به گزارش اصفهان زیبا؛صدای جیغ پسربچه هفت هشت ساله، سالن را پر می‌کند؛ فریادی از سر استیصال و ترس از دندان‌پزشکی که با آمپولی بزرگ، بالای سرش ایستاده و می‌خواهد دندانش را بکشد. کودک گریه و زاری می‌کند و با التماس از مادرش می‌خواهد که او را با خود بیرون ببرد: «مامان تو را خدا! من از آمپول می‌ترسم! قول می‌دهم بچه خوبی باشم… !» گریه و زاری کودک تمامی ندارد؛ اما دندانپزشک توجهی به او نمی‌کند و می‌خواهد هر طور که شده، کار خودش را بکند. چند دقیقه‌ای که می‌گذرد، کاسه صبرش، لبریز میشود و شروع می‌کند به فریاد زدن: «ساکت باش؛ حوصله‌ام را سر بردی! خانم بچه را بردار و با خودت ببر! مگر نمی‌بینی بیمارها پشت در منتظر هستند.» شاید دیدن چنین صحنه‌ای برای خیلی از پدر و مادرها عجیب و غریب نباشد. هستند پزشکان بسیاری که با صبر و متانت با کودک بیمار رفتار می‌کنند؛ اما در این میان برخی از آن‌ها به دلایل مخالف برخورد خوبی با کودکان ندارند و همین هم میشود که بسیاری از بچه‌ها حتی تا سنین نوجوانی نیز از رفتن به مطب آن‌ها و درمان هراس دارند؛ درحالی‌که به دلیل شرایط خاص کودکان، آن‌ها هنگام معاینه و درمان نیازمند برخوردی صبورانه و پرلطف هستند.
ترمای روپوش سفید!
برخورد نامناسب برخی از پزشکان با کودکان، باعث می شود تا آن‌ها سال‌ها خاطره بدی از رفتن به مراکز درمانی داشته باشند. مادر یک دختر 5 ساله می‌گوید، یکبار پسرم تب شدیدی کرد و بسیار بی‌قرار بود و مدام گریه می‌کرد؛ اما پزشک اصلا به این موضوع توجهی نکرد و خواست که گلویش را ببیند. پسرم دهانش را محکم به هم فشار می‌داد و اجازه معاینه نداد. پزشک به شدت عصبانی شد و دستش را روی میز کوبید و با لحن بسیار بدی شروع به سرزنش او کرد و گفت اگر به کارت ادامه دهی، مادرت را از اتاق بیرون می‌کنم.» این مادر می‌گوید که از آن روز به بعد، پسرش از اسم دکتر هم می‌ترسد و خیلی سخت حاضر میشود برای درمان بیماری به مطب پزشک برود. مادر دیگری هم می‌گوید:« «شبی که پسرم تصادف کرد، با مشکل معطلی آمبولانس مواجه بودیم. هنگامی که وارد بیمارستان شدیم، توضیحات لازم درباره روند درمان ارائه نمی‌شد؛ در حالی که ما استرس بسیاری داشتیم و نگران فرزندمان بودیم. مدت زیادی در هر بخش معطل بودیم. این بیمارستان فاقد بخش ویژه کودکان بود و همین مسئله، به دلیل صحنه‌ها و بیماری‌هایی که کودکان آنجا مشاهده می‌کردند، باعث اضطراب بیشتر آنان می‌شد. اگر من کنار فرزندم نبودم، این شرایط تأثیر بسیار بدی بر روحیه او می‌گذاشت. پس از سی‌تی‌اسکن، به ما گفتند که کودک باید بخیه شود. در این هنگام، پرستار با رفتار نامناسبی گفت: «نوبت هر کسی است، بیاید تو». بیمار به او گفت: «با لطافت صحبت کن»؛ اما رفتار پرستار همچنان شایسته نبود. باز هم در آنجا اجازه حضور مادر داده نشد و خود کارکنان نیز آگاهی لازم برای نحوه صحبت با کودک را نداشتند. فرزندم نیز بسیار گریه کرده بود. بیمارستان چنان پذیرش بالایی داشت که تخت خالی نبود. آیا در تمام اصفهان، فقط این بیمارستان باید پذیرش تصادفات را بر عهده داشته باشد؟» به گفته او، «بیمارستان به‌قدری شلوغ بود که پذیرای بیماران چاقو‌خورده، پرت‌شده از ارتفاع و تصادفی بود. دو بخش اورژانس فوری و معمولی هر دو کاملاً پر بودند؛ فردی ناله می‌کرد، کودکی بیمار بود و وضعیت بسیار آشفته و نابسامان بود. برخی از بیماران که باید بستری می‌شدند، به دلیل نبود تخت خالی، در گوشه اورژانس قرار داشتند. اگر این بیماران در اتاق‌های بستری بودند، امکانات رفاهی برای استراحت همراهان وجود داشت، اما در بخش اورژانس هیچ‌گونه امکاناتی در دسترس نبود. پرستار نیز با همراهان برخورد مناسبی نداشت و آن‌ها جایی برای استراحت نداشتند؛ به‌طوری که حتی مجبور بودند به محوطه بیمارستان بروند. روز آخر که قصد ترخیص داشتیم، اعلام کردند پزشک ساعت ۷ صبح می‌آید تا با بررسی پرونده، درباره ترخیص کودک تصمیم‌گیری کند؛ اما پزشک بسیار دیر حاضر شد و روند ترخیص تا ساعت یک بعدازظهر به طول انجامید. شایسته بود مددکار اجتماعی و مشاور نیز در آنجا حضور داشتند تا به افرادی نظیر کودکان یا کسانی که دچار آشفتگی روحی می‌شوند، حمایت‌های لازم را ارائه دهند.»
