به گزارش اصفهان زیبا؛ در میان بوستان قدس، جایی که مسیرهای پیادهروی با سایه درختان قدیمی درهم میپیچند و صدای بازی کودکان با آواز پرندگان یکی میشود، ساختمان فرهنگسرای قدس قرار دارد؛ ساختمانی که برای مردم شهرک قدس فقط یک مرکز فرهنگی نیست؛ بلکه یکی از تکیهگاههای اصلی زندگی روزمره است.
از نخستین ساعات صبح تا غروب روز، این نقطه از محله پیوسته میزبان رفتوآمد خانوادهها، بانوان، سالمندان، نوجوانان و کودکان است. آنچه روح تازهای به این مرکز بخشیده، مدیریت و برنامهریزی دقیق محمد مردانی است؛ کسی که ۱۲ سال تجربه فعالیت فرهنگی در سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان را با تحصیلات تخصصی در مدیریت فرهنگ و رسانه ترکیب کرده و از سال ۱۴۰۰ مسئولیت این فرهنگسرا را پذیرفته است.
او با نگاهی محلهمحور و با تأکید بر نیازهای واقعی مردم شهرک قدس، تلاش کرده فرهنگسرا را از قالب یک ساختمان اداری خارج کند و به نقطهای تبدیل سازد که در روزهای آرام، محل آموزش و نشاط و در روزهای سخت، مأمنی برای همدلی و ارتباط اجتماعی باشد.
آغاز روایت؛ فرهنگسرا نه ساختمان، بلکه قلب محله است
مسئول فرهنگسرای قدس میگوید که وقتی مسئولیت را پذیرفت، پیش از هر چیز تلاش کرد «فرهنگسرا در متن زندگی مردم» قرار گیرد. او باور دارد که مجموعههای فرهنگی اگر با زندگی روزمره مردم پیوند نداشته باشند، بهمرور از کارکرد واقعی خود دور میشوند؛ به همین دلیل با تیم خود ساختاری سهگانه برای فعالیتها طراحی کرد: فرهنگی، اجتماعی و ورزشی؛ سه شاخهای که هرکدام بخشی از نیازهای مردم شهرک قدس را پاسخ میدهند.
موقعیت فرهنگسرا در مرکز محله و میان بوستان قدس، کمک کرده تا مسیر دسترسی برای همه گروههای سنی آسان باشد. بسیاری از مادران میگویند حضور فرهنگسرا در فاصله چندقدمی خانهشان باعث شده بتوانند با خیال راحت فرزندانشان را به کلاسها بفرستند یا خودشان در برنامههای مختلف شرکت کنند.
ورزش؛ تقویت شادابی و پیوند اجتماعی
یکی از فعالترین بخشهای فرهنگسرا، حوزه ورزش است. باشگاه ورزشی مجموعه با استقبال گسترده مردم روبهروست و کلاسها تقریباً در همه رشتهها برگزار میشود. مردانی توضیح میدهد: «در کنار آموزش حرفهای، هدف اصلی ما ایجاد نشاط اجتماعی است. حضور در فعالیتهای ورزشی فقط ورزشکردن نیست؛ فرصتی است برای گفتوگو، دوستی، ارتباط و سلامت اجتماعی.»
مسابقات شطرنج فرهنگسرا نمونهای از برنامههایی است که حتی شرکتکنندگانی از سایر شهرستانها نیز برای حضور در آن وارد شهرک قدس شدهاند. همین برنامهها باعث شده فرهنگسرا به یکی از مراکز فعال ورزشی در منطقه تبدیل شود.
در کنار فعالیتهای داخل سالن، برنامه ورزش عصرگاهی بانوان یکی از محبوبترین رویدادهای روزانه است. هر روز از ساعت سه تا چهار بعدازظهر، بخش مشخصی از بوستان قدس که فرهنگسرا آن را تجهیز کرده، میزبان بانوان علاقهمند به ورزش است. فضای باز، دسترسی آسان، امنیت مناسب و حضور مربیان حرفهای، این طرح را به یک برنامه پایدار تبدیل کرده است.
