به گزارش اصفهان زیبا؛ «۵۰ شهر و ۲۴ استان کشور با تنش آبی روبهرو هستند. شهرهای اصفهان، اراک، ساوه، تبریز، بانه و بندرعباس علاوهبر تهران در پیشانی تنش آبی قرار دارند.» این جمله، چکیده صحبتهای عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب است که روز دوشنبه در نشست خبری خود به آن اشاره کرد تا از تنش آبی و خشکسالیهای پیدرپی خبر دهد.
بزرگزاده از کاهش ۴۰درصدی مجموع بارشهای کشور نسبت به سال گذشته خبر داد و گفت: از ابتدای سال آبی جاری تا ۲۸ تیر، متوسط بارشهای کشور به ۱۴۷ میلیمتر رسیده است؛ همچنین میزان بارشهای امسال نسبت به دوره بلندمدت ۵۷ساله، ۳۸درصد کاهش دارد.
او در میان صحبتهایش به میزان ذخیره سدها نیز اشاره کرد: آب ورودی به سدها از ابتدای سال آبی جاری (اول مهر ۱۴۰۳) تا ۲۸ تیر، ۲۲میلیارد و ۷۶۰ میلیون مترمکعب بوده که نسبت به ورودی ۳۹میلیارد و ۶۳۰ میلیون مترمکعبی سال گذشته، ۴۳درصد کاهش یافته است. بارش سال آبی جاری، یکی از خشکترین سالهای آبی در دوره آماری کشور بوده و رتبه ۵۶ را در ۵۷ سال آماری به خود اختصاص داده است.
زنگ هشدار بلند شد
این اولینبار نیست که یک مقام مسئول در رابطه با بیآبی صحبت میکند. همین چند وقت پیش، علی شریعت، دبیرکل فدراسیون صنعت آب نیز در رابطه با بحرانیبودن وضعیت آب در کشور سخن گفت و از اصطلاحی به نام «ورشکستگی آبی» استفاده کرد: «متأسفانه شرایط آبی کشور بسیار بحرانی است و بهرغم اینکه پیشبینی میشد به دلیل کاهش میزان بارشها و همزمان افزایش دما، تا سال ۱۴۱۰ وارد دوران «ورشکستگی آبی» شویم، به نظر میرسد این پیشبینی کمی خوشبینانه است و امروز شاهد هستیم که بیش از ۷۰درصد استانهای کشور با کاهش شدید بارشها مواجه شدهاند؛ باوجوداین، هنوز مشخص نیست چه سرنوشتی در انتظار آب شرب کشور در تابستانهای پیش رو قرار دارد و دولت نیز در وزارت نیرو، گفتوگوی صادقانه و دقیقی با جامعه در این رابطه نداشته است!»
به گفته او، در اصفهان و با حجم ذخیره اندک سد زایندهرود، قطعا جیرهبندی آب اتفاق خواهد افتاد. نباید فراموش کنیم که شش ماه دوم سال آبی ۱۴۰۳،۱۴۰۴، یعنی فصول بهار و تابستان، به دلیل افزایش دما و کاهش بارندگی، دوره پرمصرفی محسوب میشود. اگرچه هنوز مسئولان اصفهانی صحبتی از جیرهبندی منابع آبی نکردهاند، شکی نیست که در ماههای باقیمانده از تابستان، اصفهان روزهای سختی را پشت سر خواهد گذاشت و قطعیهای آب را همانند سالهای گذشته تجربه خواهد کرد!
به گفته سیدمجتبی موسوینائینی، مدیر بهرهبرداری و نگهداری از تأسیسات سد و نیروگاه زایندهرود، میزان آب ورودی به این سد در حال حاضر ۱۶ مترمکعب بر ثانیه و خروجی آن با درنظرگرفتن میزان تبخیر، ۳۱ مترمکعب بر ثانیه است. ذخیره این سد در حال حاضر به ۳۱۳میلیون مترمکعب رسیده و به عبارت دیگر، ۷۵ درصد از ظرفیت آن خالی است؛ درحالیکه گزارشها حاکی از آن است که ذخیره سد زایندهرود در سال گذشته در چنین روزی، ۴۵۸ میلیون مترمکعب و در بلندمدت ۹۰۱ میلیون مترمکعب بوده است.
بر همین اساس، ذخیره کنونی آن در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۳۲درصد و نسبت به بلندمدت، ۶۵درصد کاهش دارد؛ همچنین از ابتدای سال آبی فعلی (اول مهر ۱۴۰۳) تاکنون، میزان ورودی آب به سد زایندهرود درمجموع ۸۳۰میلیون مترمکعب بوده است؛ اما در مدت مشابه سال گذشته ۹۳۴ میلیون مترمکعب ورودی داشتهایم. بنا بر آمار موجود، میزان ورودی آب به سد زایندهرود در بازه زمانی مشابه بلندمدت (۵۵ساله) نیز یکمیلیارد و ۲۴۱ میلیون مترمکعب به ثبت رسیده است.
مجموع ورودی آب به سد زایندهرود از ابتدای سال آبی تاکنون نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۱درصد و در مقایسه با بلندمدت مشابه، ۳۳درصد کاهش نشان میدهد.
