به گزارش اصفهان زیبا؛ در چند کیلومتری شاهینشهر و پیش از رسیدن به میمه، شهری کوچک اما تاریخی، نگاه رهگذران را متوقف میکند؛ وزوان، شهری که سالهاست با کاهش منابع آب و تغییر الگوی زندگی مواجه است؛ بااینحال، قناتهای تاریخی با سد زیرزمینی منحصربهفرد، بافت قدیمی شهر و تولیدات محلی مانند نان تازه، لبنیات سنتی و صنایعدستی، هنوز بخش جداییناپذیر زندگی مردم آن را شکل میدهند.همگام با محمدرضا شفیعی،شهردار وزوان، سفری کوتاه به این شهر داریم.
شهر وزوان را برای مخاطبانی که شناخت دقیقی ندارند، معرفی میکنید؟
وزوان یکی از شهرهای تاریخی استان اصفهان و از توابع شهرستان شاهینشهر و میمه است. این شهر با قدمتی حدود سههزار سال، از جمله شهرهایی بوده که هویت تاریخی آن بهصورت مستند قابل اثبات است. محدوده قانونی شهر وزوان ۳۰۶ هکتار وسعت دارد و جمعیت آن حدود هفتهزار نفر است.مردم وزوان شیعهمذهب هستند و زبان قدیمی و بومی این منطقه، زبان راجی بوده که هنوز هم ردپای آن در گفتار برخی از سالمندان شهر دیده میشود.
اشاره کردید که قدمت وزوان مستند است. این ادعا بر چه اساسی مطرح میشود؟
مهمترین سند تاریخی ما، قنات جهانی وزوان است که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده.این قنات نهتنها یکی از قدیمیترین قناتهای فعال کشور است، بلکه به دلیل یک ویژگی کاملا منحصربهفرد در جهان شناخته میشود و آن هم وجود سد زیرزمینی در عمق ۲۰ متری زمین است.تا امروز، در هیچ نقطهای از دنیا قناتی با چنین مشخصهای شناسایی نشده است. این سد زیرزمینی امکان ذخیرهسازی آب را فراهم میکرده و نشان میدهد که حدود دوهزارو500 سال پیش در این منطقه مدیریت آب بهصورت علمی و هدفمند انجام میشده است. همین شاخصه خاص، سازمان یونسکو را مجاب کرد که قنات وزوان را بهعنوان میراث جهانی ثبت کند.
وضعیت فعلی قنات چگونه است؟ آیا همچنان فعال است؟
بله؛ قنات وزوان هنوز هم آب دارد و فعال است؛ اما متأسفانه دبی آب آن بهشدت کاهش پیدا کرده. در گذشته، دبی آب قنات حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ لیتر در ثانیه بود؛ اما امسال این عدد به حدود ۲۰ تا ۳۰ لیتر در ثانیه رسیده است.این کاهش شدید، نتیجه تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای متوالی و افت سفرههای آب زیرزمینی است و زنگ خطری جدی برای آینده کشاورزی و حیات این شهر محسوب میشود.
با توجه به این شرایط، اقتصاد شهر وزوان بر چه پایههایی استوار است؟
بخش عمده مردم وزوان همچنان به کشاورزی اشتغال دارند. گندم و جو از محصولات سنتی منطقه هستند؛ اما طی سالهای اخیر به دلیل کمآبی، الگوی کشت تغییر کرده است و محصولات کمآببر جایگاه ویژهای پیدا کردهاند.در حال حاضر زرشک، زعفران و گل محمدی بهصورت گسترده در مزارع وزوان کشت میشوند. این محصولات علاوهبر مصرف آب کمتر، ارزشافزوده بالاتری هم دارند و با شرایط اقلیمی منطقه سازگار هستند.
در حوزه صنایع وابسته به کشاورزی، چه ظرفیتهایی در وزوان وجود دارد؟
در حوزه گل محمدی، وزوان وضعیت خوبی دارد. در حال حاضر دو کارگاه فعال گلابگیری و تولید عرقیات گیاهی در شهر فعالیت میکنند. محصولات این کارگاهها علاوهبر مصرف محلی، به دیگر شهرها هم ارسال میشود.
درواقع میتوان گفت وزوان در حال حرکت بهسمت تکمیل زنجیره ارزش کشاورزی است؛ هرچند هنوز ظرفیتهای زیادی وجود دارد که مغفول ماندهاند.
