرسنل و سایر مخارج میپردازند. این در حالی است که دفاتر غیرمجاز هیچکدام از این مسئولیتها را ندارند. آنها در فضای مجازی فعالیت میکنند و بدون هزینههای سربار میتوانند نرخهای پایینتر بدهند. اما طبیعی است که کیفیت خدمات آنها نیز پایین خواهد بود.»
به اعتقاد او، این روند باعث میشود دفاتر رسمی بهتدریج توان رقابت را از دست بدهند. برخی ناچار میشوند نیروهای خود را تعدیل کنند یا به برنامههایی رویآورند که ماهیت فرهنگی ندارند. در نهایت نیز تعدادی از این دفاتر تعطیل میشوند که ضربه سنگینی به صنعت گردشگری کشور خواهد زد.
ضرورت کنترل فضای مجازی
قاسمی بخش مهمی از راهکار مقابله با این معضل را کنترل فضای مجازی میداند. او تأکید میکند: «افرادی که در فضای مجازی خدمات گردشگری ارائه میکنند، چه بهعنوان راهنما و چه بهعنوان برگزارکننده تور، باید شناسایی و بازخواست شوند. فعالیت آنها باید متوقف شود تا بازار خدمات گردشگری به شکل اصولی اداره شود. وقتی مسافران از دفاتر مجاز خدمات بگیرند، تعهد آژانسها نسبت به مسافران زیر نظر اتحادیه و وزارت میراثفرهنگی تضمین خواهد شد و کیفیت خدمات هم حفظ میشود.»
فرهنگسازی، راهکار بلندمدت
باوجود اهمیت نظارت، قاسمی معتقد است که فرهنگسازی مهمترین و پایدارترین راهکار است. او میگوید: «باید به مردم آموزش داده شود که خدمات گردشگری را تنها از دفاتر معتبر بگیرند. اگر قرار است هزینه و وقت صرف کنند، باید مطمئن باشند که خدمات باکیفیت دریافت میکنند. تبلیغات حرفهای و آموزشهای درست میتواند اعتماد مردم را جلب کند و آنها را از مراجعه به افراد غیرمجاز باز دارد.»
او به ضعف در فرهنگ سفر در ایران نیز اشاره میکند: «بسیاری از سفرهایی که مردم ایران انجام میدهند، بدون برنامهریزی و بهصورت اتفاقی است. وقتی سفر برنامهریزیشده و حرفهای نباشد، طبیعی است که مردم به نزدیکترین گزینه روی بیاورند که متأسفانه اغلب همین دفاتر غیرمجاز هستند. اگر فرهنگسازی در جامعه بهخوبی انجام شود، این روند تغییر خواهد کرد و افراد فاقد اعتبار خودبهخود حذف میشوند.»
گردشگری، صنعتی حساس و ظریف
در پایان گفتوگو، قاسمی بار دیگر بر ماهیت ویژه صنعت گردشگری تأکید میکند: «گردشگری یک صنعت حساس و ظریف است و ظرافتهای خاص خودش را دارد. برای ارتقای کیفیت این صنعت باید آموزشهای مداوم در همه بخشها صورت گیرد؛ از راهنمایان تور گرفته تا هتلداران و کارکنان اقامتی. خدمات اقامتی، حملونقل، هتلداری و دفاتر گردشگری باید همگی در سطح مطلوب باشند. این امر تنها زمانی محقق میشود که همه ارگانهای مرتبط با گردشگری مجوزهای لازم را دریافت کرده و دورههای تخصصی را گذرانده باشند.»
آنچه که این کارشناس و مدرس گردشگری، بر آن تأکید دارد، نشان میدهد که فعالیت دفاتر غیرمجاز تنها یک تخلف ساده نیست؛ بلکه تهدیدی جدی برای آینده گردشگری ایران به شمار میرود. این دفاتر با ارائه نرخهای کاذب، رقابت ناسالمی ایجاد میکنند که هم کیفیت خدمات را کاهش میدهند و هم اعتماد گردشگران را سلب میکنند. پیامد این روند تعطیلی دفاتر مجاز، بیکاری نیروهای متخصص و در نهایت ضربه به وجهه فرهنگی گردشگری کشور است.
برای مقابله با این تهدید، همزمان باید دو مسیر دنبال شود: نظارت جدی بر فعالیتهای غیرمجاز در فضای مجازی و فرهنگسازی گسترده در جامعه برای هدایت مردم به سمت دفاتر معتبر. تنها با این دو اقدام میتوان صنعت گردشگری را از خطر بیاعتمادی نجات داد و مسیر توسعه پایدار آن را هموار کرد.