ورزش برای همه، از زمین بازی تا زندگی روزمره
در بسیاری از روزهای هفته، مادرانی دیده میشوند که فرزندانشان را به کلاس کودک میبرند و خودشان در همین زمان از برنامههای ورزشی بانوان استفاده میکنند. این همزمانی، یکی از نکاتی است که فرهنگسرا با آگاهی از نیازهای مادران طراحی کرده است؛ زیرا بسیاری از مادران میگویند فرصت شرکت در کلاسهای ورزشی فقط زمانی برایشان فراهم میشود که برنامه کودکشان هماهنگ باشد.
اجتماعیترین نقطه محله؛ مواجهه علمی با آسیبها
اما شاید مهمترین بخش فعالیت فرهنگسرا، حوزه اجتماعی باشد؛ جایی که سیاستگذاریها بر اساس دادههای دقیق «اطلس جامع آسیبهای اجتماعی شهر اصفهان» انجام میشود. مردانی توضیح میدهد که این اطلس، نقشهای است از وضعیت آسیبها در هر محله. در شهرک قدس، آسیبهایی همچون طلاق، اعتیاد، مصرف مشروبات الکلی و آسیبهای نوجوانان بیشتر از سایر مناطق دیده میشود. به همین دلیل، فرهنگسرا برگزاری کارگاههای آموزشی در این موضوعها را در اولویت قرار داده است.
کلاسها بهصورت گروهی برگزار میشود و همین موضوع کیفیت تعامل و یادگیری را افزایش میدهد. بسیاری از مردم پس از شرکت در یک دوره، برای دورههای بعدی نیز ثبتنام میکنند و حتی از همسایگانشان میخواهند در جلسات حضور داشته باشند. مردانی میگوید: «ما به دنبال ارائه آموزشهایی هستیم که سبب توانمندسازی خانوادهها شود و آنها بتوانند مشکلات را پیش از تبدیلشدن به بحران مدیریت کنند.»
سلامت روان؛ خدمتی که جای خالیاش احساس میشد
در کنار آموزشهای جمعی، یکی از پربازدیدترین خدمات فرهنگسرا، مشاوره فردی است. مردانی با اشاره به هزینه زیاد مراکز روانشناس در سطح شهر، میگوید: «تصمیم گرفتیم بهترین مشاورها را با حداقل هزینه در اختیار مردم بگذاریم. هدف ما حمایت از خانوادهها بود.»
این خدمات هر سهشنبه از ساعت ۱۵ تا ۲۰ ارائه میشود و نوبتها همیشه از یک ماه قبل کامل میشود. این میزان استقبال نشاندهنده نیاز جدی محله به خدمات سلامت روان است. بسیاری از شرکتکنندگان میگویند اگر فرهنگسرا نبود، امکان مراجعه به مشاوره برایشان وجود نداشت.
فرهنگ برای همه؛ رویدادهایی که به پارک آمدند
یکی از تفاوتهای روش کار فرهنگسرای قدس با سایر مراکز، این است که برنامههای فرهنگی الزاماً در سالنهای داخلی مجموعه برگزار نمیشود.
مسئول فرهنگسرای قدس میگوید: «از ابتدا تلاش کردیم رویدادها را در دل محله برگزار کنیم تا همه بتوانند از آن بهره ببرند؛ به همین دلیل، بسیاری از جشنها و مناسبتها در بوستان قدس یا پارک ترافیک شهرک کوثر برگزار میشود و این سیاست باعث شده تعداد شرکتکنندگان در برخی رویدادها به هزار تا هزاروپانصد نفر هم برسد؛ خانوادهها، سالمندان، کودکان، نوجوانان و حتی شهروندانی از محلههای اطراف در این برنامهها شرکت میکنند.
مادر و کودک؛ محور اصلی برای آینده محله
در سالهای اخیر، فرهنگسرا به این نتیجه رسیده که اگر آموزش را از مادر آغاز کند، بسیاری از رفتارهای کودک در خانه اصلاح میشود و خانواده با آرامش بیشتری مسیر تربیت را طی میکند؛ به همین دلیل، دوشنبههای هر هفته دورههای ویژه مادران برگزار میشود؛ کلاسهایی درباره تربیت فرزند، مهارت ارتباطی، سلامت روان، مدیریت هیجانات و حتی خودمراقبتی.
در همین زمان، بخش کودک فرهنگسرا نیز بسیار فعال است و تقریباً هر هفته حدود ۱۵۰ کودک در کلاسهای خلاقیت، هنرهای تجسمی، مهارتپروری و دورههای ویژه شرکت میکنند. برنامهها بهگونهای طراحی شده که مادر و کودک در امتداد هم قرار گیرند و نتیجه نهایی در زندگی خانوادگی دیده شود.
