به گزارش اصفهان زیبا؛ در میان شهرهای تاریخی فلات مرکزی ایران، نیاسر جایگاهی متمایز دارد؛ شهری که هویت آن بر پایه پیوند تاریخ، طبیعت و زیست انسانی شکل گرفته است.
نیاسر نهتنها بهواسطه پیشینه کهن خود شناخته میشود، بلکه به دلیل ساختار تاریخی، ظرفیتهای فرهنگی و ویژگیهای محیطی، امروز بهعنوان یک شهر هویتمحور موردتوجه قرار گرفته است.
شناخت نیاسر مستلزم نگاهی فراتر از موقعیت جغرافیایی و شاخصهای آماری است؛ نگاهی که بتواند لایههای تاریخی و کارکردی این شهر را در کنار تحولات معاصر آن بررسی کند. گفتوگوی پیش رو با احسان کوزهگر، شهردار این شهر، در تلاش است تا ابعاد مختلف شهری را که از آن با عنوان «پایتخت نجوم و کهنباغشهر ایران» یاد میشود، معرفی کند.
برای مخاطبانی که شناخت دقیقی از نیاسر ندارند، این شهر را چگونه معرفی میکنید و چه ویژگیهایی جایگاه خاصی به آن در استان اصفهان داده است؟
نیاسر، مرکز بخش نیاسر از توابع شهرستان کاشان در استان اصفهان است؛ شهری با پیشینهای بسیار کهن که از آن بهعنوان یکی از قدیمیترین مراکز سکونت انسانی در فلات مرکزی ایران یاد میشود.
این شهر با وسعتی در حدود ۹۵۰ هکتار شامل محدوده شهری و مزارع پیرامونی، در فاصله ۲۰ کیلومتری شمالغرب کاشان قرار دارد و به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، همجواری با استانهای قم و مرکزی و قرارگیری در دامنه کوههای کرکس، از شرایط اقلیمی بسیار مطلوبی برخوردار است. نیاسر در ارتفاع متوسط یکهزارو650متری از سطح دریا واقعشده و تابستانهایی خنک و زمستانهایی سرد دارد که همین ویژگی، آن را به مقصدی چهارفصل برای گردشگران تبدیل کرده است.
نیاسر از نظر تقسیمهای منطقهای و ارتباط با روستاها و شهرهای اطراف چه جایگاهی دارد؟
نیاسر در قلب مجموعهای از شهرها و روستاهای تاریخی قرار گرفته است که هرکدام هویت فرهنگی و اقتصادی ویژهای دارند. در کنار شهرستان کاشان و آرانوبیدگل، روستاهایی همچون نشلج، اسحاقآباد، علوی، کله، ارمک، رحق، قه، چنار، حسنارود، اردهال، باریکرسف، برزاباد، وادقان، سار و چنار ازجمله سکونتگاههایی هستند که در پیوند تاریخی، مذهبی و معیشتی با نیاسر نقشآفرینی میکنند. این شبکه روستایی، ظرفیت بزرگی برای توسعه متوازن گردشگری، کشاورزی و صنایع وابسته در منطقه ایجاد کرده است.
وضعیت جمعیتی نیاسر چگونه است و چه تفاوتی میان جمعیت ساکن و جمعیت گردشگر وجود دارد؟
جمعیت ساکن دائمی نیاسر بهطور میانگین حدود پنجهزار نفر است؛ اما این عدد در طول سال با ورود گردشگران بهطور چشمگیری افزایش مییابد. سالانه بیش از سهمیلیون گردشگر داخلی و خارجی به نیاسر سفر میکنند؛ آماری که نشاندهنده جایگاه ویژه این شهر در نقشه گردشگری کشور است. همین تفاوت میان جمعیت ثابت و جمعیت شناور، مدیریتشهری را با مسئولیتهای مضاعفی در حوزه خدمات، زیرساخت و حفاظت از منابع طبیعی مواجه میکند.
از نظر هویت اجتماعی، مذهبی و فرهنگی، نیاسر چه ویژگیهایی دارد؟
مردم نیاسر همگی ایرانی و پیرو مذهب شیعه هستند. این شهر به خونگرمی، مهماننوازی و پایبندی عمیق به سنتها و آیینها شهرت دارد. اصالت فرهنگی در رفتار، معماری، آیینهای مذهبی و حتی سبک معیشت مردم کاملا مشهود است. نیاسر شهری است که ارزشهای فرهنگی در آن نهتنها حفظشده، بلکه به نسلهای بعدی منتقل شده است.
اگر بخواهیم از «برند شهری» نیاسر صحبت کنیم، مهمترین مؤلفههای هویتی آن چیست؟
نیاسر یک هویت رقابتی چندبعدی دارد: از یکسو، یکی از قطبهای اصلی تولید گلاب و عرقیات گیاهی کشور است و از سوی دیگر، به واسطه آثار باستانی شاخص، طبیعت کمنظیر و جایگاه ویژه در تاریخ نجوم ایران، شهری یگانه محسوب میشود. ما نیاسر را «پایتخت نجوم و کهنباغشهر ایران» میدانیم؛ تعبیری که هم ریشه در چهارطاقی تقویمی ساسانی دارد و هم به ساختار باغشهری و پیوند عمیق شهر با طبیعت اشاره میکند.
