به گزارش اصفهان زیبا؛ آموزشوپرورش همواره نقش بنیادینی در شکلگیری هویت ملی، ارتقای آگاهی اجتماعی و تقویت روحیه مسئولیتپذیری دانشآموزان ایفا کرده است؛ اکنون نیز بهحسب شرایط اجتماعی و فرهنگی حاکم بر جامعه، ارائه محتوای آموزشی متناسب با نیازهای نسل جدید ضرورتی انکارناپذیر است. کتاب «از ایرانمان دفاع میکنیم» بهعنوان یکی از تازهترین اقدامهای سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی وزارت آموزشوپرورش، باهدف آشنایی دانشآموزان با مفاهیم دفاع، صلح، تابآوری و هویت ملی تدوین شده است.
منصور زند، رئیس اداره آموزش دوره دوم متوسطه نظری استان اصفهان، در خصوص کتاب «از ایرانمان دفاع میکنیم» توضیحهای لازم را بیان میکند: «این کتاب دانشآموزان دوره ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم را پوشش میدهد. به نظر میرسد حدود 10 الی 15 روز پیش، کار توزیع آغاز شده است؛ البته تعطیلات اخیر در برخی پایهها مانع توزیع کامل شد؛ اما این روند ادامه خواهد یافت. این کتاب به تعداد تمام دانشآموزان چاپ شده و در اختیار آنان قرار خواهد گرفت. این بسته در قالب یک مجموعه تربیتی ارائهشده و شامل روایتهای مستند از حملههای دشمن است که بر تجربه زیسته دانشآموزان از حمله رژیم صهیونیستی تمرکز دارد؛ فرصتهایی برای گفتوگو، تحلیل و درک عمیق رویدادهای جنگ دوازدهروزه فراهم میسازد و مهارتهایی همچون تجزیهوتحلیل اخبار، فهم جنگشناختی و مسئولیتپذیری اجتماعی را تقویت میکند.»
«از ایرانمان دفاع میکنیم» ادامهدهنده راه «آمادگی دفاعی» است
رئیس اداره آموزش دوره دوم متوسطه نظری استان اصفهان درباره مسبوق به سابقه بودن این اقدام میگوید: «این طرح نخستین تجربه ما نیست؛ بلکه تازهترین اثر سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی وزارت آموزشوپرورش است که با هدف تقویت هویت ملی، ارتقای سواد رسانهای و تبیین ابعاد جنگ دوازدهروزه، اعم از ابعاد معنوی، ارزشی، دفاع و پایداری، تدوین شده است؛ پیش از این نیز کتاب آمادگی دفاعی که در دوره متوسطه بهعنوان یکی از دروس اصلی دانشآموزان ارائه میشود، سالها به موضوعهایی چون فرهنگ دفاع، امنیت و اقتدار پایدار، دفاع نظامی و غیرنظامی پرداخته است و در مدارس آموزش داده میشود.»
پاسخ به چونوچراهای دانشآموزی در راستای جنگ دوازدهروزه
زند اهداف این طرح را چنین بیان میکند: «کتاب “از ایرانمان دفاع میکنیم” بهطور خاص به جنگ دوازدهروزه و ابعاد آن میپردازد تا دانشآموزان با این جنگ نابرابر آشنا شوند و معلمان نیز بتوانند با تسلط کافی آن را آموزش دهند. آشنایی با ماهیت و رفتارهای رژیم صهیونیستی، ریشههای تاریخی شکلگیری جنگ آنان علیه ایران، شیوههای نوین تهدید و دفاع، و نقش مردم مبتنیبر همبستگی ملی، مشارکت مردمی، نیروهای مسلح و مدیریت هوشمند و یکپارچه در مواجهه با تهاجم دشمنان از اهداف اصلی این کار بهشمار میرود.»
از آگاهیبخشی غفلت نکنیم!
