به گزارش اصفهان زیبا؛ خسارت اغتشاشها همیشه در قاب شیشههای شکسته و ساختمانهای آسیبدیده خلاصه نمیشود؛ بخشی از آن، پنهان و بیصدا، در دل اقتصاد دیجیتال رخ میدهد؛ جایی که با قطع اینترنت، هزاران کسبوکار از کار میافتند، صدها هزار شغل در معرض نابودی قرار میگیرد و آسیبهایی شکل میگیرد که حتی با بازگشت اینترنت نیز بهسادگی ترمیم نمیشود .
هفتههایی که با محدودیت و قطعی گسترده اینترنت همراه شد، برای بسیاری از فعالان حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، تنها یک وقفه کوتاهمدت در دسترسی نبود؛ بلکه به معنای توقف کامل چرخه کار، ارتباط و درآمد بود.
خسارتهایی که در چنین شرایطی ایجاد میشود، اغلب در آمارهای رسمی دیده نمیشود و در قاب تخریبهای فیزیکی نمیگنجد، اما بهگفته فعالان این حوزه، اثر آن میتواند عمیقتر و ماندگارتر باشد؛ بهویژه در استانهایی مانند اصفهان که بخش قابل توجهی از کسبوکارها به اقتصاد دیجیتال وابستهاند.
محمد اطرج، رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای(نصر) استان اصفهان و نائبرئیس نصر کشور، با اشاره به تجربه دو هفته قطعی و محدودیت شدید اینترنت، معتقد است فعالان حوزه فناوری اطلاعات از نخستین گروههایی بودند که مستقیما تحتتأثیر این شرایط قرار گرفتند. او میگوید:«عمده فعالان حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات که فعالیتشان مبتنی بر اینترنت و فضای مجازی است، متأسفانه دچار اختلال اساسی شدند. این اختلال فقط به کاهش سرعت یا سختی دسترسی محدود نبود؛ در بسیاری موارد، کار عملا متوقف شد.»
اطرج با تأکید بر درک شرایط اجتماعی پیشآمده، اضافه میکند: «همه ما میدانیم بخشی از تصمیمها در چنین شرایطی ناگزیر بوده است، اما واقعیت این است که با مدیریت تخصصیتر فضای مجازی و اینترنت کشور، میشد بخشی از این آسیبها را کنترل کرد و اجازه نداد فشار اصلی، متوجه کسبوکارهایی شود که هیچ نقشی در بروز بحران نداشتهاند.»
توقف گسترده تجارت الکترونیک
به گفته نائبرئیس نصر کشور، بررسیهای انجامشده در سطح ملی نشان میدهد که در دوره اخیر، بین ۸۰ تا ۹۰ درصد کسبوکارهای فعال در حوزه تجارت الکترونیک عملا متوقف شدهاند. این توقف تنها به فروشگاههای آنلاین ختم نشده و زنجیرهای از فعالیتهای وابسته را نیز درگیر کرده است.اطرج توضیح میدهد: «شرکتهای تولید نرمافزار به دلیل قطع ارتباطات، بخشی از فرآیند تولید و پشتیبانیشان متوقف شد. فعالان دیجیتال مارکتینگ و سئو عملا امکان کار نداشتند. از سوی دیگر، شرکتهایی که صادرات خدمات فنی و مهندسی داشتند یا با مشتریان خارج از کشور همکاری میکردند، ارتباطشان بهطور کامل قطع شد و حالا با ریسک جدی از دست دادن مشتریان خارجی مواجهاند.»
او تأکید میکند که در فضای رقابتی بینالمللی، قطع چندروزه ارتباط میتواند نتیجه سالها اعتمادسازی را از بین ببرد؛ آسیبی که جبران آن نه ساده و نه سریع است.
خسارتهای نامرئی اما سنگین
از نگاه رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای استان اصفهان، همه خسارتها به شکل مستقیم قابل اندازهگیری نیستند.«بخشی از ضررها ملموس است؛ مثل توقف تولید، لغو سفارشها یا کاهش فروش. اما بخش بزرگتر، خسارتهای ناملموس است که اتفاقا بسیار سنگینتر است.»او مثال میزند: «شرکتی که سالها برای سئو هزینه کرده و جایگاه مناسبی در گوگل به دست آورده، بعد از دو هفته قطعی اینترنت عملا به عقب برگشته و حالا باید دوباره زمان و هزینه زیادی صرف کند تا به نقطه قبلی برسد. این خسارت، در هیچ ترازنامهای بهدرستی دیده نمیشود.»اطرج به برآوردهای بینالمللی نیز اشاره میکند و میگوید:« بر اساس اعلام ویسپر سکیوریتی، خسارت روزانه قطعی اینترنت در کشور حدود ۳۷.۵ میلیون دلار برآورد شده است؛ رقمی که بهگفته او، تنها بخشی از واقعیت را نشان میدهد.»
اثر دومینویی بر لجستیک و خدمات
به گفته اطرج،قطعی اینترنت، تنها کسبوکارهای آنلاین را هدف نگرفت. بخش لجستیک و حملونقل نیز بهشدت تحتتأثیر قرار گرفت.«آماری که از شرکتهای لجستیکی داریم نشان میدهد حجم فعالیت آنها به حدود یکچهارم یا یکپنجم کاهش یافته است. این یعنی تجارت الکترونیک عملا خوابیده است.»او میگوید این آسیب، دوطرفه بوده است؛ هم شرکتهای خدمات پستی مانند اداره پست و تیپاکس با افت شدید درآمد مواجه شدهاند و هم کسبوکارهایی که ارسال مرسوله بخش اصلی فعالیتشان بوده، بخش مهمی از درآمد خود را از دست دادهاند.
