کتاب‌های دانشجو!

روز ۱۶ آذر در ایران «روز دانشجو» نام‌گذاری شده است. این روز به‌خاطر گرامی‌داشت سه دانشجو به نام‌های احمد قندچی، آذر (مهدی) شریعت‌رضوی و مصطفی بزرگ‌نیا نام‌گذاری شده است که در ۱۶ آذر سال ۱۳۳۲ به‌علت اعتراض به دیدار رسمی ریچارد نیکسون، معاون رئیس‌جمهور وقت آمریکا و همچنین از سرگیری روابط ایران با بریتانیا در دانشگاه تهران کشته شدند. روز ۱۶ آذر ۱۳۳۲، مبدأ جنبش دانشجویی ایران شد؛ زیرا قبل از این تاریخ و با گذشت نوزده سال از تأسیس دانشگاه، کشور شاهد جریان مستقل، مردمی، خودجوش و فراگیر دانشجویان نبوده است.پس از انقلاب، روز دانشجو به روش‌های مختلفی گرامی داشته شده است؛ از جمله برپایی تجمعات و برنامه‌های فرهنگی و سیاسی با محوریت این روز، تولید مستندات و اقلام فرهنگی متنوع از جمله کتاب. نویسندگان در کتاب‌هایی با موضوع روز دانشجو، یا به‌طور مستقیم از دیدگاه خود زوایای این موضوع را بررسی کرده‌اند، یا در قالب رمان و داستان به این روز اشاره کرده‌اند. در این نوشته بخشی از کتاب‌های منتشرشده را با محوریت روز دانشجو معرفی کرده‌ایم.

 
تاریخ انتشار: 10:27 - سه‌شنبه 15 آذر 1401
مدت زمان مطالعه: 4 دقیقه

 رو تن این تخته سیاه

هادی خورشاهیان         

رمانی نوجوانانه درباره واقعه ۱۶ آذر ۱۳۳۲ است که منجر به شهادت سه دانشجوی دانشگاه فنی دانشگاه تهران شد. آن‌ها به بازدید ریچارد نیکسون، معاون رئیس‌جمهور وقت آمریکا، از ایران و همچنین از سرگیری روابط ایران با بریتانیا اعتراض کردند و در دانشگاه تهران به شهادت رسیدند. شخصیت اصلی این کتاب دختر نوجوانی است که دارد برای کنکور درس می‌خواند و مادربزرگش که در سال ۱۳۳۲ دانشجو بوده، این واقعه را برایش روایت می‌کند. در این رمان از نوشته‌های شهید مصطفی چمران و آقای عزت‌شاهی نیز استفاده شده است. 
 
افسران جنگ نرم 
 مؤسسه فرهنگی‌هنری قدر ولایت
عنوان کتاب عبارتی است که رهبر انقلاب برای اولین بار در سال ۸۸ در دیدار دانشجویان و نخبگان علمی از آن استفاده کردند و دانشجویان را با عنوان «افسران جنگ نرم» نام بردند. در این کتاب امیدها، انتظارات، نگرانی‌ها و ویژگی‌های مورد نظر و مطالبات رهبری از دانشگاه‌ها و دانشجویان بررسی شده است. در این کتاب زیرنویس‌های متعددی برای توضیحات لازم در زمینه اصطلاحات، حوادث و اشخاصی که رهبری از آن‌ها نام برده‌اند آمده و از این لحاظ مجموعه کامل شده است. عناوین برخی از فصل‌ها عبارت‌اند از: پیشینه دانشگاه، لوازم ایفای نقش مثبت دانشگاه‌ها، ویژگی‌های مثبت و منفی دانشجویان، جنبش دانشجویی و نقاط مثبت و منفی آن، تولید علم و تحقیق و پژوهش در دانشگاه‌ها، ارتباط صنعت و دانشگاه، دانشگاه مورد انتظار انقلاب. از جمله ویژگی‌های کتاب به‌روزبودن و کامل‌بودن مسائل و مطالب مطرح‌شده و اهمیت آن برای دانشگاه‌ها و نظام اسلامی در حال حاضر است.
 
جنبش دانشجویی در ایران  
 شهریار زرشناس
کتاب «جنبش دانشجویی در ایران» از یک مقدمه و نُه بخش و دو پیوست تشکیل شده است. نظام آموزش عالی شبه‌مدرن و جنبش دانشجویی در ایران، مروری کوتاه بر جنبش دانشجویی ایران، بیان اجمالی ادوار جنبش دانشجویی ایران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، ویژگی‌های کل دوره‌های اول و دوم جنبش دانشجویی ایران، ویژگی‌های عمومی دوره دوم جنبش دانشجویی ایران 1313 تا 1320، کودتای 28 مرداد و… عناوین بخش‌های این کتاب هستند. در پایان هم دو پیوست با عناوین «سخنی با جنبش دانشجویی ایران» و «سیری گذرا در تاریخ جنبش دانشجویی» آمده است.
 
