به گزارش اصفهان زیبا؛ در گوشهای از جنوب غربیترین نقطه اصفهان، محلهای به نام «شفق» قرار دارد که روزگاری نه مسجدی در آن بود و نه صدای پای یک برنامه فرهنگی به گوش میرسید. این محله که زاده نیروگاه برق بود، خانه خانوادههای مهاجر و غیربومی شد؛ مردمی که شاید از نظر تأمین نور و انرژی در رفاه بودند؛ اما از نور معرفت و نشاط جمعی بیبهره. اما از دل همین خلأ، یک حرکت مردمی و عاشقانه جوانه زد؛ حرکتی که امروز پس از ۳۵سال، به یکی از پایدارترین و اثرگذارترین مراکز فرهنگی و تربیتی اصفهان تبدیل شده است. «مرکز فرهنگی و تربیتی انصارالمهدی (عج)» نهفقط یک نهاد، که یک خانواده بزرگ است با ۲۰۰ عضو که هر روز، بدون حتی یک روز تعطیلی، برای ساختن شخصیت، هویت و تفکر نسل آینده میکوشد. این گزارش، روایت این سفر پرفرازونشیب از زبان فرشاد مستأجران، مدیرمسئول این مرکز است؛ مردی که خود از دل همان روزهای اولیه عبور کرده و حالا خاطراتی شنیدنی از تداوم، چالشها و شیرینیهای این راه دارد.
شفق؛ از یک محله حاشیهای تا پایگاه تربیتدیرمسئول مرکز فرهنگی و تربیتی انصارالمهدی (عج)، با نگاهی به گذشته محله، صحبتش را آغاز میکند: «فعالیت مجموعه در سال ۱۳۷۴ شروع شد. در آن زمان من جزو اعضای مجموعه بودم، نه مسئول آن. محله شفق تقریباً جنوبغربیترین محله اصفهان است و از قدیم، به دلیل اینکه نیروگاه برق اینجا بود، ساکنانش عمدتاً خانوادههای کارکنان برق بودند؛ اما این محله، یک محله جدیدالاحداث بود و بیشتر ساکنانش بومی نبودند. آن روزها، خبری از مسجد نبود، چه برسد به یک مجموعه فرهنگی منسجم. این خلأ فرهنگی، برای جوانانی که دغدغه نسل خود را داشتند، گران تمام میشد. تا اینکه در سال ۱۳۸۰، اولین مسجد در محله ساخته شد و کمکم برنامههای فرهنگی در آن شکل گرفت. آنچه امروز بهعنوان مرکز انصارالمهدی(عج) میشناسیم، با ساختیافتهترشدن فعالیتها، پا به عرصه گذاشت و از همان ابتدا، شعار «تعطیلناپذیر» را سرلوحه کار خود قرارداد.»
رکوردی که شگفتانگیز است: ۳۶۵ روز، ۳۵ سال
فرشاد مستأجران با غروری بجا از رکورد بینظیر مرکز میگوید: «فعالیتهای مجموعه در ۳۶۵ روز سال دایر است و خدا را شکر از سال ۱۳۸۴ یک روز هم تعطیل نبودیم. فقط در ایامی که بچهها امتحانات پایان ترم دارند، فعالیتها تغییر میکند و کمتر میشود؛ اما هرگز متوقف نمیشود. حتی در ایام شیوع بیماری کرونا، جنگ ۱۲روزه، جنگ رمضان و دیگر بحرانها، ما تعطیل نشدیم. شاید باورتان نشود؛ اما در اوج کرونا، با رعایت پروتکلها، برنامههای مجازی و حضوری محدود را ادامه دادیم تا بچهها احساس رهاشدگی نکنند.»
محور تربیت؛ سه رکن شخصیت، هویت و تفکر
آنچه این مرکز را از بسیاری از مراکز مشابه متمایز میکند، نگاه چندبعدی به تربیت است. مستأجران تأکید میکند: «محور اصلی فعالیت ما، تربیت است. تلاش ما این است که در سه مؤلفه شخصیت، هویت و تفکر برای کودکونوجوان کار کنیم. ما نمیخواهیم فقط دانشآموزی باسواد تحویل جامعه دهیم؛ میخواهیم انسانی متعهد، دارای هویت ایرانیاسلامی و اندیشمند بار بیاید. برای همین، ساختارمان را بر پایه گروههای همسال و مربیان ثابت طراحی کردهایم.»
