به گزارش اصفهان زیبا؛ بررسی تغذیه آبخوان با پساب باعث شد گزارش‌های مختلفی پیرامون این موضوع و تأمین حقابه آبخوان در روزنامه «اصفهان‌زیبا» تهیه شود. گزارش اول در بهمن ۱۴۰۴ به چاپ رسید که در آن، نظر مدیرکل محیط‌زیست و کارشناس زمین‌شناسی در این خصوص گرفته شد. آن‌ها مدعی شده بودند سهم ۳۰درصدی حقابه آبخوان از پساب تأمین نشده و با افزایش روند فروش پساب فاضلاب، فرونشست در اصفهان می‌تواند شدت پیدا کند. به‌دنبال بررسی بهتر ابعاد موضوع، به سراغ شرکت آب‌منطقه‌ای به‌عنوان متولی تأمین حقابه آبخوان رفتیم. در گزارشی که در تاریخ ۲۶ مهر در روزنامه اصفهان‌زیبا چاپ شد، طیبه امیدی‌نیا انارکولی، کارشناس منابع آب شرکت آب‌منطقه‌ای، مدعی شد که سهم ۳۰ درصدی حقابه از پساب تأمین می‌شود و شرکت آب‌منطقه‌ای در راستای حفظ منابع آب متعارف برای آبخوان‌ها و حتی به‌منظور افزایش جریان آب در رودخانه و حفظ حقابه تالاب و نیاز زیست‌محیطی، برنامه‌هایی را در راستای استفاده از منابع جایگزین در دست اقدام دارد. بنا به گفته او، حدود ۱۱۷میلیون مترمکعب مجوز منابع آب متعارفی که در اختیار صنایع آب‌بر بوده، اگر با آب نامتعارف جایگزین شود، کمک بزرگی به حفظ منابع آب سطحی و زیرزمینی خواهد کرد.
60درصد آب بازیافتی صرف تغذیه آبخوان‌ها می‌شود
سازمان آب‌وفاضلاب استان اصفهان متولی جمع‌آوری، تصفیه و واگذاری پساب فاضلاب در استان است. در ادامه بررسی موضوع به سراغ این سازمان رفتیم تا از سازوکار آن‌ها برای واگذاری پساب و تأمین سهم ۳۰ درصدی آبخوان بپرسیم. معاون بهره‌برداری فاضلاب سازمان آبفای استان اصفهان در گفت‌وگو با روزنامه اصفهان‌زیبامدعی شد در حال حاضر ۶۰ درصد از آب بازیافتی در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب استان صرف تغذیه آبخوان‌ها می‌شود و دوباره در چرخه طبیعت مورداستفاده قرار می‌گیرد.
امیر شهیر با اشاره به اینکه هم‌اکنون ۳۰ تصفیه‌خانه فاضلاب شهری و دو تصفیه‌خانه فاضلاب روستایی با ظرفیت اسمی ۲۹۲ میلیون مترمکعب در سال در استان اصفهان فعالیت می‌کنند، گفت: ۴۰ درصد آب بازیافتی تولیدشده در این تصفیه‌خانه‌ها به صنایع و شهرداری شهرهای مختلف برای آبیاری فضای سبز تخصیص داده شده و بالغ‌بر ۶۰ درصد دیگر برای تغذیه آبخوان‌ها و استفاده مجدد در چرخه طبیعت مورد استفاده قرار می‌گیرد.
او با تأیید این موضوع که بر اساس الزام‌های قانونی حداقل باید ۳۰درصد آب بازیافتی تولیدشده برای تغذیه آبخوان‌ها تخصیص یابد، گفت: مابقی و حدود ۷۰درصد این آب را می‌توان به صنایع و فضای سبز بازتخصیص داد.