مدیر بهرهبرداری و نگهداری از تأسیسات سد و نیروگاه زایندهرود دراینباره به «ایمنا» گفته است: «حجم آب خروجی از این سد مخزنی با درنظرگرفتن میزان تبخیرش، از ابتدای سال آبی تاکنون حدود ۸۱۰میلیون مترمکعب و در مدت زمان مشابه سال گذشته ۹۱۷میلیون مترمکعب و در بلندمدت، یکمیلیارد و ۱۲۶ میلیون مترمکعب بود. خروجی از سد زایندهرود در سال آبی کنونی نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۲درصد و در مقایسه با حجم خروجی بلندمدت، ۲۸درصد کاهش یافته است.»
وضعیت قرمز زایندهرود
کاهش بارش نزولات آسمانی، وضعیت زایندهرود را سختتر کرده است؛ بهطوریکه میانگین بارش ایستگاه «چلگرد» در کوهرنگ، سرچشمه اصلی حوضه آبریز زایندهرود، از ابتدای سال آبی فعلی تا به حال حدود ۹۷۰میلیمتر اعلام شده است؛ درحالیکه آمار نشان میدهد میزان بارندگی در مدت مشابه سال آبی گذشته، ۱۱۵۹ میلیمتر و میانگین بلندمدت، ۱۳۷۹ میلیمتر بوده است.
بارشهای سال آبی کنونی در ایستگاه چلگرد در مقایسه با مدت مشابه سال آبی گذشته ۱۶درصد و نسبت به بلندمدت این منطقه، ۳۰درصد کاهش یافته است. تمام این موارد نشاندهنده وضعیت بحرانی منابع آبی در اصفهان و قرارگرفتن نام این استان در فهرست استانهای بیآب است. سایه بیآبی حالا سالهاست مثل بختکی سر اصفهان افتاده و وضعیت را روزبهروز بدتر میکند.
وضعیت نامطلوب منابع آبی و معضلهای ناشی از آن باعث شده است مسئولان به دلیل مصرف بالای آب، انگشت انتقاد را بهسوی مردم نشانه روند و از آنها بخواهند در مصرف آب صرفهجویی کنند؛ افرادی مانند وزیر نیرو که همین چند وقت پیش گفت: چو دخلت نیست، خرج آهستهتر کن. الان آب نیست، باید آهستهتر مصرف کنیم.
او خطاب به مردم بیان کرد: اکیدا توصیه میکنم که مردم مصرف آب را مدیریت کنند. شما اگر چنانچه در شرایط سخت قرار داشته باشید، چه کار میکنید؟ سعی میکنید از داشتههایتان بهترین استفاده را بکنید.
مسعود برهانی، عضو بازنشسته هیئتعلمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان، با اشاره به اینکه گفته میشود تنها 6درصد از منابع آبی کشور به شرب اختصاص مییابد، میگوید: «بعید است این عدد درست باشد؛ چرا که منابع آب تجدیدپذیر کشور از حدود ۱۳۲ میلیارد مترمکعب در دهه ۱۳۷۰ به کمتر از ۹۰ میلیارد مترمکعب در سالهای اخیر کاهش یافته است. مسلمامیزان مصرف آب شرب در شرایط خشکسالی و در استانهایی مثل تهران و اصفهان بسیار بیشتر است. »
به گفته او، در شهر تهران سالانه ۱,۲میلیارد مترمکعب آب مصرف میشود که عمده آن مربوط به شرب است. در اصفهان بزرگ و شهرهای پیرامون آن نیز مصرف سالانه آب حدود ۴۰۰میلیون متر مکعب است و آب شرب سهم 50 درصدی دارد؛ ضمن اینکه آب شرب کاشان و یزد و اردستان نیز از مخزن سدزایندهرود تأمین میشود. سرانه مصرف آب برای هر نفر در شبانهروز ۱۶۰ لیتر است؛ هرچند میزان واقعی آن (حدود 200 لیتر) بیشتر است؛ پس صرفهجویی در مصرف آب از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.
به گفته برهانی، منابع آب کشور مشخص و ثابت است؛ البته ممکن است حوضهها با همدیگر متفاوت و در حوضهای آب کم و در جای دیگر آب زیاد باشد که با توجه به پراکندگی جمعیت باید عدالت در توزیع منابع آبی صورت گیرد. در فلات مرکزی بهرغم محدودیتهای آبی، صنایع آببر در آن شکل گرفتهاند که یا باید منتقلشده یا آب مصرفیشان تأمین شود.
عضو بازنشسته هیئتعلمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان با اشاره به اینکه زمانی اصفهان به باغشهر معروف بوده است، میگوید: «در گذشته فضای سبز شهر اصفهان 27 هزار هکتار بوده، درحالیکه اکنون به ششهزار هکتار تبدیل شده است که این میزان دیگر قابلکاهش نیست. حدود دو دهه پیش، آب از حوضه زایندهرود به یزد منتقل شد و سالانه 70میلیون مترمکعب آب از آبخوانهای اصفهان کم میشود. زمانی که آب منتقل میشود، مسلمابه آبهای زیرزمینی فشار زیادی وارد و بهمرور باعث مرگ آبخوان میشود؛ اتفاقی که اگر بیفتد، دیگر هیچ راهی برای برونرفت از آن وجود نخواهد داشت.