او در ادامه از روشهای گوناگون انتقال پیام به دانشآموزان سخن میگوید: «روشهای متنوعی برای آگاهیبخشی درباره جنگ دوازدهروزه وجود دارد و این اقدامها بر اساس محتوای همین کتاب در حال اجراست. دانشآموزان بادل و جان استوار، در کنار مردم و مسئولان، روایتگر دفاع جانانه از میهن خواهند بود. آینده متعلق به آنان است و خود باید درباره آن سخن بگویند. روایتهای دانشآموزان از پیشرفت کشور در قالب دفاع از ایران شکل میگیرد و فرصتی برای تمرین تابآوری، گفتوگو و مسئولیتپذیری فراهم میآورد. این بسته علاوهبر کتاب، دسترسیهایی همچون فیلم مستند و سرود برای دانشآموزان در مقاطع ابتدایی، متوسطه اول و دوم فراهم میکند و بدین ترتیب به آنان تفهیم میشود که با تلاش، علم و آموزش میتوانند از ایران دفاع کنند. این کتاب صرفا یک درس نیست؛ بلکه روایتی از آیندهسازی برای جامعه است. دانشآموزان بامطالعه محتوای کتاب و آموزشهای معلمان میآموزند که میتوانند با علم، امید و همدلی از ایران دفاع کنند.»
ظرفیتهای بومی میتوانند در جهت تحقق اهداف این کتاب ثمربخش باشند
رئیس اداره آموزش دوره دوم متوسطه نظری استان اصفهان با تأکید بر لزوم مشارکت همهجانبه توضیح میدهد: «برای اجرای این بسته، پیشنهادهایی طراحی و ارائه شده است؛ مدارس نیز باید با رویکردی انعطافپذیر و با مشارکت مدیران، معاونان و دبیران، اقدامهایی را برای آموزش این کتاب انجام دهند؛ حتی اگر در آغاز سال تحصیلی کتاب به دست آنان نرسیده باشد، همدلی و همراهی مدیران و معلمان برای اجرای آن بهصورت درسمحور یا در قالب یک رویداد مدرسهای توصیه میشود؛ همچنین میتوان از ظرفیتهای بومی مناطق، موزهها، اماکن فرهنگی، یادمان شهدا، مراکز دفاعمقدس، افراد متخصص و مساجد بهره گرفت.»
زند در ادامه بیان میکند: «یکی از راهکارهای اجرایی، تلفیق محتوای کتاب از ایرانمان دفاع میکنیم با دروس عمومی است؛ بهویژه در کنار کتاب آمادگی دفاعی یا در پایههای یازدهم و دوازدهم متوسطه در کنار درس تاریخ و درسهایی همچون جغرافیا، کارآفرینی و مدیریت خانواده که ماهیت هویتساز دارند، این محتوا را نیز میگذرانند. تلفیق این کتاب با آن دروس میتواند یکی از روشهای اجرایی باشد. روش دیگر، اجرای مشترک این درس با چند درس در کلاسهای همپایه یا غیر همپایه است؛همچنین برگزاری رویدادهای یکروزه آموزشی و فرهنگی در سطح مدرسه و منطقه میتواند در اجرای این طرح مؤثر واقع شود.»
چگونه در شرایط بحران از تشویشها بکاهیم؟
این مسئول درباره بازتاب توزیع کتابهایی با محوریت جنگ و تأثیر آن بر امنیت روانی دانشآموزان میگوید: «با صحبت درباره مقوله جنگ یا امکان وقوع دوباره آن، ممکن است برای برخی خانوادهها یا دانشآموزان نگرانیهایی ایجاد شود؛ اما خانوادههایی که مسئولیتپذیری بالاتر، تابآوری بیشتر و آموزش مناسبتری به فرزندان خود دادهاند، کمتر دچار اضطراب خواهند شد؛ البته نمیتوان اصل نگرانی را انکار کرد؛ اما نظر بر این است که این موضوع نباید دلیلی برای حذف تاریخ یا تاریک نشاندادن آن در مدارس باشد؛ بلکه باید باتوجهبه سن افراد و سطح روانی و احساسات آنان، محتوای آموزشی متناسب طراحی و ارائه شود.»
