به گزارش اصفهان زیبا؛ در دنیای پرشتاب و پرچالش امروز، شهرها بدون یک چشمانداز روشن، منسجم و آیندهنگر، محکوم به واکنشهای مقطعی و برنامهریزیهای کوتاهمدت هستند. چشمانداز شهری صرفاً لیستی از آرزوها نیست.
چشمانداز شهری، تصویری الهامبخش و قابلدستیابی از آیندهای مطلوب برای شهر است که بهعنوان ستاره قطبی، مسیر کلی توسعه، سیاستگذاریها و سرمایهگذاریهای کلان را برای دهههای آینده مشخص میکند. ویژگیهای کلیدی یک چشم انداز عبارتند از: آیندهنگری (پیشبینی روندها و فرصتها/تهدیدها)، واقعگرایی (قابلدستیابی با منابع موجود و آینده)، الهامبخشی (جلب مشارکت و انگیزهدهی به شهروندان و ذینفعان)، انسجام (هماهنگی بین ابعاد مختلف توسعه)، انعطافپذیری (قابلیت تطبیق با شرایط غیرمنتظره) و قابلسنجشبودن (ارتباط با اهداف و شاخصهای مشخص).
چشمانداز در رأس هرم برنامهریزی شهری قرار دارد. طرحهای جامع و تفصیلی، برنامههای پنجساله، بودجهبندی سالیانه و پروژههای اجرایی همگی باید در راستای تحقق این تصویر کلان از آینده تعریف و اجرا شوند. چشمانداز، چارچوبی برای ارزیابی سازگاری تمامی تصمیمات و اقدامات شهری فراهم میکند. یک چشمانداز پیشرو، پایداری محیطزیستی (مدیریت منابع، کاهش ردپای کربن، حفاظت از اکوسیستمها) و تابآوری شهری (مقاومت در برابر تکانه های طبیعی، اقتصادی و اجتماعی مانند سیل، خشکسالی یا رکود اقتصادی) را در قلب خود جای میدهد. شهر آینده باید در برابر تغییرات اقلیمی مقاوم و در مصرف منابع بهینه باشد.
دستیابی به شهری عادلانه و همهشمول که فرصتهای رفاه، آموزش، سلامت، اشتغال و مشارکت را برای تمامی ساکنان، فارغ از جنسیت، سن، توانایی یا پیشینه اقتصادی-اجتماعی فراهم کند، از ارکان چشمانداز مطلوب است. کاهش نابرابریهای فضایی و دسترسی عادلانه به خدمات و امکانات شهری ضروری است.
چشمانداز باید شهر را بهعنوان قطبی برای اقتصاد نوآور، دانشبنیان و متنوع ترسیم کند. این شامل حمایت از کسبوکارهای خلاق، استارتاپها (بهویژه در حوزههای فناوری شهری)، صنایع فرهنگی، گردشگری پایدار و ایجاد محیطی جذاب برای جذب استعدادها و سرمایهگذاریهای مولد است.بهرهگیری مسئولانه و انسانمحور از فناوریهای نوین برای ارتقای کارایی خدمات، بهبود تصمیمگیری (دادهمحور)، تسهیل ارتباط شهروند-شهرداری و ارتقای کیفیت زندگی، بخش جداییناپذیر چشمانداز شهرهای آینده است.
هدف شهر هوشمند، فناوری محض نیست، بلکه خدمترسانی بهتر به مردم است.حفظ و تقویت هویت تاریخی، فرهنگی و معماری منحصربهفرد شهر در کنار پذیرش تنوع و خلاقیت معاصر، به شهر حس تعلق و تمایز میبخشد. چشمانداز باید بر غنای فرهنگی، حیات اجتماعی در فضاهای عمومی و خلق خاطرهجمعی تأکید کند.دستیابی به سیستمی از حملونقل و تحرک پایدار، ایمن، عادلانه و کارآمد که اولویت را به حملونقل عمومی، پیادهروی و دوچرخهسواری میدهد و وابستگی به خودروی شخصی را کاهش میدهد، از اهداف کلیدی چشمانداز شهری معاصر است.
تدوین چشمانداز نباید در پشت درهای بسته اتفاق بیفتد. مشارکت گسترده و معنادار ذینفعان شامل شهروندان، تشکلهای مردم نهاد، بخش خصوصی، دانشگاهها، نهادهای دولتی مرتبط و کارشناسان امری حیاتی است. این مشارکت، مشروعیت، مقبولیت و مالکیت جمعی نسبت به چشمانداز را افزایش میدهد.تدوین چشمانداز مستلزم تحلیل عمیق وضع موجود شهر (نقاط قوت، ضعف، فرصتها، تهدیدها SWOT-)، روندهای کلان ملی و جهانی (جمعیتی، اقتصادی، فناورانه، زیستمحیطی) و یادگیری از تجربیات موفق و ناموفق سایر شهرها است.
بهرهگیری از روشهای خلاقانه مانند سناریونویسی (ترسیم مسیرهای محتمل آینده) و کارگاه های تصویرپردازی مشارکتی به درک جمعی از آینده مطلوب کمک میکند. این تصویر باید بهگونهای بیان شود که برای عموم مردم قابلدرک و الهامبخش باشد.
چشمانداز باید به اهداف کلان کیفی و کمی بلندمدت تجزیه شود. برای دستیابی به هر هدف، راهبردهای اصلی (رویکردهای کلی) تعریف میگردد. مثلاً برای هدف “کاهش ۵۰٪ انتشار گازهای گلخانهای تا ۲۰۴۰”، راهبرد میتواند “گذار به سمت انرژیهای پاک در حملونقل و ساختمانها” باشد. راهبردها نیازمند تبدیل به برنامههای عملیاتی مشخص با اهداف کمی کوتاهمدت و میانمدت، مسئولین پیگیری، زمانبندی و پروژههای اجرایی عینی هستند. این پروژهها (مانند توسعه خطوط مترو، احیای بافت فرسوده، ایجاد پارک فناوری) باید مستقیماً در راستای چشمانداز تعریف شوند.
تعیین شاخصهای کلیدی عملکرد برای هر هدف و راهبرد و ایجاد سامانهای مستمر برای پایش، اندازهگیری و ارزیابی پیشرفت به سمت چشمانداز ضروری است. این ارزیابی باید منجر به بازخورد و اصلاح برنامهها در صورت لزوم شود (یادگیری تطبیقی). در این راه چالشهای اصلی شامل ناهماهنگی بین نهادهای حکومتی (دستگاههای موازی)، تغییرات سریع و غیرقابلپیشبینی (فناوری، اقلیم، اقتصاد)، کمبود منابع مالی پایدار، مقاومت در برابر تغییر در بدنه اجرایی یا بخشی از جامعه و کوتاهمدتنگری سیاسی است.
یک چشمانداز شهری قدرتمند، تنها سندی تشریفاتی نیست؛ نیروی محرکه تحول و تضمینکننده آیندهای پایدار و مطلوب برای نسلهای آینده است. سرمایهگذاری زمان و منابع در فرآیند چشماندازپردازی، هوشمندانهترین سرمایهگذاری برای ساختن شهری است که نهتنها پاسخگوی نیازهای امروز، بلکه آماده برای فرصتها و چالشهای فردا باشد. چشمانداز، مسیر را روشن میکند؛ برنامهریزی و عمل، ما را به مقصد میرساند.
