هرچند دو دهه از آغاز به کار این نهاد مردمی گذشته است، اما بررسیها نشان میدهد که ابزارهای نظارتی شوراها کافی نیست و در مواردی به طرح تذکر و سؤال و بهندرت به تحقیق و تفحص خلاصه میشود. شورای شهر در هفته جاری و در جلسه صد و سی و هشتم طرح 6 نفر از اعضا با عنوان «شهرنما» را به تصویب رساند تا پس از ایجاد کمیسیون پایش و نظارت در سال گذشته، برای نظارت بیشتر بر عملکرد شهرداری و سازمانها و شرکتهای وابسته، گام محکمتری بردارد.
نبود سازوکار
از نقاط ضعف شوراها، نبود سازوکارهای لازم برای نظارت شوراهای شهر بر عملکرد شهرداریهاست. درواقع ابزار کافی برای نظارت شوراها بر عملکرد شهرداریها در قانون بهخوبی دیده نشده است. هرچند در قانون بر وظیفه نظارتی شوراهای شهر تأکید شده است، اما سازوکار مناسب آن تعریفنشده و به همین دلیل شوراها برای عمل به این وظیفه قانونی سردرگم هستند.مجلس شورای اسلامی برای نظارت بر عملکرد دستگاههای تحت نظارت خود علاوه بر ابزارهای سؤال و استیضاح، عملکرد مالی دستگاههای تحت بودجه عمومی کشور را از طریق دیوان محاسبات بررسی میکند. این نهاد در مقطع کنونی بهصورت روزآمد این عملکرد را بررسی و در صورت انحراف در تخصیص و استفاده از بودجه به آنها تذکر میدهد و پس از پایان سال نیز گزارش تفریغ بودجه و حسابرسی دستگاههای دولتی را ارائه کرده و تخلفها و انحرافها را مورد پیگرد قرار میدهد. شورای شهر که در مقایسه با مجلس شورای اسلامی، نهال نورسی محسوب میشود، تفریغ بودجه مناطق، سازمانها و شرکتهای ذیربط را با نظر حسابرس، بررسی و تخلفهای احتمالی را گوشزد میکند. بنابراین تناسبی بین ابزارهای شورا و وظایفی که قانونگذار برای شورا تعریف کرده است، وجود ندارد.
شوراها ابزار محدودی برای اجرای نظارت در اختیار دارند. اگر مسئله، حاد باشد عضو شورای شهر در صحن شورا میتواند به شهردار یا افراد دیگر تذکر بدهد و اگر قانع نشد، میتواند سؤال مطرح کند و اگر بازهم قانع نشد بحث استیضاح شهردار اتفاق میافتد که این مورد نادر است؛ همچنین اعضای شورای شهر مطابق ماده ۸۲ میتوانند تحقیق و تفحص انجام بدهند.برای حل این مشکل، شورای پنجم سال گذشته کمیسیون پایش و نظارت را به مجموعه کمیسیونهای تخصصی خود اضافه کرد تا بدینوسیله نظارت بیشتری بر عملکرد شهرداری در حوزه اجرای مصوبات شورا، تحقق بودجه و هزینهکرد آن داشته باشد.
تولد شهرنما
هرچند ازنظر قانونی شوراها ابزار مناسب نظارت را در دسترس ندارند، اما آنها بهعنوان قانونگذاران محلی باید بتوانند این ابزار را برای خود تعریف کنند که این امر در جلسه صد و سی و هشتم شورای شهر اتفاق افتاد. به گفته رئیس کمیسیون اقتصاد و طراح این مصوبه، «شهرنما» در راستای وظایف اصلی شورا برای نظارت و سیاستگذاری بیشتر بر مجموعه مدیریت شهری و زیرمجموعههای آن طراحی شد تا بهصورت مستمر امکان کنترل و ردیابی عملکرد همه زیرمجموعه شهرداری میسر و بر اساس این نظارت، مغایرت و تکرارها شناسایی و رفع شود. نصیر ملت توضیح میدهد که «شهرنما» برای مدیران شهری که عملکرد موفقی دارند یک مشوق محسوب میشود. نایبرئیس شورای شهر میگوید: «برای ارزیابی عملکرد به شاخصهایی نیاز است که آیتمهای آن با توجه به رسالت و وظایف هرکدام از زیرمجموعههای شهرداری، متفاوت است. شناسایی شاخصها بر عهده کارگروهی گذاشته شده تا بر اساس نوع وظیفه و رسالتی که زیرمجموعههای شهرداری دارند مشخص و مدیریت شهری بهصورت مستند ارزیابی شود.» به گفته او، نیمه اول هرسال جشنوارهای برگزار و مدیران موفق بر اساس عملکرد سال قبل خود، معرفی و تقدیر میشوند. افزایش پاسخگویی به شهروندان، ایجاد رقابت بین مناطق و سازمانها و شرکتها، آگاهی از وضعیت شهر در شاخصهای مختلف و افزایش سطح نظارت شهروندان ازجمله اهداف این مصوبه است که پس از تأیید فرمانداری برای اجرا ابلاغ میشود.
