بازآفرینی بافت فرسوده اولویت مهم مدیریت شهری
رسول میرباقری، رئیس کمیسیون عمران، معماری و شهرسازی شورای اسلامی شهر اصفهان: ضرورت بازآفرینی بافت فرسوده شهر احساس میشود. بازآفرینی بافت فرسوده یکی از اولویتهای جدی این دوره از مدیریت شهری به شمار میرود که در این راستا کارگروه ویژهای در کمیسیون عمران و شهرسازی شورا تشکیلشده است. خلاصه فعالیت ۱۵ سال گذشته بازآفرینی یک محله اصفهان به نام همتآباد است؛ بنابراین اگر با این دستفرمان حرکت کنیم، میبینیم دوره تمام شده است و در بازآفرینی موفق نبودهایم. مدیران مناطق در این دوره هرکدام باید در منطقه خود یک پروژه همتآباد داشته باشند. در این رابطه باید پایان سال نیز اقدامات بررسی و از موفقترین مدیر منطقه که عملکرد بهتری در این راستا داشته است، تقدیر شود. در دل برخی از مناطق برخوردار اصفهان محلههایی وجود دارد که وضعیتشان از روستاها نیز پایینتر است. بیشتر به دنبال درستکردن پوسته و ظاهر شهر هستیم؛ این در حالی است که در برخی از مناطق اصفهان که توریست پذیر هستند، اگر پس از تماشای آثار تاریخی پا را چند قدم فراتر بگذاریم، صحنههایی خواهیم دید که برای ما که در شهر مسئولیت داریم، شرمآور است. برگزاری این نشستها میتواند رهاوردی برای مدیران مناطق باشد. ما که دغدغه مستمندان را داریم، تحقق بازآفرینی شهری بهترین مصداق آن است. آنچه گفته شد، ناسپاسی از زحماتی که انجامشده، نیست؛ اتفاقهایی از گذشته در بافت تاریخی و برای زیبایی شهر و خیابانها رقم خورده که در ایران بینظیر است؛ بنابراین منکر زحمتها و تلاش گذشتگان نیستیم.
رسیدگی به مشکلات شهر اصفهان با تعامل و همفکری
مجید نادرالاصلی، رئیس کمیسیون ویــژه آب و مــنــاطــق کــمبــرخــوردار شورای اسلامی شهر اصفهان: رویکرد کمیسیون ویژه آب و مناطق محروم شورا پیگیری مسائل و مشکلاتی است که در اصفهان وجود دارد و نیازمند است بهصورت ویژه، دقیق و کاربردی به آن توجه شود. اصفهان جایگاه ویژه و بزرگی دارد و خود بهترین حلال برای رفع مسائل و مشکلاتش است. اما این شهر خود را فارغ از آن نمیداند که از اندیشههای مؤثر و اقداماتی که انجام شده است، بهره نبرد. این نشست تخصصی برای محرومیتزدایی محلهها به همت معاونت شهرسازی شهرداری در زمان تشکیل این کمیسیون پیشنهاد شد؛ ازاینرو با توجه به حساسیتی که پیرامون مناطق کمبرخوردار اصفهان وجود دارد، بررسی متقابل و چندجانبه این مهم در دستور کار قرار گرفت. در این جلسه، با تعامل مطالبی مطرح شود تا در حوزه بافت فرسوده مناطق کمبرخوردار به جمعبندی و فهم مشترک برسیم. کمتر از ۹ ماه از دوران فعالیت شورای ششم و مدیریت جدید شهری میگذرد. این فرصت خوبی است که در تعامل، ارتباط فکری و فهمی گام مهمی در مسیر رسیدگی به مشکلات شهر اصفهان برداریم. مسائل باید بهصورت کاربردی و عملیاتی مطرح شود. شهرداران مناطق نیز بهصورت گسترده در بحث حضورداشته باشند و طرح موضوع و نظرهای خود را ارائه کنند تا به رویکردی واحد برسیم. جلسه کمیسیون آب و مناطق کمبرخوردار را به بازدید از مناطقی که دچار فرونشست شدهاند، معطوف کردیم و با جمعی از مدیران شهری، استانی و اعضای شورای شهر بازدیدی از آنها داشتیم تا به عبارتی، این موضوع را نشان دهیم که متأسفانه فرونشست در شهر اصفهان رخداده است. بهصورت کلی اصفهان نیازمند بازآفرینی است. انتظار داریم در همین فرصت محدود نسخهای برای بازآفرینی شهری طراحی کنیم و بهسوی عملیاتیشدن آن حرکت کنیم تا در این راستا بتوانیم حرکت خوبی در استان و شهر رقم بزنیم و به یک مسیر واحد دست پیدا کنیم.
