مبحث تعالی و ارتقای دین در پرتو آزاداندیشی، آزادی بیان و طرح سؤال، یکی از اصول بنیادی دین اسلام و آموزههای بزرگان دینی است. در دوران معاصر، شهید مرتضی مطهری، ازجمله اندیشمندان برجستهای بود که بر اهمیت آزاداندیشی و گفتوگو در مسائل دینی تأکید فراوان داشت.
اگر بازرگان در اندیشه خود، علوم طبیعی را محور پیشرفت بشری میدانست و همچون اگوست کنت حاکمیت علم تجربی را هدف آرمانی تاریخ میشمرد، اینک نسل پس از او با تکیه بر گرایش چپ علوم اجتماعی، به توجیه روشنفکرانه دین میپردازد و راه انبیا را همان راهی معرفی میکند که بشر در تاریخ طی کرده است
جامعه ایران در طول تاریخ با مفهوم و ساختار دین پیوند دیرینهای برقرار کرده که سایه آن همیشه بر سر تحولات و دگرگونیهای کشور بوده است. پرداختن به این اصل مهم که بهصورت عینی در جامعه ما قابلرؤیت است، باعث اندیشهورزی، تبیین و تغییر بر اساس اقتضائات زمان و تأثیرگذاری بیشتر در میان نسل جوان خواهد شد. دین در جامعه ایران کارکردی در راستای حل مشکلات و پاسخگویی به نیازهای توده مردم دارد و عملا عاملی فراتر و مشروعتر از قانون برای پیروی از سوی مردم است. درگذشت حضرت آیتالله یوسف صانعی که او را فقیه نواندیش میخواندند و از ایشان فتواهایی درزمینه حقوق زنان و… بهجامانده، بحث فقه پویا را بار دیگر در محافل حوزوی بر سر زبانها انداخته است.