به گزارش اصفهان زیبا؛ حالا بیش از یک هفته از حمله رژیم صهیونیستی به خاک ایران و آغاز جنگ و درگیری بین دو کشور میگذرد؛ همه روزهایی که باعث رقمخوردن شرایط حساس و بحرانی در شهرهای مختلف کشور شده است.
در این میان، اخبار ضدونقیضی نیز مدام در کانالها و گروههای تلگرامی مخابره میشود، خبرهایی که تشخیص جعلی یا واقعیبودن آنها سخت است و نمیتوان بهراحتی صحتوسقم آنها را متوجه شد.
قطعی اینترنت و دسترسینداشتن بسیاری از شهروندان به منابع موثق خبری، اما مزید بر علت شده است تا در شرایط کنونی، فیکنیوزها بیشازپیش فرصت جولان پیدا کنند و با سرعت قارچگونه در شبکههای اجتماعی سبز شوند و مخاطبان را بهراحتی گمراه کنند؛ اخباری که با هدف و غرض خاص و جهتدهی منفی تولید میشوند.
اما برخی از افراد بهدلیل سواد رسانهای پایین و همچنین ناتوانی در تشخیص درست یا نادرستبودن آنها به انتشارشان دست میزنند و مدام بازنشرشان میکنند. در روزهای اخیر، حتما شما نیز با حجم انبوهی از فیکنیوزها یا خبرهای جعلی مواجه شدهاید که خیلی زود تحتتأثیر آنها قرار گرفتهاید؛ ولی پس از مدتزمانی متوجه جعلیبودنشان شدهاید.
فیکنیوز چیست؟
فیکنیوزها اخبار نادرست و جعلی هستند که با اهداف مختلف مثل ضربهزدن به منافع ملی یک کشور و بهخطرانداختن آن، پروپاگاندا و همچنین در راستای تأمین منافع سازندگان آن خبر، تولید و به خورد مخاطبان داده میشوند.
اگرچه خبرهای جعلی و دروغین همیشه وجود داشتهاند، گسترش فضای مجازی و همچنین فراگیری شبکههای اجتماعی و سواد پایین مخاطبان در سالهای اخیر، باعث رشد و جولان فیکنیوزها شده است.
اخبار جعلی، بهویژه در زمان بحران، فرصت بیشتری برای منحرفکردن افکار عمومی پیدا میکنند و با فریب آنها باعث گمراهشدنشان میشوند.
برای مثال، در روزهای اخیر در گروههای فضای مجازی پیامی ارعابآمیز منتشر شد که به نقل از سفیر اسرائیل در آمریکا نوشته بود: «آخر هفته برای ایران شگفتانه داریم!»
برخی کاربران نیز گفتند رژیم قرار است عملیاتی مشابه با انفجار پیجرها در لبنان انجام دهد. انتشار این خبر جعلی، اما باعث نگرانی بسیاری از شهروندان شد؛ بهطوریکه بهدلیل حفظ امنیت و جان خود گوشیهای تلفن همراهشان را خاموش کردند؛ این در حالی است که این پیامی که در گروههای خانوادگی در حال دستبهدستشدن بوده، جعلی است.
منبع تهدید بدتر از پیجرها مربوط به اظهارات سفیر اسرائیل در آمریکاست؛ اما ترجمه غلط برخی کانالهای ایرانی باعث شده است برخی گمان کنند این دیپلمات جنایتکار تهدید جدیدی کرده.
در واقع او فعل ماضی به کار میبرد و به جنایت رژیم در لبنان فخر میفروشد. ترجمه درست این است که وقتی غبارها فرو بنشیند میبینید کاری که ما پنجشنبه و جمعه گذشته انجام دادیم چه شگفتانهای بود!
فیکنیوزها چه تبعاتی به همراه دارند؟
اخبار جعلی و دروغین در مقایسه با شایعه آسیب بسیار بیشتری دارند.
زمانی که افراد بهصورت مداوم در معرض فیکنیوزها قرار میگیرند، خواه یا ناخواه از آن متأثر میشوند؛ البته باورپذیری اخبار فیک با میزان سوادرسانهای افراد، رابطه مستقیمی دارد.
