به گزارش اصفهان زیبا؛ آلودگی هوا پدیدهای پیچیده و چندعاملی است که تحتتأثیر مجموعهای از پارامترها از جمله شرایط هواشناسی، ویژگیهای جغرافیایی، میزان و نوع فعالیت منابع ثابت و متحرک، کیفیت سوخت و الگوهای زمانی و مکانی انتشار آلایندهها قرار دارد.
ازاینرو، هرگونه تصمیمگیری و اظهارنظر در این حوزه باید مبتنی بر مطالعات جامع، دادههای بهروز و تحلیلهای علمی باشد.
در منطقه اصفهان، صنایع بهعنوان یکی از منابع اصلی آلودگی هوا شناخته میشوند، هرچند نقش آنها در ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی نیز غیرقابلانکار است.
ازاینرو، در سیاستگذاریهای زیستمحیطی، ایجاد توازن میان منافع اقتصادی و پیامدهای زیستمحیطی صنایع ضروری است.
بر اساس نتایج مطالعه مدلسازی پراکندگی آلودگی هوا در سال ۱۳۹۹، سهم صنایع مستقر در شعاع ۵۰ کیلومتری شهر اصفهان در انتشار ذرات معلق کمتر از 5/2 میکرون
در فصل بهار حدود ۴۸ درصد و سهم منابع متحرک ۵۲ درصد برآورد شده است.
در این میان، سهم ذوبآهن اصفهان در بهار ۳۵ و در پاییز ۴۸ درصد و سهم فولاد مبارکه در بهار ۶ و در پاییز ۸ درصد گزارش شده است.
همچنین نیروگاهها سهم قابلتوجهی در انتشار اکسیدهای نیتروژن و پالایشگاهها و پتروشیمیها در انتشار اکسیدهای گوگرد دارند.
در همین محدوده، خودروها حدود ۷۰ درصد از غلظت اکسیدهای نیتروژن را به خود اختصاص دادهاند.
بهطور طبیعی، تأثیر این صنایع در شهرهای مجاور بیشتر بوده و با افزایش فاصله به شدت کاهش مییابد.
این دادهها مربوط به سال 1399 است. مقایسه سیاهه انتشار سالهای گذشته با شرایط فعلی میتواند مبنای تحلیل دقیقتری فراهم کند؛ امری که مستلزم دسترسی به اطلاعات دقیق تولید واحدهای صنعتی، مصرف سوخت و دادههای ترافیکی ناوگان حملونقل است.
بدیهی است بدون در نظر گرفتن نرخ انتشار آلایندهها و شرایط هواشناسی، امکان ارائه قضاوت صحیح درباره سهم منابع مختلف وجود ندارد و اظهارات غیرمستند و غیر علمی میتواند منجر به خطا در تصمیمگیریهای مدیریتی شود.
در ماههای اخیر، کاهش فعالیت صنایع از جمله توقف تولید در فولاد مبارکه، کاهش تولید در ذوبآهن، عدم استفاده از مازوت به دلیل افت تقاضای برق، و کاهش فعالیت صنایع انرژیبر مانند سیمان و آجر، بیتردید در کاهش انتشار آلایندهها مؤثر بوده است.
بهویژه آن که در فصل بهار به دلیل برق و گاز مازاد این صنایع رکورد میزدند. اما این کاهش تنها مربوط به صنایع نیست. کاهش قابلتوجه در تردد خودروها نیز نقش مهمی ایفا کرده است.
اگرچه دادههای دقیق مصرف بنزین و گازوئیل در دسترس نیست، اما آمارها نشان میدهند که حدود ۳۳ درصد از ترددها مرتبط با اشتغال بوده که با رکود فعالیتهای صنعتی و گسترش دورکاری کاهش یافته است.
همچنین حدود ۲۳ درصد از ترددها به آموزش اختصاص داشته که با مجازیشدن مدارس و دانشگاهها تقریبا حذف شدهاند.
علاوه بر این، تغییر الگوی خرید و کاهش قدرت خرید خانوارها و دیگر عوامل منجر به کاهش بخشی از سفرهای شهری شده است.
در مجموع، میتوان گفت در این دوره، انتشار آلایندهها از هر دو منبع صنعتی و متحرک به طور قابلتوجهی کاهشیافته است؛ لذا نسبتدادن بهبود کیفیت هوا صرفا به توقف فعالیت صنایع، تحلیلی سادهانگارانه است.
همزمانی کاهش فعالیتهای صنعتی و تردد خودروها با شرایط جوی مساعد (از جمله افزایش بارندگی، بهبود الگوهای باد و کاهش پدیده گردوغبار) نقش تعیینکنندهای در بهبود کیفیت هوا داشته است.
همچنین کاهش مصرف انرژی به کاهش شدت جزیره گرمایی و بهبود گردش طبیعی هوا کمک کرده است، بهگونهای که حتی بادهای ضعیف نیز توانستهاند در پالایش هوای منطقه مؤثر واقع شوند.
ازسویدیگر، بخش قابلتوجهی از آلودگی هوای بهاره ناشی از منابع گردوغبار داخلی و بروناستانی بود که به دلیل بارندگیهای اخیر به طور محسوسی کاهش یافتهاند؛ بنابراین، هرچند کاهش فعالیت صنایع در بهبود کیفیت هوا و بارندگی بیتأثیر نبوده، اما بزرگنمایی نقش آن بهعنوان عامل اصلی، با واقعیتها همخوانی ندارد.
بهبود کیفیت هوا حاصل برهمکنش شرایط هواشناسی (نظیر بارندگی و باد) بهعنوان سهم غالب و کاهش فعالیت صنایع بهعنوان عامل مکمل ولی مؤثر عمل بودهاست.
