به گزارش اصفهان زیبا؛ کتاب تاریخ بیهقی، در میان آثار تاریخی فارسی جایگاهی ممتاز دارد. اعتقاد دارم که به جای کتاب تاریخ بیهقی، باید گفت سبک بیهقی؛ زیرا بیهقی نثری استوار، سنجیده و آمیخته با زیباییهای ادبی دارد. زبان او نه خشک و درباری است و نه عامیانه؛ بلکه طبیعی، زنده و پخته است.
برخلاف بسیاری از مورخان، بیهقی تنها به نقل روایات نمیپردازد؛ بلکه تحلیل، استدلال و نقد میکند. او رویدادها را میسنجد و از خود آگاهی تاریخی نشان میدهد. در روایتها جانب انصاف را نگه میدارد، از چاپلوسی پرهیز میکند و حتی اشتباههای پادشاهان و بزرگان را نیز بازمیگوید. بیهقی اشخاص را تنها با مقامشان نمیشناساند؛ بلکه روحیات، احساسات و انگیزههای درونی آنان را آشکار میکند. کتاب او تنها گزارش تاریخی نیست؛ بلکه اثری ادبی، فلسفی و اجتماعی است؛ ترکیبی از تاریخ، اخلاق و هنر روایت.
خواندن تاریخ بیهقی برای انسان امروز چند دستاورد مهم دارد: بیهقی انسان را به اندیشیدن، شککردن و سنجیدن روایتها فرامیخواند؛ مهارتی که در عصر اطلاعات بسیار ضروری است. او نشان میدهد که قدرت چگونه انسان را میآزماید و عدالت و خرد چه جایگاه والایی دارند. نثر بیهقی نمونه کمالیافته فارسی است؛ خواندنش باعث غنا و عمق زبان و اندیشه میشود. او سرگذشت پادشاهان، وزیران و مردم را چنان مینگارد که هر رخداد درسی برای امروز دارد؛ از ناپایداری دنیا تا اهمیت انصاف و صداقت.
روش بیهقی را میتوان روش تاریخی، داستانی و تحلیلی دانست. او بسیاری از حوادث را خود دیده یا از شاهدان معتبر شنیده است. او تنها نقل نمیکند؛ علتها و پیامدهای وقایع را بررسی میکند و با گفتوگو، توصیف دقیق صحنه و جزئیات، تاریخ را زنده میسازد. یکی از مهمترین ویژگیهای بیهقی این است که همواره در کنار روایت، نگاه اخلاقی و فلسفی خود را آشکار میسازد؛ مثلا در داستان حسنک وزیر که یکی از درخشانترین صحنههای نثر فارسی است، بیهقی با دقت و حس انسانی، صحنه اعدام حسنک را چنان ترسیم میکند که خواننده با او همدردی میکند و ظلم زمانه را میبیند.
