جامعه ما و جامعه بشریت نیازمند اخلاقمداری است
حجتالاسلام معتمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی اصفهان در آیین افتتاحیه اولین کنگره مکتب اخلاق اصفهان گفت: «اصفهان شهری است که از قدیم الایام در آن حوزه علمیه دایر بوده و شاید قدمت حوزه علمیه و فعالیتهای دینی در آن بیش از هزار سال باشد و اندیشمندان و دانشمندان و علمای بزرگی در آن پرورش یافتهاند و تربیت نسلهای مختلف در آن انجام میشده تا این فرهنگ نسل به نسل در جامعه و در استان گسترش پیدا کند.»
او افزود: «علمای بزرگی که در این شهر میزیستهاند علاوه بر کرسی درسهای فقه و اصولی که لازمه تأسیس و حیات و ادامه حوزههای علمیه بوده کرسی درس اخلاق داشتند و مکاتب مختلفی از جمله مکتب اخلاقی اصفهان در اصفهان ایجاد شدهاند. علمایی که قبل از صفویه مثل ابن مسکویه و ابن سینا و علمایی حاضر در عصر ما که الان در قید حیات هستند مثل آیتالعظمی مظاهری حفظهالله یا آیتالله ناصری مفاخری هستند که در اصفهان زیست کردهاند و بحمدالله مردم اصفهان از برکات وجودی آنها استفاده میکنند.»
معتمدی با بیان اینکه اخلاق یکی از مسائلی است که هر جامعهای باید به آن بپردازد و هر جامعهای که اخلاقمدار باشد دارای رشد و پویایی و اعتلای ارزشهای اسلامی است، تصریح کرد: «امروزه جامعه ما و جامعه بشریت نیازمند اخلاقمداری است، اخلاقی که به آنها آموزش میدهد در مقابل انسان چگونه رفتار کنند، انسانی که خدای متعال از او اینگونه یاد میکند: و لقد کرمنا بنی آدم و حملناهم فیالبر، همه این عالم برای وجود انسان خلق شده است و خدای متعال انسان را برای خودش خلق کرده است. انسانهایی که راهنمای بشریت هستند، برای اینکه جامعه راهنما داشته باشند و آن را هدایت کنند.»
مـــدیر کل فـــرهــنگ و ارشــاد اسلامی استان اصفهان با اشاره به موضوع غدیر و بابیان اینکه مکتب اخلاقی اصفهان با غدیر گره خورده است، ادامه داد: «امروزه دنیای بشریت دچار بحران مدیریت است و استکبار میخواهد این دنیا را مدیریت کند که اهداف خودش را بر سر ملتها پیاده کند؛ اما در هزار و چهارصدسال قبل پیامبر اکرم که خاتم انبیا بود، درنظر داشت با دستور حضرت حق مشکل مدیریت عالم را برای همیشه حل کند و با نسل امیرالمؤمنینی که جانشین بعد از پیامبر است، این دنیا را به سمتی حرکت دهد که ارزشهای الهی و دینی همیشه در عالم حاکم باشند، اما متأسفانه بعد از آن مسائل مدیریت دنیا و انسانها به سمت دیگری رفت؛ نه به آن سمتی که پیامبر با ابلاغ حضرت حق به دنبال آنها بود و انجام داد. به همین دلیل امروزه میبینیم که دنیا در محورهای مختلف از جمله مسئله اخلاق دچار مشکلات اساسی است.»
او با تأکید بر اینکه اگر مسئله اخلاق جامعه حل شود همه مشکلات آن جامعه حل خواهد شد، گفت: «در مسئله اخلاقمداری است که حقوق انسانها ادا و ایفا میشود، در مسئله اخلاقمداری است که جامعه بر محور دین حرکت میکند. پس میبینیم که اخلاق یکی از محورهای اساسی سازندگی انسانهاست. به همین دلیل انجمن مفاخر استان اصفهان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، دانشگاه اصفهان و حوزه علمیه اصفهان بر آن شدند که اولین همایش و کنگره مکتب اخلاقی اصفهان را برگزار کنند و امیدواریم در سالهای آتی نیز این کنگره همه ساله با موضوعات مختلف و معرفی شخصیتهای اخلاقی و علمی بتواند الگوهای بسیار خوبی که وجود داشته است را به جامعه به خصوص نسل جوان معرفی کند.»
معتمدی افزود: «این کنگره برای اولینبار در استان اصفهان برگزار خواهد شد و مقالات خوبی به آن رسیده است که انشاءالله روز سه شنبه پنجم مرداد ساعت شش بعدازظهر در مدرسه چهارباغ اصفهان یا همان مدرسه امام جعفر صادق (ع) به صورت حضوری یا مجازی ارائه و اساتید سخنرانی خواهند داشت و پیامهایی هم برای این همایش دریافت خواهد شد که در آن کنگره قرائت میشود. ضمن اینکه اساس برگزاری این کنگره برای این است که اولا تجلیلی از علمای اخلاق باشد و به معرفی آنها و مدرسانی بپردازد که در این حوزه تلاش کردهاند و همچنین الگویی برای جوانهای امروز و خانو اده امروز ما و استمرار مبانی اخلاقی در سطح جامعه باشد که میتواند از بسیاری مسائل و مشکلات جامعه را گرهگشایی کند. امیدواریم خدای متعال به همه ما توفیق بدهد که بتوانیم هم مسائل اخلاقی را بشناسیم و هم عامل بر آن باشیم.»