برایناساس، مرکز به دو شاخه خواهران و برادران تقسیم شده است. در واحد برادران، گروههای «علویون» و در واحد خواهران، گروههای «حنانه» فعالیت میکنند که دانشآموزان دبستانی را زیرپوشش دارند. با ورود به دوره متوسطه اول، برنامهها تخصصیتر میشود و هر گروه حدود شش سال با یک مربی ثابت، مسیر رشد را طی میکنند. نکته جالب، چرخه بازگشت به مرکز است: پس از اینکه بچهها کنکور دادند و وارد دانشگاه یا بازار کار شدند، خودشان مسئول یکی از بخشهای مجموعه میشوند. این چرخه، نزدیک به ۳۵سال است که ادامه دارد و باعث شده نسلها در دل هم رشد کنند.
برنامههای علمی؛ از رفع اشکال تا آزمونهای نخبگانی
در حوزه علم و اندیشه، مرکز برنامههای متنوعی دارد. او توضیح میدهد: «کلاسهای رفع اشکال در پایان هر ترم، در مقاطع مختلف برگزار میشود تا بچهها برای امتحانات آماده شوند؛ همچنین با همکاری بنیاد علمی نخبگان، ماهی یکبار آزمونهای جامع علمی برگزار میکنیم که از سرفصلهای درسی آنها طراحی شده است. بعد از هر آزمون، یک کارنامه توصیفی به بچهها داده میشود که نهفقط نمره، بلکه نقاط قوت و ضعفشان را نشان میدهد.»
این کار، به آنها کمک میکند تا خودشان را بهتر بشناسند و برای پیشرفت برنامهریزی کنند. علاوه بر این، طرح «آب حیات» یکی از ابتکارات محبوب مرکز است؛ هر ماه یک کتاب معرفی میشود، اعضا آن را مطالعه میکنند، سپس نشستهای گفتوگومحور برگزار میشود و گاهی خود نویسنده به مرکز دعوت میشود تا با نوجوانان به بحث بنشیند. این طرح، علاوه بر افزایش سرانه مطالعه، قدرت تحلیل و نقد را در بچهها تقویت میکند.
مهارتآموزی؛ وقتی سواد کافی نیست
یکی از دغدغههای جدی مدیر مسئول مرکز فرهنگی و تربیتی انصارالمهدی(عج) و تیمش، آمادهسازی نوجوانان برای زندگی واقعی است. این فعال فرهنگی میگوید: «معتقدیم اگر اعضای مجموعه بسیار باسواد باشند، اما مهارت نداشته باشند، ممکن است در آینده دچار مشکل شوند. یک جوان باید بداند چطور یک میخ را بکوبد، یک مدار ساده را لحیمکاری کند یا یک غذا درست کند؛ به همین دلیل، دورههای مختلف مهارتی ازجمله کامپیوتر، نجاری، جوشکاری، تعمیرات لوازمخانگی و حتی خیاطی و آشپزی برای دختران برگزار میکنیم. در فرهنگسرای محله نیز کلاسهای ویژه دختران دایر است که با استقبال خوبی روبهرو شده. این نگاه جامع، باعث شده که بچههای این مرکز، نهفقط در آزمونها، بلکه در کارگاههای عملی و زندگی روزمره، سرآمد باشند.»
معنویت و ورزش؛ بالهای
پرواز نوجوان
برنامههای معنوی مرکز، بخش جداییناپذیر فعالیتهاست. هیئتهای هفتگی با مداحی و سخنرانی، اردوهای زیارتی به مشهد و قم و جلسات دعا و مناجات، فضای دلنشینی را برای بچهها فراهم کرده است. مستأجران میگوید: «ما نمیخواهیم برنامههای مذهبی خشک و تحمیلی باشند. سعی میکنیم با زبان نوجوانان، مفاهیم عمیق دینی را به آنها منتقل کنیم. در کنار آن، ورزش و نشاط را جدی میگیریم. فوتبال، والیبال، استخر، گیمنت و حتی یک باشگاه ورزشی کوچک در مرکز داریم که بچهها در آن تمرینات بدنی انجام میدهند. هر چند هفته یکبار هم اردوهای تفریحی و بازدید از مراکز علمی و صنعتی ترتیب میدهیم تا افق دیدشان گستردهتر شود.»
