به گزارش اصفهان زیبا؛ با وجود طرح گسترده مفاهیمی همچون هوشمندسازی و تحول دیجیتال در بخش معدن، بررسیها نشان میدهد، معادن کشور همچنان با فاصلهای معنادار از الگوی معدن هوشمند واقعی قرار دارند؛ وضعیتی که نتیجه غلبه نگاه سنتی، نبود سیاستگذاری منسجم و محدود ماندن فناوریها به دیجیتالیسازیهای جزیرهای است.
اصفهان زیبا در گزارش پیشین، هوشمندسازی معادن اصفهان را مورد واکاوی قرارداد، در این شماره پیگیر این موضوع شدیم که چه اقداماتی در راستای هوشمندسازی معادن، تاکنون انجام شده است؟
در سالهای اخیر، جهان معدنکاری شاهد تحولات شگرفی بوده است که بهرهگیری از دادههای لحظهای، هوش مصنوعی و فناوریهای پیشرفته، شیوههای استخراج، حمل و نقل و مدیریت انرژی را بهطور بنیادین تغییر دادهاند. این تحولات نشان میدهند که معدنکاری هوشمند تنها یک رویکرد فناورانه نیست، بلکه یک الزام راهبردی برای کشورهایی است که میخواهند در بازارهای جهانی رقابتپذیر، باقی بمانند.
معادن ایران، با توجه به ظرفیتهای معدنی گسترده، منابع طبیعی غنی و جایگاه استراتژیک در منطقه، پتانسیل بسیار بالایی برای بهرهبرداری بهینه از این فناوریها دارند، اما تحقق این پتانسیل، مستلزم تغییرات ساختاری، سرمایهگذاری هدفمند و برخورداری از رویکردهای نوآورانه است.
تحولات فناورانه در جهان معدنکاری، افقهای تازهای را پیشروی معادن ایران گشوده است؛ افقهایی که در آن دادههای لحظهای، مدیریت هوشمند انرژی و تصمیمگیری مبتنی بر تحلیل، جایگزین روشهای سنتی میشود.
در شرایطی که معادن کشور با چالشهایی مانند افزایش هزینهها و ضرورت ارتقای بهرهوری مواجه هستند، هوشمندسازی، بیش از آنکه یک انتخاب باشد، به فرصتی راهبردی برای بازتعریف آینده این بخش تبدیل شده است.هرچند مسیر دستیابی به معدنکاری هوشمند واقعی هنوز بهطور کامل طی نشده است، اما حرکت تدریجی معادن به سمت استفاده از فناوریهای نوین، شکلگیری پروژههای پایلوت و افزایش توجه مدیران به نقش داده در فرآیندهای تولید، نشانههایی روشن از آغاز این گذار محسوب میشود.
کارشناسان بر این باورند که با همافزایی میان سیاستگذاری هوشمند، سرمایهگذاری هدفمند و مشارکت فعال بخش خصوصی، میتوان از ظرفیتهای موجود برای ایجاد تحول پایدار در بخش معدن بهره گرفت؛ تحولی که در نهایت به افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها و تقویت جایگاه معادن ایران در بازارهای منطقهای و جهانی خواهد انجامید.
دیجیتالیسازیهای جزیرهای و محدودیتها
به گفته حسام الدین فرهادی، دبیر کمیسیون معادن اتاق بازرگانی اصفهان، بررسی وضعیت فعلی معادن کشور نشان میدهد که هوشمندسازی به معنای واقعی و مطابق با تعاریف علمی و صنعتی بینالمللی، هنوز بهصورت معنادار در ایران محقق نشده است.
حسام الدین فرهادی در گفت و گو با اصفهان زیبا اظهار کرد: نهتنها در استان اصفهان بلکه در سطح ملی نیز نمونههای واقعی از «معدن هوشمند» بسیار محدود بوده و عمدتا به چند معدن بزرگ، خلاصه میشود که آنها نیز تنها گامهایی ابتدایی در این مسیر برداشتهاند.
