برای داشتن خیابان‌‌هایی سبزتر باید برای دوچرخه‌‌ها و درختان جا باز کرد

خیابان‌‌ها و پیاده‌‌روهای شهری در ایالات متحده آمریکا برای دهه‌‌ها به‌گونه‌ای مهندسی شده‌‌اند که ایمنی افراد سوار بر وسایل نقلیه و نیز عابران پیاده را حفظ کنند. اگر اصلاً درختی در این خیابان‌‌ها وجود داشته باشد، احتمالاً این درختان در چاله‌‌های کوچکی در حاشیه پیاده‌‌روها کاشته شده‌‌اند و در این صورت، اگر در فضای محدودی محبوس شده باشند و آب کمی دریافت کنند، آن‌‌وقت به‌طور متوسط تنها سه تا ده سال عمر می‌‌کنند. تا همین اواخر، خیابان‌‌های ایالات متحده آمریکا مسیرهای دوچرخه‌‌سواری هم نداشتند، یعنی گذرگاه‌‌هایی که بین قسمت ماشین‌‌رو خیابان و پیاده‌‌رو، منحصراً برای دوچرخه‌‌ها تعبیه می‌‌شوند و با نوعی مانع از وسایل نقلیه جدا شده‌‌اند.

تاریخ انتشار: ۱۴:۱۳ - سه شنبه ۱ تیر ۱۴۰۰

مدت زمان مطالعه: 6 دقیقه

امروزه تمایل به دوچرخه‌‌سواری و حمایت از آن، چه به‌‌منظور رفت‌‌وآمد و چه به‌‌عنوان تفریح و سرگرمی، در بسیاری از شهرهای ایالات متحده آمریکا در حال افزایش است. همچنین، پژوهش‌‌ها نشان داده است که درختان در فضاهای شهری فواید بسیاری دارند، از جذب آلاینده‌‌های موجود در هوا گرفته تا خنک کردن محله‌‌های شهر. به‌‌عنوان پژوهشگری که به مدت 37 سال روی موضوع دوچرخه تمرکز کرده است، مشتاق هستم به برنامه‌‌ریزان فضاهای شهری کمک کنم که مسیرهای دوچرخه‌‌سواری و درختان را در خیابان‌‌های شلوغ و پررفت‌‌وآمد شهر بگنجانند.

برای دهه‌‌ها، طراحی خیابان‌‌ها در ایالات متحده آمریکا طبق راهبردهای انجمن رسمی بزرگراه‌‌ها و حمل‌‌ونقل ایالتی آمریکا¹ انجام می‌‌شد و دستورالعمل‌‌های این مجموعه درزمینه پیشرفت و توسعه تسهیلات دوچرخه‌‌سواری، برای مدت‌‌های طولانی مسیرهای دوچرخه‌‌سواری را شامل نمی‌‌شد. در حال حاضر انجمن ملی حمل‌‌ونقل شهری²، مدیریت بزرگراه‌‌های فدرال³ و انجمن رسمی بزرگراه‌‌ها و حمل‌‌ونقل ایالتی آمریکا دستورالعمل‌‌هایی را تنظیم کرده‌‌اند که از مسیرهای دوچرخه‌‌سواری پشتیبانی می‌‌کنند؛ اما حتی این منابع و مرجع‌‌های جدید و به‌‌روزشده نیز مشخصاً تعیین نمی‌‌کنند که درختان چگونه و در چه موقعیتی نسبت به مسیرهای دوچرخه‌‌سواری و پیاده‌‌روها کاشته شوند.

در مطالعه‌‌ای که اخیراً در ژورنال شهرها⁴ به چاپ رسید، من با پژوهشگرانی از دانشگاه سائوپائولو همکاری کردم و تلاش کردیم متوجه شویم که آیا عابران پیاده و دوچرخه‌‌سوارانی که در پنج مسیر دوچرخه‌‌سواری در محدوده شهر بوستون تردد می‌‌کنند دوست دارند که در این گذرگاه‌‌ها درخت وجود داشته باشد یا نه و اینکه ترجیح می‌‌دهند این درختان در کجا کاشته شوند و همچنین اینکه آیا به نظر آن‌‌ها درخت‌‌ها هیچ فایده‌‌ای هم دارند یا خیر. ما به این نتیجه رسیدیم که این افراد تمایل دارند که در این مسیرها درخت وجود داشته باشد و ترجیحاً این درختان بین مسیر دوچرخه‌‌سواری و خیابان کاشته شده باشند. همچنین دریافتیم که اضافه شدن این درختان می‌‌تواند تا حد بسیار زیادی شرایط و محیط خیابان را برای تمام کسانی که از آن استفاده می‌‌کنند بهبود ببخشد.

