سیر سقوطی مشارکت، از زمستان تا تابستان

بیشترین نرخ کاهش مشارکت مربوط به زنجان بوده که 35 درصد نسبت به دور اول افت مشارکت داشته است. نکته دیگر این است که هیچ‌کدام از افراد پیروز دور دوم انتخابات مجلس یازدهم موفق نشدند که به مرز 25 درصد رأی کل افراد حائز شرایط برای رأی‌دادن برسند. وجود آرای باطله در برخی از حوزه‌ها همچون کرمانشاه و سمیرم نیز باعث شد که آرای منتخبان در رقابت با رقبای خود به سقف 50 درصد آرای مأخوذه نرسد. البته این موضوع را نباید فراموش کرد که برطبق آمار و تجربه انتخابات مجالس گذشته، هر انتخاباتی که به دور دوم آن کشیده شده است، به اندازه دور اول مشارکت مردمی ندارد. از سوی دیگر شیوع کرونا را در اثر‌گذاری بر میزان مشارکت مردم نباید نادیده گرفت. این شرایط در حالی اتفاق افتاده که رأی دو منتخب دیگر این دوره نسبت به اسفند افزایش یافته است؛ نماینده حوزه انتخابیه اهواز با افزایش 8 درصدی و جالب‌تر از آن رأی منتخب اسلام آباد غرب با افزایش 116 درصدی نسبت به دور اول مواجه شده است.
( جدول شماره 1)

انتخابات شش حوزه انتخابیه هم‌زمان با انتخابات 1400

برای 10 حوزه انتخابیه دور دوم یازدهمین انتخابات مجلس شورای اسلامی سه‌هزار و 100 شعبه انتخاباتی تعیین شده بود که رأی‌دهندگان با رعایت پروتکل‌های بهداشتی، به همراه داشتن ماسک، رعایت فاصله اجتماعی و هچنین حذف اثر انگشت در حوزه‌های انتخابیه دهلران، آبدانان و دره شهر در استان ایلام، حوزه‌های انتخابیه بیجار کردستان، حوزه انتخابیه زنجان و طارم در استان زنجان، حوزه‌های انتخابیه اسلام آباد غرب و دالاهو و همچنین کرمانشاه استان کرمانشاه، حوزه انتخابیه کردکوی، ترکمن، بندر گز و گمیشان استان گلستان، حوزه انتخابیه کرج، اشتهارد و فردیس استان البرز، حوزه انتخابیه اهواز، به اوی، حمیدیه و کارون استان خوزستان در این رقابت شرکت کردند و به نامزدهای مورد نظر خود رأی دادند. در این میان اما با رد صلاحیت یکی از نامزدهای حوزه انتخابیه میانه در استان آذربایجان شرقی مقرر شد که انتخابات میان‌دوره‌ای در شش حوزه انتخابیه باقی‌مانده هم‌زمان با انتخابات سال ۱۴۰۰ برگزار شود. به گفته سید اسماعیل موسوی سخن‌گو و دبیر ستاد انتخابات کشور، نتایج این انتخابات در 10 حوزه انتخابیه بدین شرح است: اصغر سلیمی با ۸۵۰۵ رأی ازحوزه انتخابیه سمیرم و حسین رجایی ریزی با ۱۴۱۲۷ رأی از حوزه انتخابیه لنجان در استان اصفهان، ابراهیم عزیزی با ۲۱۹۶۶ رأی ازحوزه انتخابیه کرمانشاه در استان کرمانشاه، مجتبی بخشی پور با ۳۱۰۲۲ رأی از حوزه انتخابیه اسلام آباد غرب و دالاهو در استان کرمانشاه، علیرضا عباسی با ۲۷۰۱۰ رأی از حوزه انتخابیه کرج، اشتهارد و فردیس در استان البرز، بهزاد علیزاده با ۳۱۲۸۷ رأی از استان ایلام در حوزه انتخابیه دهلران، دره شهر آبدانان و به دره، شبیب جویجری با ۴۴۷۴۸ رأی از استان خوزستان در حوزه انتخابیه اهواز، به اوی، حمیدیه و کارون علیرضا زندیان با ۱۰۳۱۹ رأی از استان کردستان درحوزه انتخابیه بیجار، عبدالجواد ایری با ۳۱۲۲۵ رأی از استان گلستان درحوزه انتخابیه کردکوی، ترکمن، بندر گز و گمیشان و مهدی باقری با ۱۴۹۶۴ رأی از استان زنجان در حوزه انتخابیه زنجان و طارم به مجلس شورای اسلامی راه یافتند. از طرفی انتخابات در حوزه‌های انتخابیه تهران به دلیل درگذشت فاطمه رهبر و حوزه انتخابیه آستانه اشرفیه به دلیل درگذشت آقای رمضانی، حوزه انتخابیه بهار و کبودرآهنگ به دلیل درگذشت آقای جعفری و همچنین حوزه انتخابیه تفرش، آشتیان و فراهان به دلیل جعلی‌بودن مدرک تحصیلی نماینده منتخب و حوزه انتخابیه گچساران نیز به دلیل عدم تأیید نماینده منتخب آن به همراه حوزه انتخابیه میانه که در مجموع هشت حوزه می‌شوند به صورت میان دوره‌ای در 28 خرداد سال ۱۴۰۰ انتخابات ریاست جمهوری به همراه انتخابات شورای اسلامی شهر و روستا برگزار می‌شود. آنچه تبصره ۳ از فصل دوم قانون انتخابات در این زمینه می‌گوید: «چنانچه به علت فوت، استعفا یا هر علت دیگر حوزه انتخابیه‌ای یک یا چند نماینده خود را از دست بدهد، وزارت کشور مکلف ‌است ظرف مدت پنج‌ماه پس از تاریخ اعلام آن توسط مجلس شورای اسلامی با هماهنگی شورای نگهبان انتخابات را در حوزه مربوطه برگزار کند. انتخابات میان‌دوره‌ای مجلس شورای اسلامی در حوزه‌های فاقد نماینده هم‌زمان با یکی از انتخابات مذکور در اصل ششم قانون ‌اساسی جمهوری اسلامی ایران انجام خواهد شد.» این در حالی است که بررسی طیف سیاسی منتخبان دور دوم این رقابت نیز نشان می‌دهد گرایش سیاسی منتخبان دور دوم انتخابات هم مانند دور نخست آن اغلب اصول‌گرا و مستقل هستند و به این ترتیب با حضور نمایندگان جدید در بهارستان تغییر خاصی در گرایش سیاسی مجلس به وجود نخواهد آمد و همچنان اصول‌گرایان اکثریت مجلس را تشکیل می‌دهند.