نقش والدین؛ همراهی که نصف راه است
یکی از هوشمندانهترین راهبردهای مرکز، مشارکتدادن والدین در فرایند تربیت است. او با تأکید میگوید: «اگر ما بهتنهایی بخواهیم یک مسیر تربیتی را پیش ببریم، اما والدین بهعنوان نقش اصلی در خانه حضور نداشته باشند، بهاحتمال زیاد موفق نخواهیم بود؛ به همین دلیل، جلسات مستمر با اولیا برگزار میکنیم. برای هر بچه، پرونده تربیتی تشکیل شده که در آن، پیشرفتهای رفتاری، تحصیلی و مهارتی او ثبت و در ماههای مختلف ارزیابی میشود. این پرونده به ما و خانوادهها کمک میکند تا نقاط قابلبهبود را بشناسیم و برای بهبود آنها برنامهریزی کنیم. این رویکرد، اعتماد خانوادهها را جلب کرده و باعث شده بسیاری از والدین، خودشان به سفیران مرکز در محله تبدیل شوند.»
چالشها؛ از فضای تنگ تا
دغدغه مالی
با وجود همه موفقیتها، اما مرکز بیدرد نیست. مدیرمسئول مرکز فرهنگی و تربیتی انصارالمهدی(عج) با صراحت از دو چالش اساسی میگوید: «بزرگترین چالش ما، فضای محدودی است که در آن فعالیت میکنیم. با ۲۰۰ عضو فعال، واقعاً جا کم میآوریم و بعضی از برنامهها را در فضای باز و یا با نوبتبندی برگزار میکنیم. از طرف دیگر، زمان کمی را با بچهها هستیم؛ آنها بیشتر ساعات خود را در مدرسه و خانه میگذرانند و ما فقط در ساعات محدود میتوانیم روی آنها تأثیر بگذاریم. این یعنی از هر دقیقهای که داریم، باید نهایت استفاده را ببریم. چالش دوم، مسائل مالی است. در سالهای اخیر، باتوجهبه شرایط اقتصادی و نبود منبع مالی ثابت، با مشکلاتی مواجه شدیم. بسیاری از برنامههای ما وابسته به حمایت خیران و کمکهای مردمی است. بااینحال، سعی کردهام با مدیریت هزینهها و اولویتبندی، خللی در کیفیت فعالیتها ایجاد نشود؛ اما واقعیت این است که برای ادامه مسیر، به یک پشتیبانی پایدار نیاز داریم.»
نگاهی به آینده؛ توسعه
با حفظ هویت
مستأجران در پایان، از چشمانداز مرکز میگوید: «ما بهدنبال گسترش فضای فیزیکی و افزایش تعداد اعضا هستیم؛ مشروط بر اینکه هویت و کیفیت تربیتیمان حفظ شود. نمیخواهیم تعداد را فدای عمق کنیم. برنامه داریم تا باشگاه ورزشی را بزرگتر کنیم، کارگاههای مهارتی جدیدی مثل برنامهنویسی و رباتیک اضافه کنیم و دایره همکاری با مدارس و نهادهای علمی را گسترش دهیم. همچنین میخواهیم سامانهای آنلاین برای پروندههای تربیتی راهاندازی کنیم تا والدین بهصورت لحظهای از روند رشد فرزندشان مطلع شوند. با همه سختیها، اما ایمان داریم که این مسیر، مسیر درستی است و نتیجهاش، نسلهایی خواهد بود که برای این مرزوبوم، هم تخصص دارند و هم تعهد.»
مرکز فرهنگی و تربیتی انصارالمهدی(عج) در محله شفق، بیش از یک نهاد، یک جریان زنده فرهنگی است که ۳۵ سال را با عشق، ایثار و تعطیلناپذیر پشت سر گذاشته است. از دل یک محله حاشیهای و بیبرنامه، امروز الگویی برای مراکز تربیتی در سراسر استان شده است. راز ماندگاری این مجموعه، در نگاه جامع آن به انسان است؛ انسانی که نهفقط مغزی پر از اطلاعات، بلکه دستانی ماهر، قلبی پر از ایمان و شخصیتی متکی به هویت خود دارد. همراهی والدین، چرخه بازگشت نسلی و اصرار بر مهارتآموزی، از جمله عواملی است که این مرکز را به خانه دوم نوجوانان شفق تبدیل کرده است. البته که راه ناهموار است و چالشهایی مانند فضای کوچک و کمبود منابع مالی، همچنان پیش روست؛ اما روحیه جهادی مدیران و اعضا، نویدبخش آیندهای روشنتر است. شاید مهمترین پیام این گزارش، این باشد که میتوان از هیچ، همه چیز ساخت؛ بهشرط آنکه ایمان، پشتکار و عشق به نسل آینده، چراغ این مسیر باشد. آنچه در شفق میگذرد، تنها یک فعالیت فرهنگی نیست؛ سرمایهگذاری برای فردایی است که هریک از این ۲۰۰ نوجوان، میتوانند ستارههای امید در آسمان این شهر باشند.
