به گزارش اصفهان زیبا؛ در رابطه با این پرسش که در ماه محرم و صفر امسال، نسبت بین مداحی و اشعار آیینی با مسائل جامعه چه بود، بیش از هر چیز عقیده، ایدئولوژی و بینش مداح، شاعر و مسئولان هیئتی که مراسم عزاداری را برگزار میکنند، موثر است.
واقعیت این است که متأسفانه برخی نگاهها در جامعه مداحی، «سکولار» است؛ یعنی نگاهی که معتقد است نباید با مسائل روز جامعه و سیاست کاری داشت و فقط باید به خواندن مصائب امام حسین(ع) بسنده کرد. این گروه مدعیاند که نباید امام حسین(ع) را سیاسی کرد. اما اگر در تاریخ تأمل کنیم، درمییابیم که عامل اصلی شهادت حضرت زهرا(س) و امام حسین(ع) دقیقا توجه به مسائل سیاسی بوده است.
اگر اباعبدالله(ع) در حکومت دخالت نمیکرد و در گوشهای به عبادت در مسجد و محراب خود مینشست، هرگز به قربانگاه نمیرفت. مسئله شهادت ایشان از زمانی جدی شد که بر حاکم ظالم و خونخوار زمانه خود خروج و قیام کرد. درباره حضرت زهرا(س) نیز همینطور است؛ ایشان برای این قیام کرد که ولایت امیرالمؤمنین(ع) همراه با حکومت بر جامعه اسلامی باشد؛ چراکه آن ولایت، حقی بود که جز خدا به ایشان نداده بود. همین ایستادگی بر سر حکومت امیرالمؤمنین(ع) بود که باعث شد عدهای نتوانند این ولایت را بپذیرند و در نهایت منجر به شهادت ایشان شد.
در مقابل این نگاه، در جنگ اخیر و در روزهایی که کشور درگیر شرایط سخت بود، حضور برخی مداحان در خیابان، نقش بسیار مؤثری در حفظ روحیه مردم و حضور آنان در میدانها داشت. اگر این حضور شکل نمیگرفت، با توجه به حملات دشمن از بیرون و تلاش اغتشاشگران برای ایجاد ناامنی در داخل، شرایط کشور میتوانست بسیار دشوارتر شود. این مداحان بودند که با خواندن اشعار انگیزشی و متناسب با اقتضائات روز، مکمل بعثت مردم در میادین بودند. در دهه محرم نیز بخشی از مداحان همین مسیر را ادامه دادند و تلاش کردند در نوحهها و اشعار خود، در کنار قیام امام حسین(ع)، به مسائل جهان اسلام، مسائل کشور، انقلاب اسلامی و شهادت فرماندهان و شهدا هم بپردازند و از ظرفیت قیام عاشورا برای تبیین شرایط امروز استفاده کنند.
بر این اساس میتوان گفت جامعه مداحان نسبت به گذشته دچار تغییر شده است. همواره از گذشته برخی مداحان رویکردی انقلابی داشتهاند و اشعار و نوحههایشان نیز در همین مسیر بوده است، اما حوادث اخیر، شهادت فرماندهان و حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی باعث شد، عده دیگری نیز بیدار شوند و احساس مسئولیت بیشتری پیدا کنند. به طور مثال در این مدت شاهد بودیم که در بسیاری از میدانها و موکبها، در کنار برنامههای مختلف، یک یا دو مداح نیز حضور داشتند. این مسئله نشان میدهد که بخش قابل توجهی از جامعه مداحان در این حرکت مردم نقشآفرینی کردند.
البته همه این ظرفیتها زمانی میتواند استمرار پیدا کند که برای جامعه مداحان برنامهریزی جدی وجود داشته باشد. یکی از مشکلات اصلی این حوزه، نبود متولی مشخص و واحد برای مداحی در کشور است. امروز هرچند سازمان تبلیغات اسلامی تا حدودی خود را متولی این عرصه میداند و بسیج مداحان نیز بخشی از این مسئولیت را بر عهده گرفته است، اما در سالهای گذشته کمتر شاهد برنامهای منسجم برای آموزش، ارتقای فکری، معرفتی و معنوی مداحان بودهایم. بسیاری از آسیبهایی که امروز درباره آن صحبت میشود، ریشه در همین مسئله دارد.
واقعیت این است که نه برنامهریزی جدی و بلندمدتی در این حوزه انجام شده، نه بودجهگذاری مناسبی صورت گرفته و نه اقدام عملی متناسبی برای رشد این قشر شکل گرفته است. طبیعی است که اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، ممکن است با فروکش کردن شرایط ویژه امروز، بخشی از این حرکت نیز به تدریج کمرنگ شود و آن اهتمامی که اکنون نسبت به این ظرفیت وجود دارد، استمرار پیدا نکند.
به همین دلیل، آینده نقشآفرینی مداحان بیش از هر چیز به نحوه نگاه و برنامهریزی مسئولان بستگی دارد.
اگر برای این قشر برنامهریزی شود، اگر امکان حضور آنان در عرصههای اجتماعی و خدمترسانی فراهم شود و اگر بتوانند در موضوعات مختلف جامعه نقشآفرینی کنند، آنوقت ظرفیت واقعی مداحان بیش از گذشته آشکار خواهد شد. به اعتقاد من، این روزها نشان داد که چه انرژی عظیمی در وجود مداحان نهفته است و اگر این ظرفیت به درستی هدایت شود، میتواند در عرصههای مختلف اجتماعی نیز منشأ اثر باشد.
ما در کشور اقشار فرهنگی متعددی داریم که هر یک به اندازه خود تأثیرگذار هستند و زحمات فراوانی نیز کشیدهاند، اما اگر بخواهیم میزان اثرگذاری آنها را با حضور مداحان در ماههای اخیر مقایسه کنیم، به نظر من نقش جامعه مداحان در همراه کردن مردم و ایجاد انگیزه برای حضور در صحنه، نقشی متفاوت و برجسته بوده است. همه گروهها تلاش خود را انجام دادند، اما اثرگذاری مداحان در این مقطع ویژگی خاص خود را داشت.
امیدوارم بتوانیم از این ظرفیتی که اهلبیت(ع) برای جامعه اسلامی ایجاد کردهاند، بیشترین بهره را ببریم. محرم و صفر سرمایهای هستند که به تعبیر امام راحل، اسلام را زنده نگه داشتهاند و این ظرفیت نباید تنها به ایام عزاداری محدود بماند. اگر از این سرمایه به درستی استفاده شود، میتوان در موضوعات مختلف اجتماعی نیز از آن بهره گرفت؛ از آسیبهای فرهنگی و اخلاقی گرفته تا دیگر مشکلاتی که جامعه با آنها روبهرو است. با حضور مداحان و همراهی مردم، این ظرفیت میتواند در مسیر رفع بسیاری از مسائل و آسیبهای اجتماعی نیز به کار گرفته شود.
