به گزارش اصفهان زیبا؛ در دل محله شفق، جایی که آسمان را با بلندای برجها گره زدهاند و همسایهها از پشت پنجرهها به هم سلام میکنند، مسجد امام علی(ع) سالها بود که با خلائی آشنا نفس میکشید. صحنش خالی از هیاهوی همیشگی، حیاطش ساکت و دیوارهایش دلتنگی همسایهها را بهخوبی حس میکرد. اما امروز، این مسجد دیگر فقط خانه خدا نیست؛ شده است قلب تپندهای که خون همدلی را به رگهای محله میدواند. پشت این دگردیسی، مردی ایستاده با لبخندی که بوی کتاب و چای و اندیشه میدهد؛ امید مکتوبیان، مهندس برقی که راهی حوزه علمیه شد و بیش از چند سال است که با مسجد نفس میکشد. او حالا روایت میکند که چگونه با تکیه بر خلاقیت و درک عمیق از محله، توانسته مسجد را از یک مکان عبادی خاموش، به کارگاهی پویا برای فرهنگ، علم و خدمت تبدیل کند.
وقتی صحن مسجد، میزبان یاران حسین(ع) شد
مسئول فرهنگی مسجد امام علی(ع) محله شفق با نگاهی به روزهای آغازین میگوید: «بزرگترین چالش ما، حضور کمرنگ مردم در صحن مسجد بود. خانهها در این محله عمودیاند و آدمها کمتر فرصت رویارویی دارند.»
او بهخاطر میآورد که سال ۱۳۹۰ با راهاندازی پاتوق کتاب، جرقههای امید زده شد؛ اما نقطه عطف، محرم سالهای اخیر بود. مکتوبیان بیان میکند: «در دهه دوم و سوم محرم، تصمیم گرفتیم تریبونی در صحن مسجد برپا کنیم. کتاب “همرزمان حسین(ع)” را انتخاب کردیم و بیست شب، هر شب، بخشهایی از آن را با صدای بلند خواندیم. برای دلگرمی، کتاب را با تخفیفی خوب در اختیار مردم گذاشتیم.»
این کتابخوانی جمعی، مانند نغمههای آشنا، همسایهها را از پشت دیوارهای سرد بیرون کشید. او با لبخندی از آن روزها میگوید: «کمکم دیدیم که چهرهها تکرار میشوند، سؤالها عمیقتر و نگاهها گرمتر. مردم نهفقط برای شنیدن، که برای بودن میآمدند.»
اینگونه، صحن مسجد که روزگاری تنها جای سجاده بود، تبدیل به کلاس درس عاشورایی شد و پلی شد میان دلهای دورافتاده.
حیاط مسجد؛ چایخانه حضرت زهرا(س) و گرمای همدلی
اما مسئول فرهنگی مسجد امامعلی(ع) محله شفق میدانست که این تازه آغاز راه است. با الهام از همان موفقیت، تیم فرهنگی به حیاط مسجد چشم دوخت. او توضیح میدهد: «به این نتیجه رسیدیم که اگر بتوانیم فضای حیاط را گرم کنیم، مردم خودشان میآیند.» پس سازهای به سبک موکب در حیاط برپا کردند و پذیرایی را آغاز نمودند. اما ایده اصلی، تغییر کاربری آشپزخانه مسجد بود. به گفته مکتوبیان: «آشپزخانه را بازسازی کردیم و نامش را گذاشتیم چایخانه حضرت زهرا(س). اینجا فقط محل صرف چای نیست؛ جایی است برای گپهای خودمانی، حل مشکلات کوچک و بزرگ و مرهمی برای دلتنگیهای روزمره.»
حالا حیاط مسجد، پر است از صدای قوریهای دمکرده، خندههای کودکانی که در موکب کمک میکنند و نجواهای مادرانی که کنار هم چای مینوشند. این فعال فرهنگی با شور و شوقی وصفناپذیر میگوید: «وقتی حیاط گرم شود، محله نفس میکشد. ما فقط بستر را آماده میکنیم؛ مابقی را خود مردم میسازند.»
«قاف»؛ قرار اندیشه برای دانشجویان سرگردان
اما دغدغه بزرگتر، نسل دانشگاهی بود. مسئول فرهنگی مسجد امام علی(ع) محله شفق با صراحت از نقصی میگوید که در اکثر مجموعههای فرهنگی شهر دیده: «ما بچهها را تا قبل از دانشگاه با کلی جذابیت و روشهای متنوع به مسجد میکشانیم؛ اما زمانی که وارد دانشگاه میشوند، نه برنامهای عمیق برایشان داریم و نه راهی برای ماندن. همینجاست که فاصله میافتد.»