استفاده از مشاوران توانمند برای توسعه محلههای اصفهان
عــبــاس حاج رســولیــهــا، رئیس کمیسیون اقتصادی شورای اسلامی شهر اصفهان: در اصفهان متخصصان توانمندی در حوزه شهرسازی فعالیت میکردند؛ بهطوریکه اولین طرح جامع و تفصیلی شهرها را اصفهان در میان شهرها داشته است. برخی از مناطق شهری بهناچار در مسیر توسعه دچار تغییر شدهاند؛ البته از مشاوران توانمندی برای حرکت بهسوی توسعه در محلهها استفادهشده، هرچند ممکن است در اجرا ضعفهایی هم وجود داشته باشد. از ابتدای انقلاب در بافتهای فرسوده و تاریخی خیلی کار شده است. پشتوانههای خوبی چون آقای کازرونی در این شهر بودند که پایهگذار اقدامات خوب در اصفهان شدند.
شکیل شورای برنامهریزی برای تدوین چشمانداز شهر
سید امیر سامع، عضو هیئترئیسه شورای اسلامی شهر اصفهان: طرح جامع ۱۰ ساله شهر اصفهان در قالب برنامه ۱۴۱۰ و برنامه ۱۴۰۵ توسط شورای شهر دوره پنجم تدوینشده است. لازم است با مسئله یابی به راهبرد برسیم. گاهی میبینیم روی تئوری، مسئله یابی و مفاهیم ضعفی وجود داشته، اما به پروژه و اقدام رسیده که تعدادی از این پروژهها موفق و تعدادی ناموفق بوده است. شورای ششم و مدیریت شهر تصمیم گرفته بهمنظور تدوین چشمانداز شهر و بازنگری برنامه ۱۴۰۵ شورای برنامهریزی را راهاندازی کند. نتایج بهدستآمده در این شورا به جلسه تلفیق و شورای بازنگری شهر خواهد رفت.
