چند ماه پیش، در گفتوگویی با فرماندار شهرستان نطنز، به سراغ چالشهایی رفتیم که سالهاست بهعنوان موانع اصلی توسعه این شهرستان مطرح میشوند؛ از بحران آب و فرسودگی زیرساختها گرفته تا کمبود اعتبارات، نبود اختیارات کافی و تمرکزگرایی شدید در تصمیمگیریهای اجرایی.
مسجد جامع ابيانه يکی از زيباترين و جزو مساجد اوليه اسلامی در ايران است. قدمت این مسجد که مازگه جامع نیز گفته می شده، به دوره سلجوقيان مي رسد. مسجد دارای دو شبستان تابستانی و زمستانی است. این مسجد منبری چوبی دارد که مربوط به دوره سلجوقیان است و تاریخ ساخت آن ۴۶۶ ه.ق است. روی این منبر نقوش گل و بوته، گل هشتپر و کتیبههایی به خط کوفی وجود دارد.
روستای ابیانه دو حسینیه قدیمی دارد. یکی از آنها در محله بالا ده قرار دارد که نخل این محله در آن نگهداری میشود. حسینیه هرده در کنار زیارتگاهی به همین نام قرار گرفته که نخل محله پایین ده در آن قرار گرفته است. حسينيه جديدي نيز در کنار مسجد حاجتگاه در غرب روستای ابيانه بين سال هاي 1372 تا 1375 ساخته شده است.
آستان مقدس «امامزادگان یحیی و عیسی» از نوادگان امام کاظم (ع) در روستای تاریخی ابیانه در ۴۰ کیلومترى شمال غربى شهرستان نطنز قرار دارد. این بنا به نام امامزاده زیارت نیز شناخته میشود. قدمت امامزاده به دوره ایلخانان و قرن هشتم قمری میرسد. امامزاده در دوره قاجار و پهلوی بازسازی و مرمت شده است. بنای امامزاده با شماره ۱۴۹۲۰ در تاریخ ۱۳۸۴/۱۲/۱۶ به ثبت رسیده است.
ابیانه جزو معدود روستاهای ایران است که مردم بومی آن همچنان پوشش سنتی خود را بر تن میکنند و آن را حفظ کردهاند. کوچه های این روستا از جاذبه های دیدنی است که می تواند مدت ها در ذهن ببننده باقی بماند. رنگ سرخ ساختمانهای کهن روستا که در شیب دامنه خاکستری کوه قرار گرفتهاند، جذابیتی دو چندان به ابیانه بخشیدهاند. در واقع ترکیب کوچههای تودرتو، بناهای تاریخی گوناگون، پنجرههای هندسی، درهای منبتکاری و… بسیار دیدنی و جذاب است.
ابیانه روستایی از توابع بخش مرکزی نطنز استان اصفهان است. این روستا در تاریخ ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ با شماره ۱۰۸۸ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این روستا در ۳۸ کیلومتری شمال غربی نطنز در دامنه کوه کرکس و یکی از بلندترین نقاط مسکونی در ایران واقع شده است. تاریخ دقیق و مستندی برای ایجاد این روستا در دست نیست؛ اما با کشف آثار عتیقهای که مربوط به زمان ساسانیان و سلجوقیان است، مهر تأییدی بر تاریخیبودن این روستا زده شده؛ به طوری که میتوان گفت نشانههایی از سکونت انسان در دوران ساسانیان و حتی قبل از آن در ابیانه وجود دارد. اگر این زمان را از دوره ساسانیان حساب کنیم، ابیانه حدود 1300 تا 1800 سال قدمت دارد.
آب انبار ناره در روستای تاریخی ابیانه در 24 کیلومتری شمال غربی شهر نطنز استان اصفهان قرار دارد. این آب انبار در بافت تاریخی روستا و در نزدیکی مسجد جامع ابیانه است. ساخت بنای آب انبار مربوط به دوره صفوی است و بیش از 400 سال قدمت دارد. مردم بومی این منطقه به زبان محلی این آب انبار تاریخی را او اُنبار ناره می نامند.