رئیس اداره آموزش دوره دوم متوسطه نظری استان اصفهان با ارائه مثالی دراینرابطه تشریح میکند: «بهعنواننمونه، اگر ارزش صلح و فداکاری بر جنگ و تبلیغ آن ارجحیت داده شود، قطعا تأثیر روانی متناسبتری خواهد داشت. در این مسیر میتوان از روایتهای مختصر و تصاویر ملایم برای کودکان استفاده کرد؛ در دوره متوسطه نیز باید با رویکردهای تحلیلی و فکری به مسائل پرداخت و اهمیت صلح و دیپلماسی را برای آنان بیان کرد. اگر تاریخ را کنار بگذاریم یا نخوانیم، محکوم به شکست خواهیم بود؛ پنهانکردن آن نیز مناسب نیست؛ باید تاریخ را آموخت، مرور کرد و از تجربههای گذشته عبرت گرفت. این مرور تجربهها نقطه مقابل ترس است و تبادل تجربه نیز به دانشآموزان منتقل میشود.»
زند همچنین معتقد است که از دیگر راهکارهای کاهش نگرانیها، تقویت احساس امنیت و کنترل از طریق آموزش صحیح است. باید جنگ را درست تبیینکرده و چگونگی آغاز، فرایند و پایان آن را متناسب با شرایط مدرسه، سن دانشآموزان و تفاوتهای فردی آنان بیان کرد؛ همچنین ایجاد فضایی برای بحث و انتقاد در مدارس ضروری است. این امر از طریق آموزش روایتهای داستانی که در محتوای کتاب از ایرانمان دفاع میکنیم وجود دارد، امکانپذیر است. چنین رویکردی قدرت تحلیل و گفتوگو را برای دانشآموزان فراهم میکند. دانشآموزان میتوانند بیاموزند که علاوهبر سلاح، با فناوری، فکر، هنر، همدلی و درسخواندن نیز میتوانند برای دفاع از ایران تلاش کنند. روشهایی مانند روایتهای داستانی، فیلمهای کوتاه و مصاحبه با ایثارگران و خانوادههای شهدا میتواند بر کاهش نگرانیها مؤثر باشد. تمرکز بر ارزشهای انسانی همچون شجاعت، میهنپرستی و انساندوستی نیز قطعا نگرانیها را کاهش خواهد داد.
او میافزاید: «ارائه راهحلهای صلحآمیز مبتنیبر امنیت و آرامش روانی، نه جنگ و خونریزی، میتواند حمایت روانی لازم را برای کاهش دغدغهها فراهم آورد. در زمانهای بحران، مهمترین نیاز انسانها امنیت روانی است. اگر نگاههای سنتی موجود در آموزش تغییر یابد و این کتاب متناسب با نیازهای جدید طراحی شود، خود این تغییر رویکرد میتواند عاملی مؤثر در تأمین امنیت روانی باشد؛ همچنین حضور متخصصان برای تحلیل و تبیین جنگشناختی و ارتقای مسئولیتپذیری اجتماعی دانشآموزان، تأثیر بیشتری خواهد داشت.»
در فرایند آگاهکردن مردم و دانشآموزان، تمام نهادها سهیم هستند
رئیس اداره آموزش دوره دوم متوسطه نظری استان اصفهان با برشمردن نقش نهادهای اجتماعی در تأمین سلامت و امنیت روانی جامعه، بهویژه در زمان جنگ میگوید: «نظام آموزشوپرورش و مدرسه، بهعنوان عملیاتیترین سطح آموزش و یادگیری، یک کانون محلی یادگیری محسوب میشود.