تهران، کمترین درصد مشارکت در انتخابات اسفند را تجربه کرد

انتخابات مجلس یازدهم در اسفند سال گذشته برگزار و مدت‌ها قبل از آن فرایندهای انتخاباتی از ثبت‌نام تا بررسی صلاحیت داوطلبان و رأی‌گیری در 208حوزه انتخابیه برای تعیین 290نماینده طی شد، پس از شمارش آرا مشخص شد که 279 نماینده از مجموع 290 نماینده حائز اکثریت آرا شده‌اند و به مجلس راه یافتند. 11 نماینده دیگر برای تکمیل ترکیب نهایی مجلس باقی ماندند که برای تعیین تکلیف این ۱۱نماینده باقی‌مانده قرار شد 29 فروردین امسال دور دوم انتخابات برگزار شود. همان‌طور که پیش‌تر در این گزارش اشاره شد، به دلیل هم‌زمانی با شیوع ویروس کرونا و ابتلای برخی از هموطنان به این بیماری، انتخابات به 21 شهریور موکول شد. براساس اعلام وزیر کشور 24 میلیون و 512 هزار و 404 نفر که 48 درصد بانوان و 52 درصد آقایان  بودند، در آن انتخابات مشارکت داشتند. جزئیات آماری که از سوی وزارت کشور درباره میزان مشارکت هر استان در انتخابات اعلام شد، حکایت از آن داشت که کهگیلویه و بویراحمد بیشترین میزان مشارکت را با 70،66 درصد به ثبت رسانده است و تهران نیز با  26،24 درصد، کمترین میزان مشارکت را داشته است. میزان مشارکتی که در ده استان بالای 50 درصد بوده و 16 استان هم مشارکت بین 40 تا 50 درصدی داشته‌اند. (جدول شماره 2)

کمترین و بیشترین میزان مشارکت در ۱۱ دوره انتخابات مجلس

طی برگزاری 11‌دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی، بیشترین میزان مشارکت مردم به پنجمین دوره از انتخابات پارلمان باز می‌گردد؛ مشارکت در این انتخابات که در تاریخ 18 اسفند سال 74 برگزار شد، 71 درصد بود و 24 میلیون ایرانی پای صندوق‌های رأی رفتند تا نمایندگان خود را راهی پارلمان کنند؛ رقابتی که جامعه روحانیت مبارز پیروز آن دوره از انتخابات بود.  پس از آن مجلس هفتم با 51 درصد کمترین نرخ مشارکت را داشت. اما حالا کمترین میزان حضور مردم در انتخابات به نام مجلس یازدهم ثبت شده است. رقابتی که افت مشارکت در دور دوم آن نیز تکرار شد.
با این حال برخی از تحلیلگران شرایط اقتصادی و سیاسی جامعه را بر مشارکت مردم در انتخابات مؤثر می‌دانند؛ آنچه که کشورمان این روزها بسیار با آن مواجه است. در این میان اما موضوعی که باعث تأمل و بررسی در کاهش مجدد میزان مشارکت مردم در دور دوم یازدهمین انتخابات مجلس نسبت به اسفند شده، انتخابات ریاست جمهوری در خرداد 1400 است که اگر همچون این انتخابات با کاهش مشارکت مردمی مواجه شود، چالش‌های فراوانی در انتظار فضای سیاسی کشور خواهد بود؛ شرایطی که تکرار آن ممکن است به عدم رأی‌آوری کاندیداهای نام‌آور، متخصص و کاردان نیز منجر شود. این در حالی است که شرایط سیاست داخلی کشور در خصوص مشکلات جناحی که به قبل از انتخابات مجلس یازدهم و رد صلاحیت اکثر گزینه‌های اصلاح‌طلبان بر می‌گردد، بر نگرانی‌های به‌جا مانده از تجربه اسفند به‌خصوص برای جناح اصلاح‌طلب و احتمال وقوع این تجربه در 1400 نیز می‌افزاید. از طرفی برخی از اصول‌گرایان نیز کمتر‌شدن نرخ مشارکت و عامل افت آن را عملکرد دولت و مجلس می‌دانند و شورای نگهبان و مسئله رد صلاحیت‌ها را از این امر جدا می‌کنند؛ موضوعی که از نظر اصلاح‌طلبان سهم عمده‌ای در کاهش مشارکت مردم داشته است و البته امکان رقابتی‌شدن انتخابات را نیز گرفته است.(جدول شماره3)