سالمندان؛ نسلی که فراموش نشده است
چهارشنبههای هر هفته، سالن فرهنگسرا محل گردهمایی سالمندان است. مربیان متخصص در حوزه سلامت جسمی و سلامت روان، جلسههایی برگزار میکنند که به گفته مردانی «برای سالمندان تنها یک
کلاس آموزشی نیست؛ فرصتی است برای اینکه از تنهایی دور شوند و روابط جدید بسازند.»
در بسیاری از این جلسات، سالمندانی دیده میشوند که شرکت در کلاس به بخشی ثابت از برنامه هفتگیشان تبدیل شده و به گفته خودشان، احساس تعلق بیشتری نسبت به محله پیدا کردهاند.
روایت روزهای سخت؛ انفجار، بحران و بازسازی
اما شاید یکی از بخشهای مهم این گزارش، نقش فرهنگسرا در «جنگ رمضان» باشد؛ دورهای که شهرک قدس یکی از آسیبدیدهترین محلههای اصفهان شناخته شد. انفجاری که در نزدیکی فرهنگسرا رخ داد، بخشی از سالن ورزشی و اجتماعات را تخریب کرد. بااینحال به گفته مردانی، در کوتاهترین زمان با تلاش شهردار منطقه و دوستان، بازسازی انجام شد و فرهنگسرا دوباره به چرخه فعالیت برگشت.
در روزهایی که کلاسها به دستور سازمان تعطیل شده بود، فرهنگسرا با استفاده از ظرفیت فضای مجازی فعال ماند. محتواهای پویش «امداد اجتماعی پناه» شامل آموزشهای پدافند غیرعامل، کنترل هیجان، مدیریت ترس و مهارتهای روانی در فضای مجازی منتشر شد و مورداستقبال مردم قرار گرفت.
فرهنگسرا در میدان بحران؛ پناه مردم شهرک قدس
در آن روزها فرهنگسرا فقط وظیفه آموزشی نداشت؛ بلکه بهعنوان یک مرکز پشتیبان اجتماعی عمل کرد. مسئول فرهنگسرای قدس میگوید: «ما آمار خسارتها را جمعآوری و فرمهای بیمه را برای مردم پر کردیم، از خانوادههایی که آسیبدیده بودند حمایت کردیم و بیش از سههزار نسخه بسته آموزشی روانشناختی در محله توزیع کردیم. هر شب نیز در ابتدای خیابان پاسداران تجمعی با همکاری پایگاه بسیج شهرک کوثر برگزار میشد و فرهنگسرا در تأمین زیرساختهایی مانند سیستم نور و صوت و پوشش رسانهای نقش داشت.»
مشکل قدیمی محله؛ موازیکاری نهادی
با وجود همه این تلاشها، مردانی یکی از چالشهای اصلی محلهها را «موازیکاری» میداند. او میگوید: «فرهنگسرا کلاس برگزار میکند، مسجد هم برگزار میکند، مدارس هم برنامه دارند. اگر یک اتاق فکر مشترک باشد و هر مجموعه بخشی از کار را برعهده بگیرد، کیفیت برنامهها بسیار بالاتر میرود.»
به اعتقاد او، هماهنگی میان نهادهای محلی نهتنها از هدررفت امکانات جلوگیری میکند؛ بلکه باعث میشود مخاطبان سردرگم نشوند و برنامهها از پراکندگی خارج شود.
فرهنگسرا؛ خانهای برای روزهای آینده
فرهنگسرای قدس امروز تنها یک مرکز فعالیتهای فرهنگی نیست؛ ساختاری زنده است که در آن روابط انسانی پیوند میخورد، خانوادهها توانمند میشوند، کودکان رشد میکنند، سالمندان تنها نمیمانند و در شرایط بحران، مردم پناهی مطمئن در دل محله دارند. مردانی و تیم او با برنامهریزی دقیق، رویکرد علمی و نگاهی انسانی، فرهنگسرا را به «خانه دوم مردم شهرک قدس» تبدیل کردهاند؛ خانهای که در روزهای آرام و ناآرام، چراغش روشن است و صدای زندگی از آن به گوش میرسد.
