به گزارش اصفهان زیبا؛ سریال «عملیات مهندسی» به کارگردانی سروش محمدزاده، نمایشی تاریخی و امنیتی است که یکی از حساسترین و پرتنشترین دوران دهه ۶۰ در ایران را به تصویر میکشد.
این اثر بر مبارزه نیروهای امنیتی با گروهک تروریستی منافقین، تمرکز دارد و داستانی مستندگونه ولی دراماتیک ارائه میدهد. از ابتدا، «عملیات مهندسی» با ساختار چندخطی روایتش تلاش میکند ابعاد مختلف ماجرا را بگشاید: خط اول فعالیتهای اطلاعاتی و نظامی، خط دوم چالشها و زندگیهای شخصیتهای درگیر و خط سوم بازتاب اجتماعی و روانی حوادث دوره. این تنوع کارکردی، سریال را از روایت صرف تاریخی و امنیتی فراتر برده و تعاملات انسانی، روانی و سیاسی دهه شصت را به تصویر میکشد.
البته تاکید زیاد روی برخی شخصیتها یا اتفاقات فرعی باعث میشود تلاش اثر در یکدست نگه داشتن کشش بیننده کمی ضربه بخورد. افزون بر این، پرداخت شخصیتها گاهی سطحی میماند. این مسئله ممکن است مخاطب حرفهایتر را نسبت به اثر دلسرد کند.
سریال بخش ابتدایی خود را با تصاویری باز از طبیعت سرد و مهآلود زمینهای ایران آغاز میکند که فضایی مبهم و هراسآور به مخاطب القا مینماید. این نماها نمادی از فضای سیاسی آشفته و شرایط بحرانی آن دوران هستند.
به سرعت، روایت به بخش عملیات و بازجویی میرسد که فضای سرد و تاریک اغلب با نورهای محدود و کلوزآپهای فشرده چهرهها همراه است.سکانسهای آغازین توانستهاند با کمک میزانسن دقیق فضای وحشتی ایجاد کنند که در آن هزاران خطر پنهان است. بازیهای بازیگران کلوزآپ، در عین طبیعی بودن، جلوهای واقعی از اضطراب و فشار ساختهاند.
ولی گاهی دیالوگهای تاثیرگذار و پرتنش این قسمت بیشتر به بخشهای کلیشهای و تکراری دنیای درام امنیتی نزدیک میشوند که تازگی کمتری برای مخاطب دارند.
فضاسازی روانی و شروع تعمیق شخصیتها
در این بخش، تمرکز بیشتر به سمت جنبههای روانی و خانوادگی پیش میرود. میزانسن از نورپردازی سرد به نورهای گرمتر و رنگهای خاکستری و زرد میرود تا تضاد فضای بسته و محدود خانهها با فضای آزاردهنده بیرونی را نشان دهد.
انتخاب دکورهای سنتی و دقیق به همراه طراحی لباسها، به باورپذیری دوره تاریخی افزوده است.کارگردان بیشترین استفاده را از نماهای کلوزآپ روی چهره بازیگران به عمل آورده تا زبان بدن، اضطراب و امیدهای پارادوکسیکال شخصیتها بازتاب یابد. اما متأسفانه همه شخصیتها به یک اندازه پرداخت نمیشوند و برخی، به ویژه شخصیتهای فرعی، عمقی ندارند. علاوه بر این، انتخاب حرکات دوربین و سکانسهای آرام، گاهی باعث کاهش ضرباهنگ و کند شدن روند داستان میشود.
نقطه اوج دراماتیک و گسترش تعارضها
با گذر از میانه سریال، «عملیات مهندسی» وارد فضایی پرتنشتر میشود و تنشهای روانی و سیاسی حادتر میگردد. میزانسن به طور هوشمندانهتری از کنتراست نور و سایه سود میبرد و در سکانسهای اکشن، حرکتهای دوربین سریع و نماهای پرانرژی بار دراماتیک را بالا میبرند. فضاسازیها از محیطهای بسته، به مراکز عمومی و خیابانهای پرتردد تغییر میکند که تغییر دید را نیز به مخاطب منتقل میکند.اما این پیشرفتها در داستانپردازی و کارگردانی بصری همچنان همراه با بعضی ضعفهاست. ریتم روایت گاهی نامتعادل میشود و کشمکشهای درون دراماتیک به اندازه کافی جاندار و تازه نمیمانند. در برخی سکانسها، میزانسن و حرکات دوربین، جرأت عبور از چارچوبهای استاندارد ژانر درام امنیتی را ندارند.
اوجگیری دراماتیک و چالشهای اجرایی نهایی
قسمتهای پایانی سریال با تشدید میزانسن اکشن و افزایش صحنههای نبرد، به اوجگیری دراماتیک میرسند. حرکت دوربینهای پرسرعت و نماهای متنوع، تزریق هیجان بصری به روایت میکنند. در کنار آنها نورپردازیهای تند، مقابله نور و سایه، و بازیهای چهرهمحور اوج هیجان و درد را توأمان به نمایش میگذارند.
با این حال، این بخشها گاه رویکردی نزدیک به سریالهای معمول تلویزیونی دارند و از کشفهای تکنیکی و بصری نوین کمتر برخوردارند.با این حال، ضعف شخصیتپردازی منجر به عملکرد کمتر جذاب بازیگران فرعی شده که باعث شده برخی قسمتها از منظر دراماتیک کمرنگ شوند. این نکته بخشی از تأثیرگذاری کامل سریال را تحت تأثیر قرار داده است.«عملیات مهندسی» یک سریال تاریخی درام با مزایای چشمگیر و ضعفهای قابل توجه است.
روایت چندخطی آن توانسته بخشی از رویکرد چندوجهی به تاریخ امنیتی دهه ۶۰ را به نمایش بگذارد، هرچند محدودیتهایی در عمق روایت و ریتم وجود دارد. میزانسن اثر، فضاسازی سایهروشن و نورپردازی سرد جزو نقاط قوت مهم اثر است، اما گاه محافظهکارانه و تکراری میشود. بازیهای طبیعی بازیگران اصلی اثری تکمیلکننده خلق کردهاند، اما آسیبپذیری بازیگران فرعی و کمعمقی شخصیتها از عوامل ضعف است.
با وجود نقدها، این سریال پل ارتباطی مهمی میان نسل امروز و بخشی فراموششده از تاریخ معاصر ایجاد کرده است. «عملیات مهندسی» توانسته با زبان تصویری قوی، روایت واقعی با تمام تلخیها و پیچیدگیهایش را بگوید و به مثابه آینهای برای دوران پرتنش دهه ۶۰ در ایران عمل کند. بدین ترتیب، میتوان آن را تجربهای مهم و قابل تأمل دانست.