توسعه 30 محله شهر اصفهان در سال 1401
وحید مهدویان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان: امسال در بودجه ۱۴۰۱ به ۳۰ محله در قالب اجرای پروژه محلهمحور با نگاه به توسعه محلهها در رویکردهای مختلف توجه ویژه شده است. یکی از نکتههای قابلتأمل در شهرهای کشورهای درحالتوسعه، عدم تعادل و تمرکز شدید در شهرنشینی است؛ ازاینرو در این شهرها همواره تعداد محدودی از محلهها در رفاه و آسایش بوده و در نقطه مقابل، تعداد بسیار زیادی از ساکنان در مناطق شهری از رفاه و آسایش قابل قبولی برخوردار نیستند. در ایران نیز بهموازات رشد شــهــرنشیــنــی، گســتــرش محلههای کمبرخوردار و سکونتگاههای غیررسمی از پدیدههای فراگیر شهر معاصر بوده است؛ بنابراین امروزه تلاش در جهت تحقق توســعه انســانی، سنجــش و تعیین فقر شهری موضوعی است که در سیاستگذاری و مدیریت توسعه انسانی در بسیاری از کشورهای مواجه با آن دنبال میشود؛ البته این مهم نیازمند اتخاذ روشهای علمی، بهویژه در تعیین جغرافیایی پهنههای فقیرنشین شهری از طریق کاربرد روشهای آماری و تعریف شاخصهای مناسب جهت تعیین ابعاد متفاوت فقر شهری است. کلانشهر اصفهان در یکصد سال اخیر بالاترین میزان صنعتی شدن و سریعترین رشد جمعیت را داشته است؛ بهگونهای که جمعیت اصفهان در صد سال اخیر از 80 هزار نفر به دو میلیون نفر رسیده است. این میزان از صنعتی شدن افسارگسیخته و شهرنشینی بدون شهرگرایی سبب ایجاد محلههای محروم شده که مشخصه بارز آنها فقر و بیکاری است. کمبود امکانات خدماتی و رفاهی و شکلگیری بافتهای ناکارآمد و نابسامان در محلههای شهر اصفهان از مهمترین پیامدهای آن است. بر اساس مطالعههای انجامشده در معاونت شهرسازی و معماری در ارتباط با تحلیل فضایی فقر شهری در اصفهان، 30 محله دارای کیفیت مناسب، 35 محله دارای کیفیت نسبتا مناسب و بقیه محلههای شهر اصفهان در وضعیت متوسط و نامناسب قرار دارند. نتایج مطالعهها بیانگر آن است که محلههای دارای ارزش بالاتر از میانگین در مرکز و در جنوب شهر و محلههای دارای ارزش پایینتر از میانگین در شرق کلانشهر اصفهان قرارگرفتهاند. در این راستا، هفتادوششمین نشست از مجموع سلسلهنشستهای راهبردهای شهرسازی و معماری معاونت با همکاری کمیسیون آب و مناطق کمبرخوردار به موضوع «محرومیتزدایی محلهها با رویکرد بازآفرینی شهری» اختصاص یافته است. هدف از برگزاری این نشست، تبیین رویکرد بازآفرینی شهری در محرومیتزدایی از محلههای کمبرخوردار اصفهان، انتقال تجربیات در حوزه بازآفرینی شهری و نحوه تعریف پروژههای محرک توسعه برای محلههای کمبرخوردار شهر اصفهان است. امسال در بودجه ۱۴۰۱ به ۳۰ محله در قالب اجرای پروژه محلهمحور با نگاه به توسعه محلهها در رویکردهای مختلف توجه ویژه شده است. در ادامه، در سال ۱۴۰۲ پروژههای محلهمحور را اجراییتر میبینیم و از پروژهها ارزیابی خواهیم داشت. درواقع در سال آینده با نگاه عالمانهتر و اجراییتر، پروژهها تعریف میشود. در آینده در نظر داریم مباحث در خصوص بازآفرینی شهری بهصورت تخصصیتر ادامه یابد؛ زیرا در نظر داریم در این حوزه از مرحله شعار بگذریم و کار را عملیاتی کنیم.
فعالشدن حلقه فکر و اندیشهورزی در سازمان نوسازی
محمدعلی ایزدخواستی، مدیرعامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان: حلقه فکر و اندیشهورزی در سازمان نوسازی فعال شده است. تعجیل در انجام امور جلوی نهادسازی و اندیشهورزی را میگیرد. باید با مشورت برای داشتن یک جامعه تثبیتی به خرد جمعی برسیم. با اندیشهورزی و نهادسازی به مسئلهشناسی خواهیم رسید. هر دوی آنها مستلزم زمان است که در جامعه کوتاهمدت ما محقق نمیشود. اگر نقش سایر دستگاهها را درزمینه بازآفرینی شهری بدانیم، با همین داشتههای شهرداری میتوان حرکت درست را رقم زد؛ هرچند ما را تنها بگذارند. حلقه فکر و اندیشهورزی در سازمان نوسازی فعال شده است؛ زیرا معتقدیم باید بر مسئلهشناسی تمرکز کنیم. از سوی دیگر، ارتباط با مردم در این حوزه تقویتشده است؛ زیرا شهری را که میسازیم، باید تحویل همین مردم بهعنوان پاسدار شهر بدهیم. تعجیل در انجام امور، جلوی نهادسازی و اندیشهورزی را میگیرد. باید با مشورت برای داشتن یک جامعه تثبیتی به خرد جمعی برسیم. چهار سال وقت داریم. میتوانیم سه سال را به فکر و برنامهریزی اختصاص دهیم و سال آخر آن را به نتیجه برسانیم؛ هر چقدر کم هم باشد، اما ۱۰۰ سال ماندگار خواهد بود.