او بیان کرد: آنچه امروز در اغلب معادن کشور مشاهده میشود، بیشتر ،دیجیتالیسازیهای ( داده سازی)محدود و جزیرهای است؛ اقداماتی مانند تجهیز بخشی از ماشینآلات به GPS( مکان یابی)، استفاده از برخی نرمافزارهای حسابداری یا سامانههای استخراج، بدون آنکه این دادهها بهصورت یکپارچه و لحظهای در خدمت تصمیمگیری مدیریتی قرار گیرند.
در حالی که هوشمندسازی واقعی ، مستلزم تصمیمگیری مبتنی بر دادههای آنی و یکپارچهسازی اطلاعات تولید، انرژی و ماشینآلات است، به نظر میرسد تحقق چنین مدلی همچنان با فاصله زمانی قابلتوجهی مواجه باشد.فرهادی خاطرنشان کرد: با این حال، نشانههایی از حرکت تدریجی معادن به سمت این رویکرد دیده میشود، هرچند این روند هنوز نهادینه نشده است. در این میان، نقش نهادها دولتی و تصمیمگیر نیز محل نقد جدی است.
دبیر کمیسیون معادن اتاق بازرگانی اصفهان تصریح کرد: هرچند واژههایی مانند «هوشمندسازی»، «تحول دیجیتال» و «فناوریهای نسل چهارم» وارد ادبیات مدیریتی کشور شده است، اما در سطح عمل، تغییر ساختاری قابلتوجهی مشاهده نمیشود. بخش عمدهای از مقررات، فرآیندهای صدور مجوز، نظامهای نظارتی و شاخصهای ارزیابی همچنان مبتنی بر نگاه سنتی گذشته باقی ماندهاند.
چالشهای سیاستگذاری و نقش دولت
او افزود: حمایتهای دولتی عمدتا مقطعی، پروژهمحور و غیرسیستماتیک بوده است و تاکنون بسته سیاستی منسجمی برای گذر از معدنکاری سنتی به معدنکاری هوشمند تدوین نشده است. در نتیجه، دولت و حاکمیت هنوز چارچوب روشنی برای این تحول ارائه نکردهاند.
فرهادی بیان کرد: در این میان، هشدار داده میشود که ادامه فعالیت معادنی که تصمیمات آنها همچنان بر اساس حدس، تجربه فردی و دادههای تأخیری گرفته میشود، آیندهای با حاشیه سود منفی، توقفهای ناخواسته، استهلاک شدید ماشینآلات و در نهایت خروج تدریجی از چرخه تولید را رقم خواهد زد. چنین معادنی در برابر شوکهای قیمتی، انرژی، مقررات زیستمحیطی و رقابتهای منطقهای و صادراتی عملا بیدفاع خواهند بود.
دبیر کمیسیون معادن اتاق بازرگانی اصفهان خاطرنشان کرد: در حوزه مصرف انرژی و هزینه تمامشده، تجربههای بینالمللی نشان میدهد که بدون نیاز به اختراع دوباره راهحلها، تنها با پایش هوشمند مصرف انرژی و بهینهسازی زمان کار ماشینآلات، میتوان بین ۱۰ تا ۳۰درصد کاهش مصرف انرژی ایجاد کرد. این اقدامات همچنین منجر به کاهش توقفهای اضطراری، افزایش عمر تجهیزات، بهبود برنامهریزی استخراج و در نهایت کاهش هزینه تمامشده تولید میشود.
هوشمندسازی؛ شرط لازم برای نجات معادن
او در پاسخ به این پرسش که آیا هوشمندسازی میتواند نسخه نجات معادن در آستانه تعطیلی باشد، افزود: هوشمندسازی بهتنهایی شرط کافی نیست، اما قطعا شرط لازم برای نجات بخش معدن محسوب میشود. بدون اصلاح سیاستها، ثبات مقررات، بهبود دسترسی به زیرساختهای ارتباطی، تأمین مالی هدفمند و تغییر نگاه نهادهای تصمیمگیر، هوشمندسازی نیزممکن است به پروژهای نیمهتمام و پرهزینه تبدیل شود.
بسته جامع نجات بخش معدن
فرهادی در پایان بیان کرد: نجات معادن کشور نیازمند یک بسته جامع شامل فناوری، سیاستگذاری منسجم، اعتماد، عقلانیت اقتصادی و هماهنگی همزمان همه این عوامل است؛ مسیری که بدون آن، تحول واقعی در بخش معدن دور از دسترس خواهد بود.