آثار واگذاری آب بازیافتی بر توسعه شبکه فاضلاب
شهیر با اشاره به دستورالعمل‌های ابلاغی وزارت نیرو و شرکت مهندسی آب‌وفاضلاب کشور در خصوص آب بازیافتی تصفیه‌خانه‌های فاضلاب گفت: با توجه به اینکه مالکیت پساب، همانند آب، با دولت است و در اختیار وزارت نیرو قرار دارد، واگذاری آن نیز بر اساس ضوابط این وزارتخانه انجام می‌شود.
بنا به گفته شهیر، بر اساس این دستورالعمل، چنانچه برای آب بازیافتی تولیدشده یا قابل‌تولید، متقاضی و سرمایه‌گذار وجود داشته باشد، شرکت آب‌وفاضلاب می‌تواند آن را از طریق فراخوان و مناقصه در قالب قراردادهای بیع متقابل واگذار کند و با منابع مالی حاصل از آن، به‌منظور جلوگیری از آلودگی آب‌وخاک، تأسیسات جمع‌آوری، انتقال و تصفیه فاضلاب را توسعه دهد و ارتقا بخشد؛ در مقابل نیز سرمایه‌گذار امکان استفاده از آب بازیافتی را خواهد داشت.
معاون بهره‌برداری فاضلاب آبفای استان اصفهان، با اشاره به آثار واگذاری آب بازیافتی بر توسعه شبکه فاضلاب گفت: یکی از آثار مهم واگذاری آب بازیافتی، امکان استفاده از منابع درآمدی حاصل از آن برای توسعه شبکه فاضلاب است؛ برای مثال، تاکنون در شهرستان‌های مبارکه، لنجان و فلاورجان با همکاری شرکت‌های فولادمبارکه و ذوب‌آهن اصفهان، طرح‌های مختلف شبکه جمع‌آوری، انتقال و تصفیه‌خانه فاضلاب اجرا شده است.
وزارت نیرو؛ مکلف به باز تخصیص آب مصرفی صنایع بزرگ
او به تکالیف قانونی مندرج در قانون برنامه هفتم توسعه اشاره کرد و گفت: بر اساس بند «ب» ماده ۳۹ قانون برنامه هفتم، آب موردنیاز صنایع آب‌بر، به‌جز صنایع غذایی، بهداشتی و آشامیدنی، باید با آب‌های نامتعارف از جمله آب بازیافتی و آب دریا جایگزین شود.
معاون بهره‌برداری فاضلاب آبفای استان اصفهان افزود: بر اساس این ماده، وزارت نیرو با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت مکلف شده است برای کاهش مصرف آب در بخش صنعت و معدن، نسبت به بازتخصیص آب مصرفی صنایع بزرگ در سراسر کشور و تعیین زمان‌بندی تأمین آب جایگزین، با اولویت منابع آبی نامتعارف اقدام کند؛ درواقع تکلیف قانونی این است که آب موردنیاز صنایع بزرگ و آب‌بر که اکنون از منابع آب زیرزمینی یا آب سطحی استفاده می‌کنند، در صورت امکان از منابع نامتعارف مانند آب بازیافتی و آب دریا تأمین شود.
شهیر با اشاره به الزام‌های تخصیص آب بازیافتی برای تغذیه آبخوان‌ها در قانون و اقدام‌های شرکت آب‌وفاضلاب برای تحقق این ماده قانونی، گفت: ۳۰ درصد آب بازیافتی تولیدشده باید برای تغذیه آبخوان‌ها تخصیص یابد.
او در خصوص اینکه این تغذیه چطور انجام می‌شود، گفت: در مواردی که آب‌منطقه‌ای امکان تغذیه آبخوان را داشته باشد، این اقدام انجام می‌شود؛ در غیر این صورت، آب بازیافتی در مسیرهای موجود جریان پیدا می‌کند و به‌صورت غیرمستقیم بر آبخوان اثر می‌گذارد.
او با توضیح این موضوع که استفاده از آب بازیافتی در فضای سبز، از برداشت آب‌های زیرزمینی جلوگیری می‌کند، تأکید کرد: هنگامی که شهرداری برای آبیاری فضای سبز از آب بازیافتی استفاده می‌کند، به همان میزان نیازمند برداشت از چاه‌های آب نیست و این موضوع به حفظ سفره‌های آب زیرزمینی کمک می‌کند.