تی لم 
میثم امیری
درباره زندگی یک جوان دانشجوی عدالت‌خواه به نام کیومرث است که در سال 1329 در استان سوادکوه روستای تی‌لم متولد می‌شود. ۱۶ آذر سال 1348 مبدأ اتفاقی در این داستان می‌شود و مابقی آن با برگشت به عقب و شکل‌گیری شخصیت راوی در دانشگاه تهران روایت شده است.شخصیت‌های داستان این کتاب برگرفته‌شده از واقعیت است و نویسنده سعی کرده تصویری درست از اولین تجربه جدی کشور در دفاع از استقلال و ملی‌کردن صنعت نفت را به نمایش بگذارد. این کتاب اثر برگزیده در هفتمین دوره جشنواره داستان انقلاب شد.
 
تاریخ‌شفاهی جنبش دانشجویی مسلمانان
محمدحسن روزی‌طلب و امیرحسین ثابتی
این کتاب روند فعالیت جنبش دانشجویی مسلمان را بین سال‌های 1356 تا 1388 بررسی کرده و شامل گفت‌وگوی نویسندگان با سی نفر از دانشجویان و سران تشکل‌های دانشجویی از سال‌های مذکور است که اندیشه اسلامی را در مقابل اندیشه‌های التقاطی به ویژه چپ ترویج می‌کنند. پایان این گفت‌وگوها به ماجراهای فتنه 88 و انتخابات دهم ریاست جمهوری گره می‌خورد. مقاله‌های منتشرشده و یادداشت‌های سعید زیبا کلام یکی دیگر از فصل‌های این مجموعه است.در این اثر از تشکل‌های مسلمان دانشجویی، بسیج دانشجویی و انجمن مستقل دانشجویان و جامعه اسلامی به صورت یکجا صحبت شده که این ویژگی در کمتر کتابی یافت می‌شود. اطلاعات این کتاب برخی از گره‌های تاریخی را باز و سوال‌های مهمی را مطرح می‌کند؛ نظیر چرایی حذف جناح لیبرال در سال 1360 یا ماجرای انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌ها و وضعیت دانشگاه‌ها در دوران هشت سال دفاع‌مقدس و دوران اصلاحات.
 
بیست‌وهفت نفر
 محمدرضا نجفی  
دانشجویان وقتی وارد دانشگاه می‌شوند، از خیلی مسائل بی‌اطلاع‌اند. نمی‌دانند که ممکن است بی‌انگیزه شوند، نتوانند وظایفشان را تشخیص دهند، اعتقاد قلبی‌شان را به حل مشکلات و موفقیت از دست بدهند، درباره آینده‌شان دچار ابهام شوند، اعتمادبه‌نفسشان را از دست بدهند، جذب حواشی دانشگاه و مسائل سیاسی و… شوند، گسست معنوی و اخلاقی پیدا کنند یا دچار تقلیدهای کورکورانه شوند. این کتاب تلفیقی از سبک زندگی اسلامی و نکات مشاوره‌ای در قالب داستان‌های جذاب و شنیدنی و سرشار از ضرب‌المثل‌ها و کنایات ادبی است. این اثر داستان 27 هم‌کلاس در دانشگاه است که هرکدام سرنوشت خود را پیدا می‌کنند. «بیست‌وهفت نفر» در اولین جشنواره ملی کرسی‌های آزاداندیشی برگزیده شده و به دنبال آگاه‌سازی دانشجویان در خصوص مسائل مهم دوران دانشجویی و حاشیه‌های آن است.
 
سلوک دانشجویی
 جواد محدثی
دانستن این نکته که «راز کامیابی در تجربه علم‌آموزی چیست و در طول عمر تحصیلی، این راه را چگونه و با چه کسی و به چه سمت‌و‌سویی باید پیمود»، مهم است. در هر کاری، از جمله در آموختن دانش و رسیدن به قله‌های معرفت و در کنار آن، «کمال اخلاقی» و «تهذیب نفس»، نیازمند آشنایی با رمز و رازها و شیوه‌ها و عوامل موفقیت هستیم. پس سلوک دانشجویی آگاهی از هدف‌ها، آفت‌ها، روش‌ها، علل ناکامی یا سرخوردگی و عوامل رشد و پیشرفت را می‌طلبد.آنچه خواندید، مجموعه نوشته‌هایی از استاد جواد محدثی در این زمینه‌هاست که مورد ابتلا و کاربرد هر کسی است که در مسیر آموختن دانش گام نهاده و در مراکز علمی حضور می‌یابد و سر سفره دانش اساتید می‌نشیند. مباحث این کتاب آداب علم‌آموزی برای همه دانش‌پژوهان، به‌ویژه دانشجویان دانشگاه‌ها و طلاب حوزه‌های علمیه تبیین می‌کند.
 
برنامه‌نویس 
وحید حسنی
این رمان در دوازده فصل شامل موضوعات اجتماعی، دفاع سایبری، امنیت فضای مجازی، لزوم تکیه بر توانمندی بومی و اقتدار ملی است. داستان در بستر وقایع و رویدادهای مهم سال‌های 1388 و 1389 اتفاق می‌افتد و در این ماجرا راوی که یک دانشجوست، ناخواسته با مسائل سیاسی و اجتماعی آن ایام که حول محور فتنه و نفوذ است، درگیر می‌شود. شناخت بخشی از این جریانات موضوع کاری او شده و داستان را جلو می‌برد. این اثر رمان برگزیده سیزدهمین جشنواره ملی داستان رضوی (کبوتر حرم) در سال 1396 شده است.