به گزارش اصفهان زیبا؛ در ادامه ماهها تقابل نظامی، سیاسی و دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن و تحولات پرشتاب منطقه، اکنون دونالد ترامپ در گامی جدید از جنگ اقتصادی علیه ایران سخن میگوید.
تقابلی که پس از دورهای از درگیری نظامی، با میانجیگری پاکستان به تفاهمی برای توقف درگیریها و ایجاد فرصتی ۶۰روزه برای ادامه مذاکرات رسید و این مسیر اما در نهایت بدون دستیابی به توافق نهایی و در شرایطی پایان یافت که اختلافات دو طرف بر سر رفع تحریمها، حضور نظامی آمریکا در منطقه و وضعیت تنگه هرمز همچنان پابرجاست.
واشنگتن در شرایطی از فشار اقتصادی علیه ایران سخن میگوید که پرونده مذاکرات متوقف مانده و همزمان تحرکات دیپلماتیک کشورهای منطقه برای جلوگیری از تشدید دوباره تنشها ادامه دارد؛ از جمله اینکه تلاشهای تازهِ مصر برای احیای مسیر گفتوگو میان تهران و واشنگتن در همین چارچوب دیده می شود. با این حال ترامپ که از آغاز یک عملیات اقتصادی گسترده علیه ایران سخن گفته، همزمان به افزایش هزینه همکاری کشورهای ثالث با تهران نیز اشاره کرده است.
در عین حال اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز از برنامه واشنگتن برای اعمال آنچه «سختترین تحریمهای تاریخ» علیه ایران خوانده شده، میگوید؛ او اعلام کرده که روز دوشنبه(امروز) از جزئیات طرحی رونمایی میکند که برای تغییر ماهیت درگیری از حملات متقابل در سراسر خاورمیانه به انزوای اقتصادی طراحی شده است. سیاستی که طبق گزارش های موجود محور آن علاوه بر فشار مستقیم بر اقتصاد ایران، محدود کردن تجارت نفت، مسیرهای مالی و تجاری و افزایش فشار بر شرکای اقتصادی تهران، بهویژه چین، است.
درمقابل، جمهوری اسلامی ایران نیز این رویکرد را ادامه فشار و جنگ اقتصادی آمریکا دانسته و نسبت به همراهی کشورهای منطقه با این سیاست هشدار داده است؛ آنطور که دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان گفته است در صورت همراهی کشورهای اطراف ایران با فشارهای اقتصادی آمریکا، تهران منافع این کشورها و مسیرهای صادرات نفت از خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
هشدارهایی که همزمان با حساستر شدن وضعیت تنگه هرمز و تأثیر تحولات امنیتی منطقه بر بازار انرژی مطرح شده است و البته اعلام مواضع کشورهایی همچون چین در اینکه گفته است تحریمها راهحل مسائل موجود نیست؛ نشان میدهد اجرای این طرح واشنگتن برای منزوی کردن اقتصاد ایران با موانع سیاسی و اقتصادی در سطح منطقه و جهان نیز روبهرو ست.
اظهارات اخیر ترامپ بلوف و در چارچوب جنگ روانی و تبلیغاتی است
محمدعلی بصیری، استاد دانشگاه اصفهان و کارشناس مسائل بینالملل، در تحلیل تهدید تازه آمریکا در قالب فشارهای اقتصادی حداکثری علیه ایران به «اصفهان زیبا» گفت: به نظر میرسد آمریکا در چارچوب سیاست فشار حداکثری، ادعا دارد مجموعهای از ابزارهای اقتصادی، سیاسی و در صورت لزوم نظامی را بهصورت همزمان علیه ایران به کار گیرد و از طریق تشدید تحریمها، محدود کردن مبادلات اقتصادی و ایجاد فشار بر شرکای تجاری ایران، زمینه افزایش فشارهای اجتماعی و اقتصادی را فراهم کند. بصیری خاطر نشان کرد: جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران را باید آخرین گام در روندی دانست که هدف آن ترکیب حمله نظامی، ایجاد آشوب و شکلدهی به شورش داخلی است.
آمریکاییها همچنان در پی تحقق این هدف در ایران هستند؛ به این معنا که با اعمال تحریم، ایجاد محاصره اقتصادی و اعمال فشار حداکثری، زمینه بروز آشفتگی اجتماعی، نارضایتی و آشوب را فراهم کنند. این استاد دانشگاه اصفهان عنوان کرد: آمریکاییها در جریان حمله ۱۲روزه، حمله ۳۹روزه و همچنین آشوبهای دیماه، در پی تحقق همین هدف بودند، اما این هدف محقق نشد.