علاوهبر معلمان، مشاوران، اولیا و دانشآموزان، نهادهای بیرونی همچون متخصصان علوم تربیتی و روانشناسی، جوامع محلی، نهادهای اجتماعی و سازمانهای مردمنهاد نیز باید در این امر مشارکت کنند. مشارکت واقعی این نهادها که خود را سهیم در تعلیموتربیت دانشآموزان و پیشرفت کمی و کیفی مدارس میدانند، میتواند بسیار اثرگذار باشد. خوشبختانه در یک سال گذشته، تعامل و ارتباطها میان ادارهکل آموزشوپرورش و این نهادها فراهم شده است و امیدواریم در این موضوع خاص نیز، چه درزمینه آموزش، چه انتقال تجربهها و چه افزایش انگیزههای مطالعاتی دانشآموزان، شاهد همکاری آنان باشیم. این همکاری میتواند به ارتقای سواد رسانهای دانشآموزان و آشنایی آنان با شیوههای تهدید و دفاع منجر شود. ظرفیت شوراهای آموزشوپرورش در مناطق و نواحی و استان نیز میتواند در اجرای این رویکرد مؤثر باشد.»
زند تأکید میکند: «نظر ما این است که این کار باید در تاروپود فعالیتهای مدرسه جای گیرد و صرفا به یک درس محدود نشود. از مراسم صبحگاهی گرفته تا برنامههایی مانند نماز، همایشها، تجمعهای دانشآموزی، نشستهای تخصصی معلمان و رویدادهای مدرسهای، همه میتوانند بستری برای اجرای این محتوا باشند. مدرسه باید بهصورت فراسازمانی عمل کند تا دانشآموزان در شرایط متنوع قرار گیرند و تجربههای جدیدی کسب کنند.»
او درنهایت هدف غایی اجرای طرح توزیع کتاب از ایرانمان دفاع میکنیم و سایر اقدامهای مشابه را اینگونه بیان میکند: «ما بهعنوان فرهنگیان جامعه و آموزشوپرورش استان اصفهان مسئولیت داریم در قبال نسل جوان، مسیر حفظ عزتنفس آنان و اقتدار ملی کشورمان را هموار کنیم. باید هم آگاهیرسانی کنیم و هم زمینههای رشد و بالندگی آنان را فراهم آوریم. اقدام سازمان پژوهش آموزشوپرورش در این زمینه میتواند بسیار مؤثر باشد و امیدواریم تأثیر آن را در آشنایی دانشآموزان با شرایط جنگوصلح مشاهده کنیم. گاهی یک تجربه میتواند ابهامهای آینده را برطرف سازد و چشماندازی روشن برای جامعه تبیین کند؛ حالا خوشبختانه این اقدام صورت گرفته است.»
وزارت آموزشوپرورش با انتشار کتاب جدید «از ایرانمان دفاع میکنیم» در تلاش است تا مفاهیمی چون هویت ملی، صلح، تابآوری و مسئولیتپذیری اجتماعی را از طریق روایت واقعبینانه و آموزشی از رخدادهای معاصر، بهویژه جنگ دوازدهروزه، به نسل جوان منتقل کند. این اقدام که ادامهدهنده مسیر درسهایی مانند آمادگی دفاعی است، نه با هدف ایجاد رعب، بلکه با تمرکز بر آگاهیبخشی، تقویت سواد رسانهای و تحلیل انتقادی طراحی شده است.
مسئولان آموزشی بر این باورند که با بهرهگیری از روشهای متنوع مانند روایتهای داستانی، مستند و مشارکت نهادهای محلی و نیز تلفیق محتوا با دروس دیگر، میتوان همزمان با آموزش تاریخ و واقعیتهای دفاعی، از تشویش روانی دانشآموزان کاست و نسلی آگاه، مسئول و مصمم برای ساختن آیندهای مبتنی بر صلح و امنیت تربیت کرد. موفقیت این طرح درگرو مشارکت همهجانبه مدارس، معلمان، خانوادهها و نهادهای اجتماعی است تا آموزش دفاع از میهن، به فرهنگی زنده و سازنده در تاروپود زندگی مدرسهای تبدیل شود.