جدا کردن عابران پیاده و دوچرخه‌‌سواران از وسایل نقلیه

برای اینکه نظرات عمومی درباره مسیرهای دوچرخه‌‌سواری و درختان را مورد سنجش و ارزیابی قرار دهیم، به 836 عابر پیاده و دوچرخه‌‌سوار در پنج مسیر دوچرخه‌‌سواری موجود در محدوده شهر بوستون، تصاویری مونتاژشده را از منطقه‌‌ای که از آن استفاده می‌‌کردند نشان دادیم و از آن‌‌ها سؤال کردیم که آیا از این تصاویر خوششان آمده است یا خیر. این تصاویر شامل طراحی‌‌ها و ترکیب‌‌بندی‌‌های مختلفی می‌‌شد، مثلاً به این شکل که ردیفی از درختان مسیر دوچرخه‌‌سواری را از خیابان و محدوده ماشین‌‌رو جدا می‌‌کرد یا به این صورت که درختان در گلدان‌‌هایی کاشته شده بودند که تا داخل خیابان و بین خودروهای پارک‌‌شده امتداد پیدا می‌‌کردند. ما همچنین از این افراد پرسیدیم که به نظر آن‌‌ها وجود درختان تا چه حد در این سه مسئله تأثیرگذار است: 1) مانع از دیدن ترافیک می‌‌شوند؛ 2) حس قرار گرفتن در معرض آلودگی‌‌ها را کم می‌‌کنند؛ و 3) باعث می‌‌شوند عابران پیاده و دوچرخه‌‌سوارها احساس خنکی داشته باشند.

پاسخ‌‌دهندگان به‌‌شدت تصاویر مونتاژشده‌‌ای را ترجیح می‌‌دادند که در آن‌‌ها درخت وجود داشت. محبوب‌‌ترین گزینه‌‌ها نیز مواردی بودند که در آن‌‌ها درختان و بوته‌‌ها یا فقط درختان، بین مسیر دوچرخه‌‌سواری و خیابان کاشته شده بودند. این چیزی است که از وضعیت کنونی مسیرهای دوچرخه‌‌سواری در ایالات متحده آمریکا متفاوت است چراکه مسیرهای فعلی معمولاً به‌‌وسیله استوانه‌‌های ترافیکی پلاستیکی سفید، جزیره‌‌های ترافیکی بتونی کوتاه یا ردیفی از ماشین‌‌ها که به‌صورت موازی یا دوبله پارک شده‌‌اند، از خودروهای در حال حرکت جدا می‌‌شوند.

اگرچه احساس و تصور افراد با واقعیت یکی نیست اما درهرحال پاسخ‌‌دهندگان این را هم گفتند که وجود درختان و بوته‌‌ها بین مسیر دوچرخه‌‌سواری و خیابان گزینه‌‌ای است که بهتر از همه دید آن‌‌ها به ترافیک ماشین‌‌ها در خیابان را مسدود می‌‌کند، حس قرار گرفتن در معرض آلودگی را در آن‌‌ها کاهش می‌‌دهد و باعث می‌‌شود احساس خنکی بیشتری داشته باشند.