لزوم تحقق مدیریت واحد شهری
احــمــد رضــایــی، مــدیــر منطقــه 5 شهرداری اصفهان: تحقق مدیریت واحد شهری ضرورت دارد. اگر به سمتی حرکت کنیم که همه متولیان ذینفوذ در شهرها ادبیات یکسان داشته باشند، قطعا به دیدگاه مشترک نیز میرسیم. عمده انتظارهای شهروندان در حوزه مسائل شهری از شهرداری است؛ درحالیکه این مجموعه مسئولیت بخشی از مسائل را برعهده دارد. در صورت تحقق این مهم، شهردار اصفهان به معنای واقعی کلیددار شهر خواهد بود. شهرداریهای مناطق تمام تلاش خود را بهکار خواهند گرفت تا از بافت تاریخی و گذشته محلهها حفاظت کنند؛ اما این پرسش مطرح است که آیا مابقی دستگاهها با این نگاه فعالیت میکنند یا ادبیات دیگری را پیش گرفتهاند. اگر به سمتی حرکت کنیم که همه متولیان ذینفوذ در شهرها ادبیات مشترک داشته باشند، قطعا به دیدگاه مشترک نیز میرسیم. مدیریت شهری مدیریت عملگرا و فعال است. نگاه فعلی مدیریت شهری این است که شهرسازی را با مشارکت مردم محقق کنیم. در این راستا ضرورت دارد الگوی شهرسازی مناسب به مردم ارائه دهیم. در تلاش هستیم پروژههای شهری را با مشورت و نظرات شهروندان تدوین کنیم. در این رابطه در ملاقاتهای مردمی و کمیتههای نظارتی نظرات و درخواستهای شهروندان را دریافت میکنیم. آگاهیرسانی به شهروندان در خصوص مسائل شهری باید مدنظر قرار گیرد. مردم باید اطلاعات لازم را در خصوص مسائل شهری کسب کنند تا مطالبهگری آنان در راستای اهداف کلانشهری و عمومی جامعه باشد؛ همچنین باید اولویتبندیهای شهر اصفهان مشخص شود که قرار است تا سال 1420 اصفهان به چه سمتی حرکت کند.
بازآفرینی شهری مسئله روز حوزه شهرسازی است
علیاصغر شاطوری، مدیر منطقه 7 شهرداری اصفهان: شهرداری منطقه 7 تنها شهرداری در راستای بازآفرینی بافت فرسوده فعال است. بازآفرینی شهری مسئله روز حوزه شهرسازی است که در این راستا باید جلسهها را تخصصیتر و کوچکتر برگزار و روی موضوعهای دوطرفه بحث کرد. در ۱۳۹۴ بهمنظور بازآفرینی احیای بافت فرسوده در منطقه 7 بهعنوان اولین منطقه بعد از همتآباد دفتر احیای بافت فرسوده ایجاد شد. منطقه 7 شهر اصفهان ۱۶۳ هکتار بافت فرسوده دارد که در این راستا برنامهریزی شد از ظرفیت بخش خصوصی استفاده شود؛ اما بعد از دو سال فعالیت با توجه به اینکه نتیجه مدنظر بهدست نیامد و دفتر تعطیل شد، از دو سال گذشته بهطور مجدد این دفتر بازگشایی شد. این پرسش وجود دارد که وظیفه شهرداری در بافتهای فرسوده چیست؟ در این راستا آیا منازل لکههای بافت فرسوده را تجمیع کنیم و در آینده نگران نبود زیرساختها برای جمعیت اضافهشده به محله باشیم یا شهرداری زیرساختهای خدماتی خود را با بافتی که مردم آن را پذیرفتند و در آن زندگی میکنند، همسان کند. بسیاری از اقدامات شهرداری جزو وظایف ذاتی آنها نیست؛ اما چون ارگان و نهادی برای انجام آن اقدام نکرده شهرداری شانه خود را زیر بار این مسئولیت قرار داده است.