اخلاق فلسفی، اخلاق عرفانی، اخلاق حدیثی و اخلاق تلفیقی
در ادامه، «علی کرباسیزاده» دبیر اولین کنگره مکتب اخلاقی اصفهان با طرح این پرسش که ما چگونه میتوانیم مباحث اخلاقی را به مخاطب خود منتقل کنیم، گفت: «برخی از اندیشمندان، علما و سخنوران مطالبی دینی را از طریق پند، اندرز و وعظ انتقال میدهند و این در فرهنگهای دینی رایج است و پندنامهها و اندرزنامههایی هم ایجاد شده است و حتی در سنت ایرانی قبل از اسلام هم حکیمان ایرانی آن را به انجام رساندهاند؛ اما درهر صورت اخلاق به یک نظام، سیستم و جمعبندی نیاز دارد که بتواند رویکردهای مختلف و روشها را به ما برساند و این نکته حائز اهمیت است که هر دانشمندی هر رویکرد و هر مطلبی را مطابق با سلیقه خودش انتقال میدهد.» او با بیان اینکه برخی از استادان دانشگاه و حوزه به این نتیجه رسیدند که حوزه علمیه اصفهان در مباحث اخلاقی پیشکسوت است و خاستگاههای آنچه شما الان در حوزه مباحث اخلاقی در ایران و جهان اسلام میبینید بیشتر در حوزه علمیه اصفهان است، ادامه داد: «ما به چهار رویکرد در اخلاق اسلامی رسیدهایم که عبارت است از رویکردهای اخلاق فلسفی، اخلاق عرفانی، اخلاق حدیثی و اخلاق تلفیقی. نکته مهم و جالب توجه این است که شخصیتهای اصلی و تأثیرگذار در هر چهار رویکرد در مدرسه اصفهان تربیت شدهاند و یکی از آثاری که در این همایش منتشر خواهد شد، اثری است که به تفصیل هر چهار رویکرد و تمام دانشمندان اصفهان در این حوزهها را معرفی خواهد کرد.»
کرباسیزاده تصریح کرد: «بزرگترین شخصیت جهان اسلام در رویکرد اخلاق فلسفی جناب ابنمسکویه است که چندین دهه در اصفهان حضور داشتند و در اصفهان از دنیا رفته و قبرشان هم در اصفهان است و از بزرگترین و تأثیرگذارترین آثاری که در حوزه مکتب اخلاقی نوشته شده، کتاب تهذیب الاخلاق ابنمسکویه است که حتی در دوره معاصر نیز افرادی مثل مرحوم امام و مرحوم طباطبایی در آثار خود مخاطبانشان را به این کتاب ارجاع میدهند و کتابهایی که بعد از ایشان در حوزه اخلاق فلسفی نوشته شده، مثل اخلاق ناصری خواجه نصیرالدین طوسی، اخلاق شمسی، اخلاق جلالی و اخلاق محسنی نیز از تهذیبالاخلاق ابنمسکویه در اصفهان الگو گرفتهاند.»
دبیر اولین کنگره مکتب اخلاقی اصفهان افزود: «اخلاق عرفانی نیز بزرگانی مانند ابنسینا و ملاعبدالرزاق کاشانی را دارد که تربیتشده مکتب اصفهان هستند و بزرگترین آنها آقا محمد بیدآبادی که قبر او در تختفولاد اصفهان است، بنیانگذار و مؤسس اخلاق عرفانی در جهان تشیع است و در این خصوص همچنین بزرگانی مثل مرحوم آیتالله صافی، آیتالله مظاهری و آیتالله صدیقی در مدرسه اصفهان پرورش یافتهاند. ضمن اینکه در مورد اخلاق حدیثی هم سخن فراوان است و ده جلد کتاب لبابالاباب مرحوم مجلسی فقط به اخلاق پرداخته که بسیار تأثیرگذار در جهان اسلام و در زمینه اخلاق حدیثی است.»
او گفت: «اخلاق تلفیقی نیز رویکردی است که نواقص آن سه مکتب را ملاحظه کرده و محاسن آنها را انتخاب کرده و دست به یک تلفیق موفق زده است. اولین نمونه این کار نیز در اصفهان به دست مرحوم راغب اصفهانی صورت گرفته و اسم آن را الذریعه الی مکارمالشریعه گذاشته است که رویکرد قرآنی و حدیثی دارد و بسیاری از بزرگان جهان اسلام نیز تحت تأثیر مکتب اخلاقی راغب اصفهانی قرار گرفتهاند. آیتالله مظاهری نیز در کتاب خود به نوعی رویکرد اخلاق تلفیقی را ادامه دادهاند هرچندکه برخی ادعا میکنند مکتب آیتالله مظاهری مکتب نوینی است که با اخلاق تلفیقی هم تفاوتهایی دارد.»
کرباسیزاده با ابراز امیدواری از اینکه با مراجعه به اصل رویکردها و خاستگاهها بتوانیم با منشأ اخلاق و معنویت آن بیشتر آشنا شویم. تأکید کرد: «با یک فرمول اجمالی میتوان فهمید که بزرگترین انسانهای معنوی در اصفهان زندگی میکردند و هر عالمی با آن پیشینه علمی در کوچه و کنار و محلات مختلف توانسته تأثیرگذاری اخلاقی بسیار بالایی داشته باشد که یکی از نمونههایش در دوران حاضر حاج آقا رحیمارباب هستند که تأثیر اخلاقی ایشان به اندازهای بود که نسل اندر نسل توانستند این معنویت را به دانشجویان و طلاب جوان نیز انتقال دهند.»
