به گزارش اصفهان زیبا؛ گرد و خاک جادههای حاشیه گورت هنوز روی شیشههای خودرو نشسته است. هرچه از شهر دورتر میشویم، چشمانداز اطراف بیشتر به خشکی و سکوت شبیه است تا جایی که قرار است هزاران موجود زنده در آن پرورش پیدا کنند. چند دقیقه بعد، پشت یک در فلزی، همه تصورات تغییر میکند.
با باز شدن درِ سالن، موجی از هوای گرم به صورتمان میخورد؛ گرمایی که نه از آفتاب سوزان اصفهان، بلکه از دمای تنظیمشدهای میآید که باید شبانهروز ثابت بماند تا هزاران ماهی زینتی، از مرحله تخم تا زمان عرضه به بازار، مسیر رشد خود را طی کنند. چند قدم جلوتر، ردیف وانهای آبی یکی پس از دیگری خودنمایی میکنند؛ وانهایی که در هر کدام، از لاروهای چندروزه تا ماهیهای رنگارنگ آماده فروش، بخشی از چرخه تولید جریان دارد؛ چرخهای که از دل کویر، راه خود را به آکواریوم خانههای ایرانی و بازار کشورهای همسایه باز میکند.
جواد باصره، فعال حوزه تکثیر و پرورش ماهیان زینتی، از سال ۱۳۸۴ وارد این حرفه شده است. مجموعهای که امروز مدیریت آن را بر عهده دارد، از سال ۱۳۹۳ در زمینی با حدود دو هزار مترمربع بنا و سه هزار مترمربع سالن مسقف فعالیت خود را آغاز کرده و اکنون یکی از واحدهای تولیدی فعال اصفهان به شمار میرود؛ استانی که سالهاست عنوان قطب تولید ماهیان زینتی کشور را در اختیار دارد و حدود ۷۰ درصد ماهیان زینتی کل ایران در همین استان تولید میشود.
او میگوید:«این مجموعه که با سرمایهای حدود ۲۰۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۳ راهاندازی شده، امروز برای هفت نفر بهصورت مستقیم و حدود ۴۰ تا ۵۰ نفر بهصورت غیرمستقیم اشتغال ایجاد کرده است؛ مجموعهای که در دل جادههای خاکی گورت، ثابت کرده حتی در استانی که با کمآبی، افزایش هزینهها و محدودیتهای صادرات دستوپنجه نرم میکند، هنوز هم میتوان از دل آب، کسبوکاری رنگارنگ ساخت؛ کسبوکاری که بقای آن، بیش از هر زمان دیگری، به ثبات بازار و حمایت از تولید وابسته است.»
او میان وانهای پرورش قدم میزند و از مسیری میگوید که هر ماهی برای رسیدن به بازار پشت سر میگذارد؛ مسیری که از انتخاب ماهیان مولد آغاز میشود. تخمها در آب مخصوص قرار میگیرند، لاروها متولد میشوند، غذادهی مرحلهبهمرحله آغاز میشود و پس از آن، بچهماهیها بر اساس اندازه و سرعت رشد، به وانهای جداگانه منتقل میشوند. به گفته او، بسته به گونه، بین سه تا شش ماه زمان لازم است تا یک ماهی زینتی به اندازه فروش برسد؛ سرعت رشد هم به غذای ماهی و سایز مولد آن بستگی دارد.
باصره میگوید: «در این مجموعه بیش از ۲۰ گونه ماهی زینتی آب شیرین تولید میشود؛ از جمله: آنجل، سوروم، اسکار و گونههای مختلف خانواده تترا و گلوفیش. هر کدام بازار و مشتریان خاص خود را دارند.» به گفته او سلیقه خریداران اصفهانی بیشتر به سمت گونههای تترا و گلوفیش است، در حالی که بازارهای دیگر، انتخابهای متفاوتی دارند.
چند قدم آنطرفتر، یکی از کارکنان مجموعه مشغول شستوشوی وانهاست. بدون آنکه دست از کار بکشد، میگوید: «کار اینجا سخت است؛ هر کسی میآید، چند ماه بیشتر دوام نمیآورد.»
جملهای کوتاه که شاید بهتر از هر توضیحی، واقعیت این شغل را روایت کند. کنترل مداوم دمای آب، کیفیت آب، غذادهی، نظارت بر رشد لاروها و رسیدگی شبانهروزی، باعث شده پرورش ماهیان زینتی، بیش از آنکه شبیه یک کار تزئینی باشد، به فعالیتی کاملا تخصصی و پرزحمت تبدیل شود.