لحاظ کردن موضوع تغییرات اقلیمی در معادلات

بسیاری از شهرداران و مسئولان شهری به دنبال روش‌‌هایی می‌‌گردند که بتوان به کمک آن‌‌ها با تغییرات اقلیمی مقابله کرد، مثلاً کاهش دادن تعداد خودروها در خیابان. لازم است که این مقاصد و اهداف در طراحی مسیرهای دوچرخه‌‌سواری لحاظ شود. به‌‌عنوان‌‌مثال، مهندسان طراح بزرگراه‌‌ها باید از این موضوع اطمینان حاصل کنند که مسیرهای دوچرخه‌‌سواری به‌اندازه کافی عریض هستند که انواع دوچرخه‌‌ها فضای کافی برای تردد و سفر در این گذرگاه‌‌ها را داشته باشند، ازجمله دوچرخه‌‌های بزرگ حمل بار (کارگو)، دوچرخه‌‌هایی که کودکان را حمل می‌‌کنند یا سه‌‌چرخه‌‌های الکتریکی جدیدتری که افراد مسن‌‌تر از آن‌‌ها استفاده می‌‌کنند.

تغییرات اقلیمی فشار بیشتری را به درختان خیابانی وارد کرده است اما طراحی بهتر و مناسب‌‌تر محیط خیابان می‌‌تواند به درختان کمک کند تا رشد کنند و شکوفا شوند. کاشتن درختان در باریکه‌‌هایی از زمین که به‌هم‌پیوسته هستند، به‌‌جای گودال‌‌های منفرد و جدا از هم در پیاده‌‌رو، به ریشه‌‌های آن‌‌ها اجازه می‌‌دهد که مواد مغذی را بین خودشان جابه‌‌جا کنند و این مسئله شانس رسیدن این درختان به بلوغ و توانایی خنک کردن خیابان را افزایش می‌‌دهد.

خشک‌سالی درختان را تضعیف می‌‌کند و احتمال این را که شاخه‌‌های بزرگ و اصلی‌‌شان را از دست بدهند یا کلاً از ریشه دربیایند، افزایش می‌‌دهد. شبکه‌‌های آب و فاضلاب و زهکشی خیابان‌‌ها می‌‌توانند به‌گونه‌ای بازطراحی شوند که آب را به سمت ریشه‌‌های درختان هدایت کنند. همچنین، می‌‌توان از نیمکت‌‌هایی در پیاده‌‌روها استفاده کرد که توخالی هستند (داخل آن‌‌ها به شکل محفظه است) و می‌‌توانند آبی را که از پشت‌‌بام‌‌ها به سمت پایین جاری می‌‌شود در خود ذخیره کنند. به‌‌علاوه، اگر این نیمکت‌‌ها سرپوش‌‌های برداشته‌‌شدنی هم داشته باشند، سازمان‌‌ها و مسئولان خدمات شهری می‌‌توانند مواد آنتی‌‌باکتریال و آفت‌‌کش هم به آب ذخیره‌‌شده اضافه کنند. آب خاکستری⁵ را هم می‌‌توان به مخزن‌‌های نگه‌‌دارنده در زیر زمین پمپاژ کرد تا منابع آب موردنیاز درختان را پر و تأمین کنند.

نگاه بازتر و وسیع‌‌تر به طراحی خیابان‌‌ها

اصلی‌‌ترین و مهم‌‌‌‌ترین استدلالی که در ضدیت با اضافه کردن مسیرهای دوچرخه‌‌سواریِ همراه با درخت به خیابان‌‌های شهری مطرح می‌‌شود این است که شهرها این فضا را برای پارک موازی یا دوبله خودروها نیاز دارند؛ اما حتماً لازم نیست که خودروها در کنار خیابان پارک شوند. می‌‌توان آن‌‌ها را به‌صورت عمودی هم پارک کرد، به‌‌عنوان‌‌مثال در پارکینگ‌‌ها و همچنین می‌‌توان فضاهایی را در شهرها تعبیه کرد تا بتوان خودروها را در آنجا به‌صورت طبقاتی (قفسه‌‌ای) روی‌هم پارک کرد.

پارکینگ‌‌ها خود می‌‌توانند از طریق فروش فضاهای پارک به افرادی که در حوالی آن‌‌ها ساکن هستند، باعث بالا رفتن نرخ اشغال و میزان سکونت در ساختمان‌‌ها شوند. این فضاها می‌‌توانند مزیتی برای صاحبان خودرو‌‌ها داشته باشند که خیابان‌‌ها از آن محروم‌اند، یعنی امکان شارژ خودروهای الکتریکی که حتی افراد به‌‌ندرت در آپارتمان‌‌ها و مجتمع‌‌های مسکونی محل زندگی‌‌شان هم به چنین امکاناتی دسترسی دارند.