استفاده از ظرفیت میز محلهها برای احیای بافت فرسوده
سید سلمان قاضیعسگر، مدیر منطقه 9 شهرداری اصفهان: در این دوره از مدیریت شهر برای مردم و دیدگاههای آنها جایگاه ویژهای دیدهشده و از ظرفیت میز محلهها در احیای بافت فرسوده و ارتقای کیفیت محلهها استفاده شده است. در این نوع جلسهها شکاف بزرگ بین شهرداری، دستگاههای اجرایی و دانشــگاهها مشخص میشود. تصمیمگیرندگان حوزه شهری بسیار زیاد هستند و شهرداری تنها متولی اجراست. در خیابان میرزاطاهر شرق به غرب آرامگاه یکی از بزرگان تاریخی اصفهان قرار دارد که احیا و بازسازی آن از سوی شهرداری منطقه 9 انجام شد؛ درصورتیکه در طرح تفصیلی کاربری آن مسکونی تعریفشده است. شهرداری در خیلی موارد تصمیمگیرنده نیست. بسیاری از بازآفرینیهای محلههای شهری همچون محله جلفا، حمام علیقلی آقا، عصارخانه شاهی و … انجام شده است که اگر شهرداری پیشقدم نمیشد، بازآفرینی شهری و محلی با این نیت انجام نمیشد.
رعایتنشدن ضوابط شهرسازی شهر اسلامی
داوود بحیرایی، مدیر منطقه ۱۰ شهرداری اصفهان: ضوابط شهرسازی شهر اسلامی در رعایت حقالناس در هیچ کجا به اندازه شهر اصفهان رعایت نمیشود. کار روی موضوعهای میدانی مانند بافت فرسوده بسیار سخت است. ضوابط شهرسازی در شهرداری رعایت میشود؛ اگر هم جایی با مشکل برخورد کردیم، به کمیسیون ماده ۱۰۰ میرود و آنجا تکلیف مشخص میشود. در اصفهان در بحث بافت فرسوده خیلی کار شده است. احیای بافت فرسوده سبزهمیدان که اکنون میدان امام علی (ع) نام دارد، کار جهادی، انقلابی و تخصصی بود که در کنار احیای بافت فرسوده همتآباد تحول را میبینیم. باید سهم دیگر نهادها و ادارات در اجرای چنین پروژههایی مشخص شود که چقدر است. بهارستان شهر جدید است که تعریف خاص خودش را دارد. من سه سال شهردار بهارستان بودم. در این شهر جدید ۳۲هزار تردد و جابهجایی با تاکسی و اتوبوس انجام میشد و نمیتوان آن را با شهری مثل اصفهان مقایسه کرد. محور میانی شهر بهارستان فریز شده است و در این محور باید بیمارستان، دانشگاه و فضای سبز تعریف شود که نشده است. در این راستا جنبه اقتصادی آن دیدهشده، اما هنوز ورود نکردند و بهزودی محور میانی شروع میشود و میتوان از آن استفاده عملیاتی کرد. سهم شهرداری و سایر دستگاهها در احیای بافت فرسوده باید مشخص شود؛ زیرا مانند موضوع برخورد با متکدیان چند دستگاه مسئول است و تا همه به سهم و نقش خود متعهد نباشند نمیتوان این مشکل را حل کرد.