۳۰۰ میلیارد تومان خسارت در یک نمونه محدود
رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای استان اصفهان به نتایج یک بررسی میدانی اشاره میکند:«هفته گذشته بهصورت رندوم ۴۴ شرکت عضو را بررسی کردیم و از آنها خواستیم برآورد خسارت خودشان را اعلام کنند. عددی که فقط برای همین تعداد محدود به دست آمد، نزدیک به ۳۰۰ میلیارد تومان بود.»
به گفته او، این رقم مربوط به بخش کوچکی از فعالان این حوزه است و با توجه به تعداد بالای شرکتهای فناوری اطلاعات در استان، خسارت واقعی بهمراتب بیشتر از این عدد خواهد بود.
پلی به یک بحران عمیقتر
در حالی که اطرج بیشتر بر خسارتهای اقتصادی، صنفی و اجرایی تمرکز دارد، فعالان دیگر این حوزه معتقدند پیامدهای قطع اینترنت، فراتر از زیانهای کوتاهمدت مالی است و میتواند آینده اقتصاد دیجیتال، امنیت سایبری و حتی سرمایه انسانی کشور را تحتتأثیر قرار دهد. شهاب ارجمندی، عضو هیئتمدیره نظام صنفی رایانهای استان اصفهان و دبیر کمیسیون سختافزار نصر کشور، از جمله افرادی است که به این ابعاد عمیقتر هشدار میدهد.
زخم ماندگار است
ارجمندی معتقد است آنچه امروز در حال وقوع است، یک بحران موقت نیست. او میگوید:«این شرایط حتی با بازگشت اینترنت هم بهسادگی ترمیم نخواهد شد. برآورد ما این است که حدود ۴۰۰ هزار شغل در کشور بهطور مستقیم در معرض نابودی کامل قرار گرفتهاند؛ مشاغلی که حیاتشان به اتصال پایدار و امن اینترنت وابسته است.»به گفته او، حتی اگر اینترنت از همین امروز به وضعیت عادی بازگردد، بسیاری از کسبوکارهای آنلاین دستکم یک سال زمان نیاز دارند تا به شرایط حدود ۲۰ روز پیش خود برگردند؛ آن هم در صورتی که بتوانند دوام بیاورند و نیروی انسانیشان را حفظ کنند.
حذف از گوگل؛ ضربهای بیسابقه
ارجمندی یکی از نگرانکنندهترین پیامدهای این دوره را حذف کامل ردپای برخی کسبوکارها از فضای آنلاین میداند:«بحث فقط افت رتبه نیست؛ صفحات بسیاری از سایتها بهطور کامل از گوگل حذف شدهاند. چنین اتفاقی نه در ایران و نه در هیچ نقطهای از دنیا سابقه نداشته و هنوز مشخص نیست پیامدهای بلندمدت آن چه خواهد بود.»
رکود بازار سختافزار و مشکلات فنی
به گفته این فعال صنفی، در استان اصفهان کاهش فروش برخی کسبوکارهای آنلاین به ۹۹ درصد رسیده است. این رکود، بازار تجهیزات دیجیتال را نیز درگیر کرده است.
«امروز حتی اگر تقاضا هم وجود داشته باشد، امکان استفاده از بسیاری از کالاهای دیجیتال فراهم نیست. برای نصب سیستمعامل یا راهاندازی یک لپتاپ، دسترسی به سرورهای سازنده و درایورها ضروری است؛ دسترسیای که حالا به مشکل خورده و عملا خرید را بیمعنا کرده است.»
هشدار درباره تهدیدهای امنیتی و بدافزارها
ارجمندی نسبت به پیامدهای امنیتی این وضعیت هشدار میدهد و میگوید قطع اینترنت آزاد باعث شده بسیاری از پروتکلهای امنیتی نتوانند بهروز شوند.
آنتیویروسها غیرفعال ماندهاند و بدافزارهایی تحت عنوان فیلترشکن با سرعت در حال گسترشاند؛ بدافزارهایی که برخی از آنها ماهیت جاسوسی دارند یا میتوانند به اطلاعات بانکی کاربران دسترسی پیدا کنند.
مهاجرت نخبگان
او شرایط فعلی را از نظر زیرساختی نیز بیسابقه توصیف میکند:«در دورههای قبلی محدودیتها، دیتاسنترها دسترسی داشتند، اما این بار حتی دیتاسنترها هم قطع شدند. تنها بخش محدودی از آنها در هفته گذشته وصل شدند که همین موضوع شائبه رانت و تبعیض را ایجاد کرده است.»به باور ارجمندی، آسیب این وضعیت برای استانهایی مانند اصفهان بهمراتب بیشتر از تهران است؛چراکه برخی دسترسیها برای تهرانیها بازتر است تا شهرستانها. و نهایتا نتیجه طبیعی این اوضاع تشدید مهاجرت نیروی متخصص است؛ بحرانی که اکنون به گفته او، به وضعیت قرمز رسیده است.
حمایت فوری
ارجمندی راه برونرفت از این وضعیت را در رفع سریع محدودیت اینترنت، اصلاح نگاه به امنیت سایبری و تدوین بستههای حمایتی اضطراری میداند.او شرایط فعلی را به پلمپ یک مغازه تشبیه میکند؛ با این تفاوت که کسبوکارهای آنلاین هیچ تخلفی مرتکب نشدهاند و فعالیتشان به دلیل ملاحظات امنیتی متوقف شده است. به همین دلیل، حداقل انتظار فعالان این حوزه، بخشودگی بدهیها، تعویق مالیات و بیمه و ارائه تسهیلات فوری برای حفظ کسبوکارها و نیروی انسانی است.