درهرحال، ممکن است طرفداران سامانه اتوبوس‌‌های تندرو بگویند که بهترین روش استفاده از پهنای خیابان این است که آن را تنها به مسیر اتوبوس اختصاص دهیم، نه مسیرهای دوچرخه‌‌سواری یا درختان خیابانی؛ اما واقعیت این است که می‌‌توان تمام این موارد را در کنار هم داشت. به‌‌عنوان‌‌مثال، یک مدل طراحی و ترکیب‌‌بندی خیابان می‌‌تواند به این شکل باشد که پیاده‌‌رو را داشته باشیم و در کنار آن هم یک مسیر دوچرخه‌‌سواری باشد و بعدازآن هم درختانی که بین مسیر دوچرخه‌‌سواری و خط اتوبوس و در جزیره‌‌های مخصوص ایستگاه‌‌های اتوبوس کاشته شده باشند. این درختان می‌‌توانند تأثیرات منفی گرمای حاصل از اتوبوس‌‌ها و زیرساخت‌‌ها و تجهیزات وسیع ایجادشده در مسیر آن‌‌ها را نیز کاهش دهند. به‌‌علاوه، مسافران اتوبوس نیز در این صورت چشم‌‌انداز بهتری خواهند داشت.

اما یکی از مشکلاتی که در این زمینه وجود دارد این است که هرچقدر تعداد درختان در شهر بیشتر باشد، آن‌‌وقت ممکن است تعداد بیشتری از خطوط انتقال برق نیز به دلیل شکسته شدن و سقوط شاخه‌‌های این درختان در هنگام وقوع طوفان، آسیب ببینند و از کار بیفتند. بهترین راه‌حلی که برای این مشکل وجود دارد این است که خطوط انتقال برق را در زیر زمین مدفون کنیم تا بتوانیم از آن‌‌ها در برابر بادهای بسیار شدید و طوفان و یخبندان محافظت کنیم. هم‌زمان با اینکه کانال‌‌هایی را می‌‌کنیم تا خطوط و کابل‌‌های برق را به زیر زمین انتقال دهیم، می‌‌توان به‌موازات آن‌‌ها کانال‌‌های دیگری هم کند و لوله‌‌هایی را در آن‌‌ها کار گذاشت که مواد مغذی و آب موردنیاز درختان را به آن‌‌ها برسانند. در این صورت، درختان می‌‌توانند رشد کنند، به بلوغ برسند و شهر را خنک کنند و درنتیجه نیاز به سیستم‌‌های خنک‌‌کننده و تهویه مطبوع را نیز کاهش دهند.

دستورالعمل‌‌های اقلیمی برای خیابان‌‌ها در شهرهای ایالات متحده آمریکا

برای اینکه شهرهای ایالات متحده آمریکا را به‌سوی خیابان‌‌هایی با نمای سبزتر سوق دهیم، لازم است پژوهشگران حوزه امور شهری و همچنین متخصصان درزمینه برنامه‌‌ریزی، طرحی را که من آن را دستورالعمل‌‌های اقلیمی برای خیابان‌‌ها می‌‌نامم، تهیه و تدوین کنند. چنین اصول و معیارهایی طراحی‌‌های شهری را به سمت و سویی می‌‌برند که تمرکز آن‌‌ها بر رساندن فواید جسمی و روانی به همه کسانی باشد که از خیابان‌‌های شهر استفاده می‌‌کنند. ایالات متحده آمریکا برنامه‌‌های تشویقی متعددی را در نظر گرفته است تا فعالان اقتصادی را به داشتن تفکری سبزتر ترغیب کند. اکنون زمان آن رسیده است که به همان اندازه در راستای طراحی خیابان‌‌هایی سبز برای دوچرخه‌‌سواران، عابران پیاده، مسافران اتوبوس، شهروندانی که در مسیرهای عبور و مرور سکونت دارند و همچنین رانندگان وسایل نقلیه تلاش کنیم.