حمیدرضا کشاورزی میاندشتی، پژوهشگر و طراح خط بنایی و عضو مجمع طراحان انقلاب اسلامی (آیه) است. این هنرمند انقلابی نقش هنرهای تجسمی را در انتقال ارزشهای دفاع مقدس اینطور ارزیابی میکند: «ما چندابزار و راهکار برای انتقال مفهوم داریم. یکی از این راهها، هنرهای تجسمی است. هنرهای تجسمی میتواند موضوع را مستقیما منتقل کند؛ مثلا میشود در یک نقاشی، خود رزمندهها را کشید یا اینکه غیرمستقیم مفهوم منتقــل کنــــد. در ایــن نمــــایشگـــاه، بخـــش کانسپچوالآرت یا همان هنر مفهومی که چهار اثر را ارائه کرده، غیرمستقیم به موضوع دفاع مقدس پرداخته است. به کل آثار این مجموعه که نگاه کنید، حتی عکسها و نقاشیهای آقای شعرباف، یک دانه ابزار جنگی مانند اسلحه و توپ و تانک نمیبینید. ما اینجا ابزار جنگی نداریم؛ در عین اینکه موضوع دفاع مقدس است؛ بنابراین آثــار، غیــرمستقیــم به این مــوضــوع پرداختهاند.»کشاورزی درباره درک مخاطب از این آثار گفت: «در خلق آثار و در تعامل با مخاطب، بیانی داریم که توقع داریم مخاطب به آن فکر کند و از آن موضوع، خودش بهره ببرد. هرکسی از ظن خود شد یار من. این بیان غیرمستقیم ماناتر و هنرمندانهتر است و مخاطب را درگیر اثر میکند. با این حال، بعضی از مخاطبان هم نمیتوانند ارتباط برقرار کند. این نشان میدهد که به مخاطب آموزش و او را پرورش ندادهایم که با این موضوعات ارتباط بگیرد.»
خوراک بصری ارزشمند در اختیار مخاطب عام نیست
عضو مجمع طراحان انقلابی (آیه) درباره نوع مخاطبان و نحوه آموزش به آنان اظهار کرد: «در این نمایشگاه دوجور مخاطب حاضر میشود؛ مخاطب عام و خاص. مخاطب خاص که هنرمندان هستند، راحتتر با آثار ارتباط میگیرند. مخاطبان عام مردم جامعه هستند؛ اینها باید توسط نمادها و نشانهها و تصاویر حاضر در شهر و خوراکهای خوب آموزش ببینند؛ همچنین صدا و سیما و رسانههای دیداری و شنیداری در این آموزش دخیلاند؛ اما خوراکهایی هم که رسانههای دیداری و شنیداری در اختیار مردم قرار میدهند، مثل صداوسیما و سایتها و شبکههای مجازی و بیلبوردها، بعضا ایراد طراحی دارند و این خوراکها زیاد ارزشمند نیستند. کتابهای درسی که الان تولید میشوند، خوراک مناسب گرافیکی برای دانشآموز ندارد؛ مثلا چرا اشعار کتاب فارسی مدارس را با کمی هزینه بیشتر نمیدهند خوشنویس بنویسد؟ اشعار کتاب با فونتهای نستعلیق آماده، چاپ میشود. این خوراک ضعیف و آلوده در اختیار دانشآموز قرار میگیرد و او هم فکر میکند نستعلیق باید اینطور باشد. نتیجه این خوراک بد در جامعه، بدسلیقگی افراد میشود. با همه اینها، سواد بصری مردم نسبت به قبل ارتقا یافته است.این استاد خط کوفی درباره تفاوت آثار هنرمندان نسلهای قبلی با هنرمندان امروزی گفت: در دهه شصت، هنرمندانی داشتیم که ارزشی بودند و در زمینه نقاشی و گاهی هم در زمینه گرافیک کــار میکــردنــد. هنــرمندان ارزشـــی در زمینه گرافیک زیاد نداشتیم و بهمرور قوی شدند. الان هنرمندان ارزشی که گرافیک کار میکنند، زیاد داریم و این نسل پرورش یافتهاند. این چند سال اخیر، شرایط نسبت به گذشته بهتر شده است. در دهه شصت، تنها رسانه دیداری مردم تلویزیون بود. الان رسانههای دیــداری انقــدر زیــاد شـــده کـــه مــردم 24ساعته دارند تصویر میبینند. این روی سواد تصویری مردم تأثیر میگذارد و آن را ارتقا میدهد.
برخی از هنرمندان پای کار نظام نایستادهاند
رهبر انقلاب چندسال پیش، بحث صدبرابریشدن آثار دفاع مقدس را در حوزه نشر و کتاب مطرح کردند. کشاورز باتوجه به فرمایش رهبر انقلاب و صدور آن به دیگر حوزهها و انجام اقداماتی در مسیر ایجاد تحول کیفی و افزایش کمی گفت: امام(ره) فرمودند جنگ در رأس امور است. تنها کسی که به حرف امام گوش داد، صدام بود. صدام تمام عراق را برای جنگ با ایران بسیج کرد. در ایران 10درصد مردم درگیر بودند و جنگ در ایران اجباری نبود. چرا این را گفتم؟ منظورم این است که همچنان این اتفاق در حوزه جنگ و دفاع مقدس و جمهوری اسلامی هست. بعضی از مردم دلبسته به جمهوری اسلامی نیستند و سلیقهشان با این حیطه مرتبط نیست. الان چند درصد هنرمندان ما قائل به این هستند که برای دفاع مقدس کار کنند؟ خیلی کماند. وقتی آشوبی علیه مملکت و ایران میشود، به جای اینکه کمک کنند غائله بخوابد، در زمین دشمن بازی میکنند. مسئولی که میخواهد در حوزه دفاع مقدس آثاری را تولید و ارائه کند، باید از هنرمندان استفاده کند. وقتی خیلی از هنرمندان در این موضوع کار نمیکنند، آن مسئول باید هنرمند ضعیف وارد کند یا خودش وارد کار شود؛ مثلا کپیهای دستچندم از خارج از کشور را در ایران اجرا میکند.