خلأ تئوریک در حوزه نظری
محمدمهدی کریمی، مدیر منطقه ۱۴ شهرداری اصفهان: در حوزه نظری که مبنای عمل و اقدام است، خلأ تئوریک داریم. توجه به مبانی عمیق اسلامی و تأکید بر فلسفه صدایی که تمدن نوین اسلامی ناظر بر آن است، از نکتههای قابلتأمل این نشست است که امیدواریم با استمرار چنین نشستهایی به فهم مشترک برای رفع محرومیت محلهها و بازآفرینی بافت فرسوده برسیم.
تعریف پروژههای شهری بر اساس محرک توسعه
ناصر مشهدیزاده دهاقانی، مدرس دانشگاه و کارشناس حوزه معماری، شهرسازی و گردشگری: سه سال و نیم زمان خوبی برای کار کردن در اصفهان است تا این شهر را دوباره به استانداردها برسانیم. شهر زنده، پویا و متحول است. شهر روح دارد و شما کالبد آن را میسازید؛ البته ممکن است شهر بمیرد؛ زیرا متأثر از شرایط بیرونی است. متأسفانه دخالت نابهجا در سرزمین کردهایم و نظم آن را بر هم زدهایم. زمانی که ما در سرزمین دخالت میکنیم، تأثیرات آن به شهر میرسد و نتیجه آن، محلههایی میشود که چندملیتی و از اقوام مختلف هستند. محله محروم نیازمند معاینه است. در این زمینه باید روی شاخصهای شهری مطالعه کرده و بانک اطلاعاتی تهیه کنیم تا خروجی مناسبی داشته باشد. مدیریت شهرها مجری توزیع عدالت اجتماعی در شهر است. همه شهروندان دسترسی راحت و آسان به منابع ندارند؛ زیرا عدالت توزیعی بهخوبی اجرا نشده است. مسئولان شهری باید به مردم اطلاعرسانی کنند که قرار است چه اقداماتی در شهر انجام شود. درواقع مدیران شهری لازم است بهموازات آنکه کمبودهای محلهها را به حداقل میرسانند، چشمانداز و آینده محلهها را نیز ترسیم کنند. پروژهها باید بر اساس محرک توسعه تعریف شود. اگر مدیران به مدیریت توسعه شهر یا توسعه مدیریت شهر اعتقاد دارند، اگرچه پروژههای محلهای تعریفشده، اما محلهها باهم ارتباط ندارند؛ بنابراین اگر پروژه شهری بزرگمقیاس فعال است، باید دید چقدر میتواند محرک توسعه در مناطق کمبرخوردار باشد. بهترین شیوه شهرسازی مشارکتی آنهم با مردم و نه برای مردم است. شهرسازی برای مردم هزار سال است به پایان رسیده و اگر شما مدیران شهری بخواهید هنوز برای مردم شهر بسازید، آنها خود شروع به ساختن میکنند که در این صورت حاشیهنشینی شکل میگیرد.اصفهان صفویه تمثیلی از بهشت بود. این بهشت زمینی را با تخریب باغهای سرسبز و ساختوساز در حاشیه زایندهرود و مادیهایی که آب ندارد، از ما گرفتند. محلهها ساختاری دارند که اگر بدون توجه به آن در محلهها مداخله شود، دچار چالش خواهیم شد. برنامهریزی شهری فرایند و تفکری است که هدف آن، بهبود وضعیت جامعه شهری است. برنامهریزی شش ویژگی هدفمندی، نظم، قانون، توانمندی و ایجاد نهاد و ارزشمندی را داراست. نامگذاری شهرها با عناوین مختلف باید متناسب با داشتهها و ظرفیتهای شهر باشد.