مکتوبیان برای پرکردن این خلأ، «قرار اندیشه و فرهنگ» را پایهگذاری کرد؛ یک قرار دانشجویی با نام مخفف «قاف» که در مرز علوم انسانی حرکت میکند. او توضیح میدهد: «منظور از علوم، علوم جدید نیست؛ بلکه علوم انسانی است.
در میزهای گفتوگوی مسجد، موضوعهای داغ علوم انسانی و حتی علوم جدید را به بحث میگذاریم. همه مباحث ضبط و در کانال مجازی نیز در اختیار مخاطبان قرار میگیرد. محور این نشستها، تبیین اندیشههای رهبر معظم انقلاب است؛ چراغی که مسیر را برای جوانان جویای حقیقت روشن میکند. دانشجویان حالا نه فقط شنونده که کنشگران اصلی این قرار هستند و خودشان سوژههای گفتوگو را انتخاب میکنند.»
بانوان؛ نیمی از آسمان مسجدام چهارم این تحول، میداندادن به بانوان بود. مسئول فرهنگی مسجد امام علی(ع) محله شفق با احترامی عمیق میافزاید: «این بانوان، تأثیر شگرفی بر خودشان و محله گذاشتند. آنها پل ارتباطی ما با سه مدرسه محله شدند. دو سال پیاپی، جشن تکلیف دانشآموزان سوم دبستان در مسجد برگزار و پس از آن، همکاری فرهنگی با مدارس عمیقتر شد. حتی پایگاه بسیج مسجد، با حضور جهادی در مدرسه شهید عباسپور، رنگآمیزی و بهسازی فضای مدرسه را انجام داد.»
اما حضور بانوان فقط به مدرسهها ختم نشد. مکتوبیان با افتخار ادامه میدهد: «سه سال است که در روز دختر، بانوان ما در نقاط مختلف محله، موکب فرهنگی برپا میکنند و با مجموعه «قاف» نیز همکاری علمی و میدانی مستمر دارند. بانوان مسجد امام علی(ع) امروز نه فقط مخاطب که خالق برنامههای فرهنگیاند؛ از حلقههای علمی گرفته تا فعالیتهای میدانی که محله را رنگ و طراوتی تازه میبخشد.»
بسیج؛ از علم تا امنیت، در خدمت محله
پایگاههای بسیج برادران و خواهران مسجد امام علی(ع)، کارهای عملی محله را مدیریت میکنند. معاونت علمی بسیج، با الهام از منویات رهبری، حلقههای علمی منظمی برای جوانان دارد و به حدی موفق عمل کرده که مسئولیت بخش تعلیموتربیت بسیج منطقه را نیز بر عهده گرفته است. هیئت دانشآموزی مسجد، پلی بین نونهالان و نوجوانان است و واحد جهادی، علاوه بر خدمترسانی در محله، در اردوهای کشوری نیز حضور فعال دارد.در مقاطع حساس، مثل اغتشاشات اخیر، معاونت عملیات و امنیت پایگاه، با حضور هوشمندانه، امنیت محله را حفظ کرد. مسئول فرهنگی مسجد امام علی(ع) محله شفق در این باره با قاطعیت میگوید: «مسجد فقط جای عبادت نیست؛ سنگر امنیت اجتماعی است. در کنار اینها، صندوق قرضالحسنه و خیریه مسجد، با فعالیت مستمر، چرخهای اقتصاد خرد محله را میچرخانند و نیازمندان را بیسروصدا پوشش میدهند.»
مسجدی برای تمام فصول زندگی
مسجد امام علی(ع) محله شفق، امروز دیگر یک مسجد معمولی نیست؛ الگویی زنده از «مسجد طراز انقلاب» است که در آن، کتاب با چای، دانش با جهاد و عبادت با خدمت اجتماعی گرهخورده است. امید مکتوبیان و همکارانش ثابت کردهاند که راز ماندگاری مسجد، نه در گنبد و مناره، که در شناخت نیازهای حقیقی مردم و پاسخ خلاقانه به آنهاست. از کودک دبستانی که اولین جشن تکلیفش را در این حیاط تجربه میکند تا دانشجوی دکترایی که در «قرار اندیشه» به دنبال حقیقت میگردد؛ از بانویی که موکب فرهنگی برپا میکند تا بسیجیای که امنیت محله را تأمین میکند، همهوهمه در این مسجد جایگاه خود را یافتهاند.
شاید امروز بسیاری از مساجد شهرمان نیاز به یک «انقلاب حیاطی» داشته باشند؛ انقلابی که با یک کتاب، یک استکان چای، یک گفتوگوی صمیمی و یک لبخند شروع میشود. روایت شفق، این نوید را میدهد که اگر مسجد قلب محله شود، محله نیز نفس تازه میکند. به قول مکتوبیان: «ما فقط باید بستر را فراهم کنیم؛ مابقی را خود مردم میسازند.» مسجد زنده است؛ چون مردمش زندهاند.