هنر انقلابی باید باکیفیت باشد
استاد مصطفی شعرباف نیز که در حیطه نقاشی فعالیت میکند، با اشاره به نقش مؤثر مادران شهدا و دیدهنشدن این قشر، درباره اجرای زنده در این نمایشگاه به «اصفهانزیبا» گفت: اجرای زنده همیشه جذاب بوده. برخی دورادور کارهای ما را دیدهاند و دوست داشتهاند از نزدیک هم تماشا کنند. این بخش برای این دسته جذابیت زیادی دارد.این استاد نقاشی درباره نقش هنرهای تجسمی در انتقال ارزشهای دفاع مقدس بیان کرد: هر هنری باید با کیفیت بالا ارائه شود. اگر هنر ضعیف باشد، اثر عکس میگذارد و شاید بچههای انقلاب و جنگ را عقبافتاده از تکنیک و موضوع جلوه دهد. در عین حال که کیفیت کارمان باید بالا باشد، موضوعات انقلابی را نیز باید در بر بگیرد. با اینکه یک سری از دوستانمان در زمینه انقلاب فعالیت ندارند؛ اما خوشبختانه علاقه دارند ببینند که ما در اجرای زنده اثر نقاشی چه میکنیم. ما حتما باید حرفی برای گفتن داشته باشیم و دوشادوش باقی هنرمندان حرفهای کشور حرکت کنیم. من روی کیفیت حساس هستم. هرجا کیفیت باشد، به اضافه موضوع خوب، کار عالی ارائه میشود.
هنر پناهی برای نیازهای درونی است
شعرباف در خصوص انجام اقدامات برای ایجاد تحویل کیفی و افزایش کمی گفت: اصولا کسانی که در کشور فرهنگسازند، بهخصوص در مسائل مذهبی، مانند روحانیان و واعظان و مداحان، اینها باید متوجه بشوند که در مسائل دینی، مسائلی به نام ادب و نقاشی و کیفیت و هنرهای نمایشی و تجسمی داریم. در روضهها و مجالس نباید فقط به معنویات پرداخته شود. چرا این را میگویم؟ افراد کمتر مذهبی علاقه بیشتری به نقاشی نشان میدهند و کیفیت کارشان هم بسیار مطلوب است؛ با این حال، شاگردان مذهبی خیلی کم دارم. افراد مطرح در رشته نقاشی از مسائل مذهبی کمتر برخوردارند. بچههای مذهبی ما میل و رغبت کمتری به مسائل هنری دارند. چرا باید بازار هنرمندان و سینمای ما به دست غیرمذهبیها بیفتد؟او ادامــه داد: هنر نیــازی درونـــی است. بچههای مذهبی ما با حضور در مجالس روضه و معنوی، نیاز درونیشان را تخلیه میکنند و دیگر نیاز چندانی به مسائل دیگر ندارند. بچههای غیرمذهبی اما به هنر پناه میآورند. جدای از این بحث احساسی، امروز هنر یک زبان است. شما با این هنر مفهومی را منتقل میکنید. دشمنان ما امروز از ابزار هنر و تصویر و عکس بیشترین استفاده را میکنند. از سوی دیگر، هنر برای مردم طعم شیرینی دارد. بچههای مذهبی ما اگر وارد حیطه هنر شوند، ره صدساله را یکشبه میروند؛ اما علاقه نشان نمیدهند. یکی از دلایلش هم این است که مسائل مالی برای مردم مهم است و کار هنر هم درآمدی ندارد. مسئله دیگر این است که آثار هنری خریدار ندارد. مردم عادی این آثار مرتبط با دفاع مقدس را نمیخرند تا در خانهشان نصب کنند. سیــاستگــذاران بــاید در این زمینــه ســرمــایــهگــذاری کنــنــد.
مسئولان امروزی درک صحیحی از هنر ندارند
شعرباف درباره تفاوت نسل قبلی هنرمندان با نسل کنونی گفت: اول انقلاب، نقاشیهایمان بهعنوان سبک انقلاب معرفی میشد. هنرمندان نسل اول صاحب سبک منحصر به انقلاب بودند. باید ریشهیابی کرد که چرا این هنرها امروز قطع شده. یکی از دلایلش این است که مسئولانی که بر سر کار میآیند، درکی از هنر ندارند. امروز تکنیکها متفاوت شده. دیگر همهچیز را نمیشود با پند و وعظ منتقل کرد. مخاطب موضع منفی میگیرد در برابر این روشهای تکراری و قدیمی. ما رقبایی مثل ماهواره و فضای مجازی داریم و باید کارهایمان دوشادوش اینها باشد یا بالاتر حرکت کند.
