تلفیق هماهنگ درونمایههای سنتی و ادبی ویژه و اشتراکات فرهنگی دو کشور ایران و لهستان به خلق آثاری انجامید که عنوان «میراث مشترک» و «فناوری روز» را به خود اختصاص دادند؛ این روایت ترجمه بخشی از پیام سفیر لهستان در ایران است که توسط مجری مراسم افتتاحیه نمایشگاه مبلمان ایران و لهستان، در خانه صفوی برای حضار خوانده شد. اصفهان بعد از تهران، دومین شهری است که میزبان نمایشگاه مبلمان ایران و لهستان میشود. این نمایشگاه پنجشنبه سوم تیرماه در موزه خلاقیت و معماری افتتاح شد.
رویدادِ زمانه کووید
کـوآکوفـسکا فاوکـوفـــسکـا (Irena Kołakowska-Fałkowska) همسر سفیر جمهوری لهستان در ایران در ابتدای مراسم افتتاحیه بقه توضیح روندی که برای برگزاری نمایشگاه طی شده پرداخت و این رویداد را نتیجه همکاری سفارت لهستان در ایران، دانشگاه تهران و گروه طراحی بهمان معرفی کرد. او از سختیهایی که دوران کرونا برای پیشبرد این همکاری ایجاد کرده بود هم روایت کرد. به گفته او برای خلق آثار مبلمان، از دانشجویان طراحی صنعتی خواسته شده بود در زمینه اشتراکات فرهنگی دو کشور مطالعه شود و این وجوه مشترک را بیابند و در آثارشان از آنها استفاده کنند؛ با این رویکرد که همه آثار باید کاملا کاربردی باشند و از مواد مقرونبهصرفه در ساختـــشان اســتفاده شـــده باشد. او تصریح کرد: «یکی از مهمترین اهدافمان این بود که پیوندی میان صنعت مبلمان ایران و لهستان و طراحان دو کشور ایجاد کنیم. هم اهداف آموزشی داشتیم و هم میخواستیم جریانی موفق در تجارت و بازار اروپا ایجاد کنیم.»
خلأ نگاه مدرن به صنایع مستظرفه
«پدر ایرنا نجار بوده و به همین دلیل کار با چوب را خیلی خوب درک میکند.» فاطر سعادتنیاکی با این روایت به شروع ماجرای همکاریاش با سفارت لهستان اشاره کرد و گفت: «ما نه فقط در حوزه اروپای شرقی که در سطح جهانی حرفهایی برای گفتن داریم. کاری که ما انجام دادیم، مزیت حرکت اول (first-mover advantage) را دارد.»
دبیر اجرایی رویداد مبلمان ایران و لهستان سپس درباره رویکردهای تاریخی به فرش صحبت و تصریح کرد: «خیلیها به فرش نگاه دکوری دارند ولی تا پیش از این، همیشه عملکرد فرش مورد نظر بوده است. در زمستان فرش حکم لایه ایزولاتور را برای خانهها داشت و تابلویی انتزاعی از چیزی بود که هنرمند پیرامونش میبیند یا تصور میکند. اما این عملکرد اولیه از بین رفت؛ چون سرامیک و لمینت و انواع مواد ایزولیتور مورد استفاده قرار گرفتند و فرش نقش دکوری به خود گرفت.»
او ادامه داد: «اصفهان یکی از قطبهای فرش است و من هم به عنوان یک تبریزی از یکی دیگر از قطبهای فرش میآیم. شاید یک نسل قبل از ما یادشان بیاید که خسروآباد، میمه و بروجن نقشههای اختصاصی فرش داشتند و وقتی به این مناطق میرفتید، خانهها یکی در میان، دار قالی داشتند. چه شد که الان بیشتر آن کارگاههای خانگی جمع شده و بیشتر به سمتی رفتهاند که یک فروشگاهدار سفارش میدهد و آنها برای او میبافند؟ ماجرا این است که فرش عملکردش را از دست داد و رقبایی هم پیدا کردیم که نقشه فرشهای ایران را کپی میکنند و با نام فرش ایرانی میفروشند. کسی را در ایالات متحده میشناسم که هر نقشه فرشی را بخواهد بزند، با من چک میکند که مطمئن شود ایرانی است و باید برچسب پرژن کارپت برایش تعریف کند یا ترکیشکارپت!»
اما مشکل از کجاست؟! به روایت او، این اتفاق تقصیر ما هم هست. به عبارتی اگر منِ طراح نتوانم از میراثی که گذشتگان برایمان به جا گذاشتهاند، استفاده نوآورانه ببرم، عرصه را به حریف واگذار کردهام. مدیرعامل و طراح ارشد شرکت بهمان دیزاین تأکید کرد: «من خیلی واضح بگویم فرش یک سازه است. دانشگاه اصفهان اولین بار این موضوع را آزمایش کرد و فهمید فرشهای دوپود لولبافت با گره غیرمتقارن (گره فارسی) میتوانند 180 کیلومتر مربع نیرو تحمل کنند. سؤال این است که اگر چنین قابلیتی وجود دارد، چرا من طراح نباید از فرش به عنوان سازه استفاده
کنم؟» فاطر سعادتنیاکی با اشاره به برندهایی که به فرش به عنوان پارچه و نه سازه در آثارشان استفاده کردهاند، تصریح کرد: «فرش عنصر استحکامبخش سازه هم هست. یعنی اگر فریمی ساخته باشم و چهار، پنج ریسمان هم ببندم، موقعی که روی این فریم مینشینم، سازه متلاشی میشود؛ اما اگر فرش روی فریم ببندم، سازه را مهار کردهام.»
او ادامه داد: «ما باید به فرش بهعنوان عنصر عملکردی نگاه کنیم. ما این کار را کردیم و نتیجه گرفتیم و حاضریم نتیجه را با طراحان به اشتراک بگذاریم. من یک سال و نیم تلاش و چهار رفوگر عوض کردم تا بفهمم مبلمان «خیام» را با چه گرهای مهار کنم که استحکام نشستن داشته باشد. این اتفاقی است که در سایر هنرهای مستظرفه ما هم باید رخ بدهد؛ از هنر سرامیک و کاشی بگیرید تا هنر پخلبافی، باید همه را روی سازههای مدرن بیاوریم و از آنها برای خلق مبلمان مدرن استفاده کنیم. جای این نگاه در طراحیها خالی است.»
گفتنی است در این نمایشگاه آثار دانشجویان طراحی صنعتی پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران به نمایش درآمد. این آثار با هدف تلفیق فرهنگ و هنر ایران و لهستان طراحی و خلق شدهاند. این پروژه توسط سفارت جمهوری لهستان در ایران، دانشگاه تهران و گروه طراحی بهمان تأمین و حمایت مالی شده است. آثاری از آیدا وزیریپور، علیرضا اسناوندی، امین حسین امانزاده، فرانک اسماعیلیپور، فرزانه مفتاح، غزاله شوشپاشا، کیانا بهرامیان، محمدجواد تدین، محمدطاها عمید، شهرزاد درگاهی، زینب هاشمی و مهندس فاطر سعادتنیاکی در این نمایشگاه به نمایش گذاشته شدند.