درباره جایگاه نیاسر در تولید محصولات کشاورزی و گلاب بیشتر توضیح میدهید؟
اقتصاد نیاسر بهطور سنتی بر پایه کشاورزی و باغداری شکل گرفته است. این شهر یکی از کانونهای اصلی پرورش گلمحمدی در کشور بهشمار میرود و سالانه بیش از ۱۰هزار تن گلاب در بیش از ۲۵۰ کارگاه سنتی و صنعتی تولید میشود. علاوهبر گلمحمدی، محصولاتی نظیر خرمالو، گردو و بادام نیز سهم چشمگیری در معیشت مردم دارند. همین تنوع محصولات، نیاسر را به یکی از شهرهای شاخص در حوزه کشاورزی دانشبنیان و صنایع تبدیلی تبدیل کرده است.
صنایعدستی و گیاهان دارویی چه نقشی در اقتصاد محلی دارند؟
در کنار کشاورزی، صنایعدستی همچون فرش دستبافت و گیوهبافی از مشاغل ریشهدار نیاسر است؛ همچنین، تنوع کمنظیر گیاهان دارویی شامل نعناع، آویشن، بابونه، گل گاوزبان، اسطوخودوس، بادرنجبویه، کاسنی، شاطره، خارمریم، خاکشیر، زنجبیل، زعفران و دهها گونه دیگر، ظرفیت بزرگی برای توسعه زنجیره ارزش داروهای گیاهی و سلامتمحور فراهم کرده است.
نیاسر از منظر تاریخی چه جایگاهی در ایران دارد؟
بر اساس شواهد باستانشناسی، قدمت سکونت انسان در نیاسر به دوران پارینهسنگی میانه بازمیگردد. این منطقه در دورههای اشکانی، ساسانی و اسلامی همواره موردتوجه بوده است. واژه نیاسر در فارسی کهن به معنای «سایه و سرما» آمده است و برخی آن را به مفهوم ایستادگی تعبیر کردهاند،مفهومی که با تاریخ پرفرازونشیب این شهر همخوانی دارد.
نقش چشمه اسکندریه در شکلگیری و تداوم حیات نیاسر چه بوده است؟
چشمه تاریخی اسکندریه شریان حیاتی نیاسر است. این چشمه که از قدیمیترین چشمههای ایران محسوب میشود، در ارتفاع یکهزارو680متری از سطح دریا میجوشد و در تمام طول سال پرآب است. آب این چشمه پس از عبور از باغ تاریخی تالار، آبشار نیاسر را شکل میدهد و باغها و مزارع پاییندست را سیراب میکند. بدون اغراق میتوان گفت که آبادانی نیاسر وامدار این چشمه زلال است.
آثار تاریخی مهم شهر نیاسر چه نقشی در جذب گردشگر و معرفی هویت فرهنگی شهر دارند؟
باغ تاریخی تالار یکی از پربازدیدترین جاذبههای نیاسر است، باغی چهارفصل با درختان کهنسال چنار، جویهای آب روان و چشماندازی کمنظیر. در کنار آن، عمارت کوشک صفوی قرار دارد که با معماری قرینه، شاهنشین و وزیرنشین، نمونهای شاخص از هنر معماری دوران صفوی است. این مجموعه نهتنها جاذبهای گردشگری، بلکه بخشی از هویت تاریخی شهر محسوب میشود.
آبشار نیاسر چه ویژگیهایی دارد که آن را متمایز کرده است؟
آبشار نیاسر با ارتفاع حدود ۳۵ متر، یکی از زیباترین آبشارهای ایران در دل اقلیم کویری است. این آبشار که زاییده چشمه اسکندریه است، در گذشته محلی آیینی برای غسل و نیایش بوده و امروز نیز نقشی مهم در جذب گردشگران دارد. ترکیب آب، سنگ، پوشش گیاهی و هوای مطبوع، چشماندازی کمنظیر خلق کرده است.
آثار باستانی شهر چه هستند و چه اهمیتی در تاریخ دارند؟
غار رئیس، یکی از شگفتانگیزترین آثار دستکند بشر و متعلق به دوره اشکانی است که بهعنوان نخستین غار دستساز انسانی شناخته میشود؛ چهارطاقی نیاسر نیز برجستهترین اثر باستانی شهر و یکی از سالمترین چهارطاقیهای ایران است که بر اساس پژوهشهای علمی، بهعنوان یک تقویم خورشیدی باستانی عمل میکرده. این بنا نمادی از پیوند دانش نجوم، معماری و آیین در ایران باستان است.
مهمترین رویدادها و آیینهای گردشگری نیاسر کداماند؟
نیاسر میزبان آیینهای مذهبی و فرهنگی متعددی است. مراسم روز شش امامحسین(ع) که در فهرست آثار ناملموس کشور ثبت شده، نخلگردانی ۲۱رمضان، آیین گاو قربانی عید قربان، جشن گلمحمدی و آیین گلابگیری و گلغلتان، جشنواره گل و گلاب، خرمالو و آبشار یخی از مهمترین رویدادهای گردشگری این شهر بهشمار میروند.
در پایان، آینده نیاسر را چگونه میبینید؟
آینده نیاسر در گرو توسعهای متوازن است، توسعهای که در آن حفاظت از میراث تاریخی و طبیعی، تقویت اقتصاد محلی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان در کنار هم دیده شود. نیاسر ظرفیت آن را دارد که به یکی از الگوهای موفق گردشگری پایدار و اقتصاد فرهنگی در کشور تبدیل شود؛ شهری که تاریخ در آن زنده است و آیندهاش بر پایه همین تاریخ ساخته میشود.
