هوای پاک؛ سرمایه‌ای برای زندگی

به گزارش اصفهان زیبا؛ هوای پاک یکی از بنیادی‌ترین نیازهای انسان برای زندگی سالم است. همان‌طور که بدن برای بقا به آب و غذا نیاز دارد، تنفس هوای سالم سلامت جسم و روان انسان را تضمین می‌کند. با رشد شتابان شهرنشینی، افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی و گسترش صنایع آلاینده، کیفیت هوا در بسیاری از مناطق جهان و ایران کاهش یافته است.
هفته هوای پاک فرصتی فراهم می‌کند تا مردم بار دیگر اهمیت این موضوع را درک کنند و مسئولیت فردی و اجتماعی خود را در حفظ کیفیت هوا جدی بگیرند.

آلودگی هوا؛ بحران جهانی

آلودگی هوا یکی از مهم‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی جهان است. سازمان بهداشت جهانی گزارش می‌دهد که ۹۹ درصد مردم جهان در مناطقی زندگی می‌کنند که میزان آلودگی هوا بالاتر از حد مجاز است.
آلودگی هوا هر سال جان حدود ۵٫۶ تا ۷ میلیون نفر را می‌گیرد و ۹۵ درصد این مرگ‌ومیرها در افراد بالای ۶۵ سال رخ می‌دهد؛ این آمار از تلفات ناشی از مصرف سیگار نیز بیشتر است.

پیامدهای آلودگی هوا بر سلامت و جامعه

آلودگی هوا آثار گسترده‌ای بر سلامت انسان و جامعه دارد:

• سلامت جسمی: سکته مغزی، بیماری‌های قلبی، آسم و سرطان ریه افزایش می‌یابند

• سلامت کودکان: زایمان زودرس، کاهش وزن نوزادان و بیماری‌های تنفسی بیشتر می‌شوند

• محیط زیست: گیاهان آسیب می‌بینند، تنوع زیستی کاهش می‌یابد و زیست‌بوم‌ها تخریب می‌شوند

• اقتصاد: هزینه‌های درمان افزایش و بهره‌وری نیروی کار کاهش پیدا می‌کند

نقش آلودگی هوا در بیماری‌های قلبی

ذرات معلق موجود در هوا خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی را در کوتاه‌مدت و بلندمدت افزایش می‌دهند. این ذرات از طریق ریه‌ها وارد جریان خون می‌شوند و عملکرد قلب و رگ‌ها را مختل می‌کنند.
آلاینده‌ها رگ‌ها را باریک و سفت می‌کنند و احتمال سکته و نارسایی قلبی را افزایش می‌دهند. افراد دارای سابقه بیماری قلبی علائم شدیدتری تجربه می‌کنند. مبتلایان به دیابت و مصرف‌کنندگان دخانیات حتی بدون سابقه قلبی، در معرض خطر بیشتری قرار دارند. تنفس هوای آلوده ریتم طبیعی ضربان قلب را به هم می‌زند و خون‌رسانی به عضله قلب را کاهش می‌دهد.

راه‌های محافظت در برابر ذرات معلق

افراد می‌توانند با رعایت چند اقدام، تماس خود با آلاینده‌ها را کاهش دهند:

• استفاده از ماسک استاندارد: ماسک‌های N95 و N99 ذرات معلق را به میزان زیادی فیلتر می‌کنند

• تصفیه هوای محیط داخلی: دستگاه‌های تصفیه هوا ذرات معلق را از خانه حذف می‌کنند

• رصد شاخص کیفیت هوا: افراد می‌توانند فعالیت‌های خود را به زمان‌هایی موکول کنند که هوا پاک‌تر است

• اطلاع‌رسانی پزشکان و کارکنان بهداشت: آن‌ها گروه‌های حساس را از فواید کاهش مواجهه با آلودگی هوا آگاه می‌کنند

راهکارهای دستیابی به هوای پاک

برای داشتن هوای سالم، جامعه باید همزمان اقدام کند:

1. حمل‌ونقل پاک: استفاده از حمل‌ونقل عمومی، دوچرخه و خودروهای برقی

2. کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی: جایگزینی انرژی‌های تجدیدپذیر مانند خورشیدی و بادی

3. مدیریت شهری هوشمند: افزایش فضای سبز، کنترل ترافیک و پایش مداوم کیفیت هوا

4. آگاهی و مشارکت مردمی: آموزش شهروندان برای کاهش مصرف انرژی و مدیریت پسماند

5. اجرای قوانین سختگیرانه: کنترل صنایع و وسایل نقلیه مطابق استانداردها

در روزهای آلوده، در خانه بمانید

وقتی شاخص کیفیت هوا از حد مجاز عبور می‌کند، بهترین اقدام ماندن در خانه است. افراد مبتلا به بیماری قلبی، تنفسی و عروقی، زنان باردار، کودکان و سالمندان باید از خروج غیرضروری خودداری کنند.
بستن مسیرهای ورود هوای بیرون و استفاده از دستگاه تصفیه هوا در منزل اهمیت زیادی دارد. همچنین، فعالیت‌های ورزشی در فضای باز در این شرایط ممنوع است. اگر افراد دچار علائم هشداردهنده شوند، باید فوراً به پزشک مراجعه کنند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در روزهای آلوده، تعداد مراجعه بیماران قلبی و تنفسی به مراکز درمانی افزایش می‌یابد.

نتیجه‌گیری

هوای پاک یک حق طبیعی و همگانی است. هیچ جامعه‌ای بدون هوای سالم نمی‌تواند توسعه پایدار داشته باشد. هفته هوای پاک یادآوری می‌کند که هر فرد، خانواده و سازمان با اقدامات روزمره خود می‌تواند در کاهش آلودگی هوا نقش مؤثری ایفا کند. از خاموش کردن خودرو هنگام توقف تا حمایت از سیاست‌های انرژی پاک، همه این اقدامات آینده‌ای سالم‌تر برای نسل‌های آینده رقم می‌زنند.

علی‌رضا زرفشانی/ کارشناس بهداشت محیط، مرکز بهداشت شماره یک اصفهان