بازار نائین مربوط به دوره تیموریان است و در این شهر، حد فاصل دروازه چهل دختران قرار دارد. این اثر در تاریخ ۲۴ مرداد ۱۳۵۶ با شماره ثبت ۱۵۶۴ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار تاریخی نائین روزگاری مرکز تجاری این شهر بوداست. طول این بازار ۴۰۰ متر است و ۱۷۰ باب مغازه کوچک و بزرگ در آن قرار دارد. بیشترین رونق بازار تاریخی نائین در زمان صفویه بوده است.
مقبره امامزاده سلطان سیدعلی (ع) در مرکز شهر نائین قرار گرفته است. بنای امامزاده متعلق به اواخر قرن هفتم و اوایل قرن هشتم هجری است. بانی این بنای زیبا و باشکوه میرجلال الدین احمد بوده که در جلو درِ شرقی حرم امامزاده مدفون است.
آب انبار تگو در محله چهل دختران نائین قرار گرفته است. این آب انبار به عنوان کوچک ترین آب انبار بافت قدیم شهر شناخته میشده است.
آب انبار معصوم خانی را میتوان معروفترین آب انبار شهر نائین نامید. این آب انبار یکی از چندین آب انبار محله «چهل دختران» به شمار میرود. آب انبار معصوم خانی که با حمایت مالی مرحوم «حاج میرزا محمد علی خانی معصومی» در سال ۱۳۲۲ تکمیل شده، با شماره ثبت ۱۱۵۸۸ در تاریخ ۲۴ اسفند سال ۱۳۸۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این آب انبار دارای یک گنبد بزرگ پوشیده شده با خشت خام است که در سال ۱۳۶۷ هجری یک بار فرو ریخت؛ ولی مردم نایین آن را بازسازی کردند.
آب انبار دوقلوی محمدیه در شهر نائین مربوط به دوران قاجار است. این آب انبار در نائین، محمدیه، محله میدان بالا، روبهروی مسجد و حسینیه محمدیه قرار دارد. این اثر در تاریخ24 اسفند ماه سال 1383 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب انبار نوگاباد از آب انبارهای کوچک شهر نائین است. این آب انبار که در کنار مسجد خواجه قرار دارد، از دو بادگیر بلند بهره میبرد. آب انبار نوگاباد در چند سال گذشته توسط اداره میراث فرهنگی مورد بازسازی قرار گرفته است. قدمت آب انبارهای نایین از دوره صفویه به بعد است و در طول دوره های تاریخی مهمترین عامل ذخیره آب بوده است.
آبانبار چهاربادگیری نائین یکی از برجستهترین یادگارهای معماری سنتی ایران است که در قلب بافت تاریخی این شهر کویری قرار دارد. این بنا با چهار بادگیر بلند و دو گنبد مخروطیشکل، نمونهای منحصربهفرد از تدبیر معماران گذشته برای ذخیره و خنک نگهداشتن آب در مناطق خشک و گرم محسوب میشود. بادگیرهای مرتفع این آبانبار جریان هوا را به داخل هدایت کرده و دمای آب را کاهش میدادند. گنبدهای آجری علاوه بر حفاظت از مخزن، مانع تبخیر و آلودگی آب میشدند. این آبانبار که از دوره صفویه به جا مانده، امروز یکی از جاذبههای دیدنی نایین و نمادی از هوش و خلاقیت ایرانیان در سازگاری با اقلیم کویری است.
بافران شهری از توابع بخش مرکزی شهرستان نائین استان اصفهان ایران است. این روستا در تاریخ ۱۶ آذر ۱۳۸۸ با موافقت هیئت دولت و به استناد ماده ۱۳ قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری به شهر تبدیل شد. آبانبار شهرک بافران با قدمت بیش از 200 سال، یکی از قدیمیترین آب انبارهای شهر بافران است. این آب انبار دارای مخزنی بزرگ با گنجایش 1000 متر مکعب آب است.مرمت این آبانبار به دهه 60 برمیگردد و در کنار آن گرمابهای عمومی با نمای آجری مدرن ساخته شده است. از کنار این سازه آبی، نمای کلی شهر به چشم میخورد.
بنای امامزاده هفده تن در دوره صفوی ساخته شده است. دستور ساخت این بنا توسط سردار امام قلی خان گرجی صادر شده. امامزاده هفده تن در گلپایگان، خیابان هفده تن قرار دارد. این اثر در تاریخ ۲۹ آذر ۱۳۱۶ با شماره ثبت ۲۹۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منار سلجوقی 18 متری گلپایگان به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم به «فانوس صحرا» معروف بود و قدمتی حدود 1000ساله دارد. بنای مناره آجری سلجوقی در زمره بلندترین منارههای قرن پنجم هجری قمری و دارای دو در و درون آن پلكانی تعبیه شده است. قسمتهای پایین و بالای مناره دارای كتیبه آجری است كه این كتیبه به خط كوفی نوشته شده و فاقد تاریخ و متن كتیبه آن از آیات كلامالله مجید است. این مناره در برابر عوامل طبیعی (زلزله، باد، باران، سرما و گرما) سرفراز برجای مانده است. این بنا در سال ۱۳۱۷ مرمت شده و در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۳۱۵، با شماره ۲۵۰ جزو آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نخستین عکسهای این بنا در دهه 20 توسط پروفسور آرتور آپهم پوپ گرفته شده است.
مسجد حجتالاسلام، از بناهای دوره قاجار در گلپایگان است. این مسجد دارای یک ایوان در ضلع جنوبی و شبستانی منحصربهفرد در ضلع شمالی است. مسجد حجتالاسلام در سال 1384 با شماره 14209 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. وجه تسمیه اثر فوق به نام اسم مستعار بنیانگذار آن، یعنی میرزا محمدحسین حجتی، ملقب به حجتالاسلام نامگذاری شده است.
دُر روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان گلپایگان است. در روستای در کاروانسرایی تاریخی وجود دارد که از مجموعه کاروانسراهای ساختهشده در زمان شاه عباس صفوی است. کاروانسرای شاه عباسی گلپایگان یکی از بناهای ارزشمند دوره صفویه است. این بنا با معماری چهارایوانی و حیاطی وسیع، محل استراحت و توقف کاروانها و تجار در مسیرهای طولانی بوده است. مصالح اصلی بنا آجر و ملات گچ و خاک است و دارای حجرههایی پیرامون حیاط مرکزی برای اقامت کاروانیان و فضاهایی برای چهارپایان بوده. این اثر در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.