او افزود: هدف نهایی این رویکرد جدید آمریکا، از نگاه طراحان سیاست فشار علیه ایران، میتواند ایجاد بیثباتی داخلی و تضعیف توان حکمرانی کشور باشد؛ با این حال، تحقق چنین اهدافی ممکن نیست. چراکه تجربه دورههای پیشین فشار اقتصادی و نظامی نشان داده است اعمال فشار خارجی لزوماً به نتایج مورد انتظار آمریکا منجر نمیشود.
بصیری با اشاره به تجربه درگیریهای نظامی و فشارهای تحریمی گذشته آمریکا علیه ادامه داد: بخش قابل توجهی از ظرفیتهای نظامی و تحریمی آمریکا علیه ایران به کار گرفته شده است و به همین دلیل، باید درباره ادعای اعمال فشارهای کاملاً جدید و بیسابقه با دقت بیشتری قضاوت کرد. در واقع اظهارات اخیر رئیسجمهور آمریکا را میتوان تا حدی بلوف و در چارچوب جنگ روانی و تبلیغاتی و تلاش برای افزایش فشار سیاسی بر ایران ارزیابی کرد.
انسجام داخلی و دیپلماسی فعال منطقهای و بینالمللی از الزامات است
این عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان در عین حال عنوان کرد: البته این مسئله به معنای نادیده گرفتن آثار واقعی تحریمها نیست. تشدید محدودیتهای اقتصادی میتواند بر صادرات نفت، درآمدهای ارزی، واردات، مبادلات مالی، بودجه دولت و در نهایت معیشت مردم اثرگذار باشد.
بنابراین، حتی اگر بخشی از اظهارات آمریکا جنبه تبلیغاتی داشته باشد، کشورمان باید برای مقابله با آثار احتمالی این فشارها برنامه مشخص و عملیاتی داشته باشد.
او با اشاره به ظرفیتهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی ایران نیز عنوان کرد: ایران از ظرفیتهای قابل توجهی برای کاهش آثار محاصره اقتصادی برخوردار است. همسایگی با کشورهای متعدد، دسترسی به مسیرهای مختلف زمینی و دریایی و برخورداری از ظرفیتهای تولیدی و تجاری میتواند امکان تنوعبخشی به مسیرهای اقتصادی کشور را فراهم کند. بنابراین، اعمال فشار اقتصادی از سوی آمریکا لزوماً به معنای امکان ایجاد یک محاصره کامل علیه ایران نیست.
این کارشناس مسائل بینالملل گفت: آنچه در این شرایط اهمیت دارد، انسجام داخلی، تقویت توان اقتصادی، برنامهریزی برای تأمین کالاهای اساسی، مدیریت منابع ارزی و توسعه مناسبات تجاری با کشورهای همسایه و سایر شرکای اقتصادی است. هر اندازه برنامهریزی داخلی منسجمتر باشد، امکان کاهش آثار فشار اقتصادی احتمالی آمریکا نیز افزایش خواهد یافت.
بصیری ادامه داد: در کنار اقدامات اقتصادی، دیپلماسی نیز باید فعال باشد.
ایران باید از ظرفیت روابط خود با همسایگان و کشورهای مؤثر اقتصادی استفاده کند و اجازه ندهد سیاست آمریکا برای ایجاد اجماع علیه جمهوری اسلامی ایران به نتیجه برسد. در چنین شرایطی، توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با همسایگان و حفظ مسیرهای ارتباطی با کشورهای مختلف اهمیت بیشتری پیدا میکند.
او درباره شرایط سیاسی داخلی نیز گفت: در شرایط فعلی، اختلاف دیدگاه درباره ادامه تقابل یا حرکت به سمت مذاکره و کاهش تنش نباید به شکاف عمیق داخلی تبدیل شود. اختلاف نظر در نحوه مواجهه با شرایط طبیعی است، اما تبدیل این اختلافات به یک منازعه فرسایشی میتواند به افزایش فشارهای خارجی کمک کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با بیان اینکه در شرایط کنونی، استفاده همزمان و متوازن از ظرفیتهای دیپلماسی، اقتصاد و توان دفاعی میتواند امکان مدیریت فشارهای خارجی را افزایش دهد، خاطر نشان کرد: احیای روابط با کشورهای همسایه و گسترش مناسبات اقتصادی با آنها باید در اولویت قرار گیرد؛ زیرا هرچه ارتباطات منطقهای و اقتصادی ایران گستردهتر باشد، امکان اثرگذاری سیاست انزوای اقتصادی آمریکا کاهش خواهد یافت. ما بیش از هر چیز به یک برنامه منسجم داخلی و دیپلماسی فعال منطقهای و بینالمللی نیاز داریم.