بنابراین هرچه افراد، سواد رسانهای بالاتری داشته باشند، کمتر تحت تأثیر اخبار دروغین و نادرست قرار میگیرند و بههمین راحتی دست به انتشار و بازنشر آنها نمیزند. در فضایی که فیکنیوزها رشد یافتهاند و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دادهاند، مسلماً انسجام و همبستگی اجتماعی شکل نمیگیرد.
آنطور که گفته میشود، دلیل عمده انتشار اینها نیز پر کردن جای خالی اخبار درست است؛ چراکه جامعه نیاز خبری دارد و رسانهها به نیاز خبری و اطلاعاتی جامعه پاسخ میدهند و وقتی این نیاز به خوبی از سوی رسانهها تأمین نشود، این فضای خالی را اخبار جعلی میگیرد.
کارشناسان چه میگویند؟
اکبر نصراللهی، مدرس علوم ارتباط اجتماعی در این باره به رسانهها میگوید: دلایل پذیرش اخبار جعلی به سواد رسانهای مردم برمیگردد.
همچنین اقدام مسئولان و تعامل نادرست با رسانههای رسمی و پوشش نامناسب و نامتعارف خبرهای موردی از سمت خبرنگاران میتواند منجر به عدم اعتماد مردم شود و همچنین تمیز اخبار درست از نادرست را برای مردم دشوار کند.
اما کاربران هم میتوانند نقش بسزایی برای عدم نشر اکاذیب ایفا کنند. تأکید میکنم اولین راه مقابله با اخبار جعلی ارتقای سواد رسانهای مخاطبان و کاربران و روابط عمومیها و مسئولان است چرا که باور دارم اگر مسئولان و روابط عمومیها کارشان را بموقع و درست انجام دهند عرصه برای تولید اخبار جعلی تنگ میشود و از طرف دیگر اگر افراد سواد رسانهای کافی داشته باشند تولیدکنندگان اخبار جعلی کارشان به بن بست میخورد و به نتیجه نمیرسند.
با این روند افزایش مسئولیت اجتماعی و اخلاقی مخاطبان و رسانهها تقویت میشود و رفتار حرفهای روابط عمومیها و رسانهها و اقدام بموقع رسانههای رسمی در انتشار اخبار و تقویت اعتماد مخاطبان و کاربران ارتقا مییابد و تعامل هر چه بیشتر روابط عمومیها و مسئولان و رسانهها از جمله تدابیری است که میتوان برای مقابله با اخبار جعلی اتخاذ کرد و مد نظر قرار داد.
اما وظیفه مردم و مقابله با این اخبار و حفظ روان خود از خطرات شناختی اخبار جعلی این است که در قدم اول دریابند که این خبر را چه کسی تولید کرده است؟ چه در فضای مجازی چه در سایر عرصههای اجتماعی. اگر منبع خبر شناخته شده و موثق است و سابقه خوبی در تولید و انتشار اخبار دارد میتوانند به آن استناد و آن را باور کنند.
اما اگر خبر از منبع گمنام و غیرموثقی باشد که سابقه تولید اخبار فیک و جعلی را داشته باشد، قطعاً نباید آن خبر را باور کنند و آن را گسترش و اشاعه دهند. مسأله دوم خواندن فرا متن است. مخاطب و کاربر باید فکر کند که آیا این خبر مثلاً تیتر و یا ویدیویی که در حال مشاهده آن است آیا برای کلیک بیشتر است؟
آیا برای جلب مخاطب بیشتر است؟ و یا نه، هدف غیر از اینهاست چرا که برخی اخبار و هم برخی ویدیوها و صوتها به صورت واضحی جعلی و زرد هستند و برای جلب توجه یا جذب ممبر در کانالها ساخته میشوند.
مسأله سوم بررسی پیشینه نویسنده مطلب است اینکه فرد بررسی کند که نویسنده مطلب چه سابقهای دارد. حتی اگر مخاطب نویسنده را نمیشناسد، میتواند با یک جستوجوی ساده به سابقه نویسنده برسد که آن نویسنده و آن رسانه چه اعتباری دارد.