در گزارش‌های تهیه‌شده، نماینده شرکت آب‌منطقه‌ای و سازمان آبفا بر ۳۰درصد سهم تغذیه آبخوان تأکید کردند؛ اما با توجه به صحبت شهیر که تأکید کرده اگر آب‌منطقه‌ای امکان تغذیه داشته باشد ۳۰درصد تخصیص می‌یابد، در غیر این صورت آب بازیافتی رهاسازی می‌شود، کارشناسان زمین‌شناسی و محیط‌زیست معتقدند شیوه و روشی که برای تغذیه آبخوان انتخاب شده، چندان نمی‌تواند به تغذیه آبخوان کمک کند.
در بند «ث» تبصره ۲ ماده ۳۹ قانون برنامه پنج‌ساله هفتم توسعه، وزارت نیرو مکلف شده است با همکاری وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت، نفت و سازمان حفاظت محیط‌زیست به‌منظور کاهش آب مصرفی بخش صنعت و معدن، ظرف سه ماه از لازم‌الاجرا شدن این قانون، در خصوص بازتخصیص آب مصرفی صنایع بزرگ آب‌بر در سراسر کشور و ابلاغ زمان‌بندی تأمین آب جایگزین با اولویت منابع آبی نامتعارف اقدام کند. در پایان زمان‌بندی ابلاغ‌شده، بهای آب متعارف تحویلی یا برداشتی صنایع بزرگ آب‌بر در صورت وجود ظرفیت منابع آبی نامتعارف و جایگزین در محدوده استقرار صنایع مزبور، معادل متوسط بهای تمام‌شده طرح‌های تأمین آب جایگزین تعیین می‌شود.
منابع حاصل به‌حساب درآمد شرکت مدیریت منابع آب ایران، نزد خزانه‌داری کل کشور واریز و متناسب با وصول درآمد، صرف اجرای طرح‌های استانی و ملی بخش آب‌وفاضلاب مصوب در قوانین بودجه سنواتی می‌شود. شهرک‌ها و نواحی صنعتی، صنایع و معادن مشمول این بند در دریافت تسهیلات و مزایده استفاده از پساب در اولویت هستند. نکته قابل تأمل دیگر این است که با گذشت یک سال و اندی از ابلاغ برنامه هفتم، هنوز طرح به‌صورت کامل اجرا نشده است و نه‌تنها منابع جایگزین بازتخصیص داده نشده‌اند، بلکه شیوه تخصیص سهم آبخوان هم به‌درستی مشخص نشده است.
در حال حاضر حدود ۱۱۷ میلیون مترمکعب مجوز منابع آب متعارف در اختیار صنایع آب‌بر استان اصفهان است؛ اگر آب دریا و پساب جایگزین شود، کمک بزرگی به کاهش مصرف آب‌های زیرزمینی در استان خواهد کرد. این در حالی است که در حال حاضر طبق آمار ارائه‌شده توسط شرکت آب‌منطقه‌ای، تنها ۵۳میلیون مترمکعب آب پساب برای صنعت اختصاص داده شده است و آب دریا هم رقم چشمگیری نیست. فرونشست سرعت بالایی در اصفهان دارد و تغذیه آبخوان تنها راه جلوگیری از تنومندشدن این کرم زمین‌خوار است. آن‌طور که از صحبت متولیان مختلف در حوزه آب بازیافتی دریافت شد، شیوه مشخصی برای تغذیه آبخوان تعریف نشده و طبق نظر کارشناسان زمین‌شناسی، شیوه رهاسازی چندان نمی‌تواند در تغذیه آبخوان مؤثر باشد و باید برای نجات جان آبخوان یا کاهش مصرف از آن و تأمین آب‌های جایگزین، فکری مؤثر وفوری کرد.