وضعیت دامداری و تولید لبنیات محلی در شهر چگونه است؟
دامداری در گذشته یکی از مشاغل اصلی مردم وزوان بود؛ اما امروز به دلایل مختلف ازجمله کمآبی و هزینههای فراوان، دامداریهای بزرگ تقریبا از بین رفتهاند؛بااینحال، هنوز دامداریهای کوچک با ۱۰ تا ۱۵ رأس دام در شهر فعال هستند؛ علاوهبرآن، از روستاهای اطراف مانند سعیدآباد، قاسمآباد و خسروآباد شیر به وزوان منتقل شده و در اینجا به محصولات لبنی تبدیل میشود.چند واحد لبنیاتی محلی در سطح شهر فعالاند؛ یکی از آنها نیز در مسیر جاده اصفهان تهران قرار دارد که محصولات لبنی محلی وزوان را به مسافران عرضه میکند.
نان محلی وزوان هم شهرت زیادی دارد. این مزیت چگونه شکل گرفته است؟
نان محلی وزوان یکی از مهمترین هویتهای رقابتی شهر است. بسیاری از نانواهای ما هنوز هم با آرد محلی و گندم تولید خود منطقه، نان میپزند.من با اطمینان میگویم که نان وزوان از نظر کیفیت، طعم و ماندگاری، رقابت تنگاتنگی با نان کمشچه دارد و حتی در بسیاری موارد کیفیت بالاتری دارد.این نان به شهر اصفهان هم ارسال میشود و مسافران عبوری نیز نان محلی را بهعنوان سوغات تهیه میکنند.
صنایعدستی وزوان در چه وضعیتی قرار دارد؟
وزوان از گذشته در حوزه گلیم و فرش دستباف شناخته شده بوده. در سالهای اخیر، چادرشببافی نیز به صنایعدستی شهر اضافهشده و با استقبال مواجه شده است.اگرچه صادرات این محصولات در مقیاس بالا کاهش یافته، اما در بازارهای تهران و اصفهان همچنان مشتریان خاص خود را دارد.
درباره آثار تاریخی شاخص شهر و منطقه توضیح میدهید؟
مهمترین اثر تاریخی، همانطور که اشاره شد، قنات جهانی وزوان است؛ علاوهبرآن، حمامهای دوقلوی میرزا ابوتراب را داراست که قدمت آنها به اواخر دوره صفویه یا اوایل قاجار بازمیگردد.یکی از این حمامها امروز به موزه فرهنگ و هنر شهر وزوان تبدیل شده و حمام دوم نیز در آستانه بهرهبرداری قرار دارد که بهعنوان حمام سنتی و مجتمع آبدرمانی طراحی شده است.این مجموعه حدود ۷۰۰ مترمربع وسعت دارد و شامل حمام سنتی، استخر، سونا و جکوزی است. به جرئت میتوان گفت که پس از بهرهبرداری کامل، یکی از شاخصترین مجموعههای آبدرمانی کشور خواهد شد.
آثار تاریخی دیگری مانند قلعه دهنو، قلعه اعظمیا، کاروانسرای رباط آغا کمال و تعداد زیادی خانه تاریخی سالم در شهر وجود دارد.خوشبختانه بافت تاریخی وزوان حفظ شده و در کنار آن، بخشهای نوساز شهر نیز توسعه یافته است؛ البته در بافت قدیم، جمعیت ساکن کمتر است و بسیاری از خانهها یا خالیاند یا مالکانی دارند که در بخش جدید شهر ساکن هستند.
وضعیت گردشگری شهر چگونه است؟ استقبال مناسبی وجود دارد؟
در ایام نوروز، بازدید از آثار تاریخی شهر بسیار خوب است. در سایر ایام سال، گردشگران معمولا با هماهنگی قبلی با شهرداری برای بازدید از قنات و دیگر آثار مراجعه میکنند.البته باید بپذیریم که وزوان هنوز گردشگری دائمی و مستمر مانند بناهای شاخص اصفهان ندارد.
وزوان را در یک عبارت معرفی کنید.
«وزوان؛ شهر آب و قنات جهان»
چه فعالیتهای اقتصادی یا توسعهای را برای آینده وزوان دنبال میکنید؟
علاوه بر کشاورزی، دامداری محدود و کارخانههای سنگ اطراف شهر، در کنار وزوان شهرک صنعتی سنگ وجود دارد؛همچنین پیگیر احداث شهرک صنایع غذایی در محدوده پشت دانشگاه پیامنور وزوان هستیم. هدف ما این است که با ایجاد اشتغال پایدار، جلوی مهاجرت جوانان را بگیریم و حتی زمینه مهاجرت معکوس را فراهم کنیم تا وزوان به شهری پویا و جذاب برای زندگی و سرمایهگذاری تبدیل شود.