چرایی برخورد نامناسب پزشکان با کودکان
شلوغی و بی‌حوصلگی و فشار کاری بالا و دلایل دیگر باعث میشود تا برخی از پزشکان برخورد نامناسبی با کودکان بیمار داشته باشند. این درحالی است که منشور حقوق بیماران، تصریح دارد که ارائه خدمات باید مبتنی بر احترام به کرامت انسانی، ارزش‌های فرهنگی، مذهبی و با صداقت، نزاکت و ادب کامل باشد و هرگونه تحقیر، تبعیض یا بدرفتاری نقض صریح این حق است.
محسن مصلحی، معاون توسعه مدیریت و منابع دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در این باره به «اصفهان زیبا» می گوید: «بر اساس منشور حقوق بیمار، برخورد مناسب و حفظ کرامت مراجعین از اصول اساسی است، اما به دلایل مختلفی ممکن است این حقوق به درستی رعایت نشود. اگرچه پزشکان به واسطه روحیه نوع‌دوستی و شناختِ اینکه «رفتار مناسب یکی از عوامل موثر در درمان بهتر است» مایل به برقراری ارتباط صحیح هستند، اما عواملی مانند شلوغیِ مطب و شرایط نامناسب محیط کار، مانع از اجرای این فرآیندها میشود.» به گفته او، همان‌طور که در یک جاده ناهموار با علائم ناقص و نور ناکافی، بستر برای ناراحتی و عصبانیت رانندگان فراهم است، در مقوله پیچیده‌ای مانند «سلامت» نیز اگر بستر محیطی فراهم نباشد، ناراحتی ایجاد میشود. در حوزه اطفال، والدین به‌دلیل حساسیت و نگرانی زیاد برای فرزندانشان آسیب‌پذیرترند؛ لذا اگر کمترین حسِ ناامنی یا بی‌احترامی را دریافت کنند، سریع‌تر دچار تنش (آژیته) می‌شوند. مصلحی ادامه می‌دهد: «این موضوع باید بیش از پیش در اخلاق حرفه‌ایِ ارتباطِ پزشک و بیمار مورد توجه قرار گیرد. ما باید با نگاهی مبتنی بر علم HSE (شامل سلامت، ایمنی و محیط‌زیست) به این موضوع بپردازیم. HSE با رویکرد پیشگیرانه، مخاطرات احتمالی آینده را شناسایی و مدیریت می‌کند. برای دستیابی به این هدف، باید چند پرسش اساسی را بررسی کرد؛ آیا پزشک و بیمار به حقوق یکدیگر آگاهی کامل دارند؟ آیا فرآیندهای کاری به‌گونه‌ای تنظیم شده‌اند که پزشک دچار خستگی مفرط نشود؟ آیا شرایط عمومی جامعه (فشارهای اقتصادی و خانوادگی) در نظر گرفته شده است؟ باید در نظر داشت که بیماری که با دغدغه‌های اقتصادی و روانی مراجعه می‌کند، ممکن است از پیش ناآرام باشد و پزشکی که دچار خستگی مفرط است نیز ممکن است واکنش مناسبی نشان ندهد. در چنین شرایطی، هر دو طرف ممکن است به سمت تنش پیش بروند که مدیریت آن نیازمند نگاه سیستمی و پیشگیرانه است.» برخخورد مناسب پزشکان و کادر درمان با بیماران موضوعی است که افراد می توانند آن را به سامانه 190 گزارش کنند.