باصره در ادامه میگوید: «بخش عمده تولیدات این مجموعه راهی بازار تهران میشود و از آنجا در سراسر کشور توزیع میشود. بخشی دیگر نیز پس از بستهبندی، برای صادرات آماده میشود. عراق، ترکیه، آذربایجان، امارات و عمان از جمله بازارهایی هستند که در سالهای گذشته مقصد ماهیان زینتی این مزرعه بودهاند. اما بازار صادرات، دیگر رونق گذشته را ندارد. تا پیش از جنگ، حدود ۳۰ درصد تولیدات مجموعه صادر میشد، اما اکنون صادرات بهشدت کاهش یافته است. بهخصوص اینکه استقبال مردم بعد از جنگ هم خیلی کم شده؛ چون ماهی جزو کالای اصلی و ضروری نیست، خیلیها دیگر سراغش نمیروند.»
به گفته او، تنها بازار عراق تا حدودی فعال مانده و در سایر مسیرها، طولانی شدن زمان حملونقل، بازرسی بستههای ماهی و یخدانها باعث افزایش تلفات ماهیها میشود و این موضوع بسیاری از صادرکنندگان را از ادامه فعالیت منصرف کرده است.
باصره درباره قیمت ماهیهای تزیینی توضیح میدهد: «ارزانترین ماهی زینتیای که تولید میکنیم، ماهی گلوویدوی رنگی است که قیمت عمدهاش از ده تا هجده هزار تومان بسته به سایز ماهی است. گرانترین ماهیهای ما هم از خانواده گلد فیشها و رنچو هستند که قیمتشان از ۱۵۰ هزار تومان شروع میشود و تا ۹۰۰ هزار تومان بسته به سایز ماهی میرسد.»
او به موضوع اصلاح نژاد هم اشاره میکند و میگوید: «قبلا برای اصلاح نژاد ماهیهای زینتی باید ماهی را از خارج وارد میکردیم و چندین سال روی آن کار میکردیم. چه ماهی مولد از داخل باشد و چه از خارج، در هر صورت نیاز به اصلاح نژاد دارد تا بتواند باری بدهد که راحت قابل فروش باشد.»
این فعال حوزه تولید ماهیان زینتی ادامه میدهد: «این مجموعه سالانه حدود ۱۰۰ هزار قطعه ماهی زینتی تولید میکند، اما ادامه این مسیر با افزایش هزینهها دشوارتر شده است. غذای لاروها، بهویژه آرتمیا، یکی از اصلیترین هزینههای تولید است و افزایش قیمت آن، بسیاری از فعالان این صنعت را ناچار به تعطیلی یا کاهش تولید کرده است. به خاطر قیمت بالای آرتمیا، خیلی از تولیدکنندههای ماهیهای زینتی جمع کردهاند و رفتهاند. هرچند بخشی از غذای مورد نیاز امروز در داخل کشور تولید میشود، اما هنوز کیفیت آن با نمونههای خارجی برابری نمیکند. برای رونق این کسبوکار واقعا مخصوصا در بحث واردات تجهیزات اولیه و مواد اولیه باکیفیت به حمایت دولت نیاز داریم.»
چالش دیگری که به گفته باصره فعالان این صنعت در اصفهان با آن مواجه هستند، کمبود آب است. به گفته او، روزانه حدود ۱۵ هزار لیتر آب چاه با تانکر وارد مجموعه میشود. این آب پس از چندین مرحله فیلتراسیون، بارها در چرخه تولید مورد استفاده قرار میگیرد و در نهایت برای آبیاری درختان اطراف مجموعه به مصرف میرسد.
«یکی از روشهای تصفیه آب که در این مجموعه استفاده میشود، فیلتراسیون داخل استخرها است؛ آب با واترپمپ داخل تشتها میآید و درون آن از گلوبال استفاده شده و این کار برای استفاده بیشتر از آب انجام میشود.»
باصره میگوید: «اگر چنین واحدی در مناطق پرآب کشور راهاندازی شود، هزینه تولید به مراتب کمتر خواهد بود، اما تولیدکنندگان اصفهانی ناچارند برای حفظ هر لیتر آب، هزینه تصفیه و استفاده مجدد از آب را بپردازند.»
او ورود به این حرفه را برای علاقهمندان ممکن میداند، اما توصیه میکند افراد در ابتدای کار، به جای تکثیر، از پرورش و سایز کردن ماهیان آغاز کنند؛ زیرا تولید، فرآیندی تخصصی و زمانبر است و بازگشت سرمایه در آن دیرتر اتفاق میافتد.
