علیاف گفته است: «بسیار تعجب دارد. هر کشوری میتواند در خاکش مانور بدهد. این حق آنهاست. اما چرا حالا و چرا در مرز ما؟ چرا این رزمایشها وقتی ارمنستان در جبرائیل، فضولی و زنگیلان بود، انجام نمیشد؟ چرا این کار پس از اینکه ما این مناطق را پس از ۳۰ سال آزاد کردیم، انجام میشود؟» او همچنین مدعیشد که ما بارها نارضایتیمان را از ورود غیرقانونی کامیونهای ایرانی اعلام کردیم، اما این موضوع ادامه پیدا کرد و طی یک ماه ۶۰کامیون ایرانی، بدون مجوز به قرهباغ وارد شدند.
این موضوعات در حالی مطرح میشود که جمهوری آذربایجان طی یک ماه اخیر دو رزمایش نظامی مشترک با ترکیه و پاکستان و در غیاب تهران برگزار کرده و شرایط امنیتی منطقه را با احتمال همکاری با رژیم صهیونیستی به چالش کشانده است. فضایی که به گفته کارشناسان شاید برای کشورمان بسیار خطرناک باشد و ایران نیز باید با برگزاری مانورهای نظامی به فکر تأمین امنیت بیشتر مرزهای خود باشد. در این رابطه با محمدعلی بصیری، استاد و کارشناس مسائل بینالملل گفتوگو کردیم. به گفته او، ایران بارها بخصوص در جنگ سال گذشته قرهباغ از مردم آذربایجان حمایت کرد و حالا منافع کشورمان از سوی همین کشور مورد تهدید قرار گرفته است. بصیری همچنین معتقد است که مانور سپاه ایران در مرز با آذربایجان بجا و در راستای امنیت مرزی ایران صورت گرفته است. در ادامه مشروح این گفتوگو را میخوانید.
ارزیابی شما از مواضع اخیـر رئیسجمهور آذربایجان در خصوص مانور سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در مرز مشترک با این کشور و همچنین اعتراض به تردد کامیونهای ایرانی در مسیر گوروس _ قاپان چیست؟ آیا اینگونه اظهارنظرهای آذربایجان، تهدیدی علیه منافع ایران نیست؟
سال گذشته ایران در جنگ قرهباغ از بخش عمدهای از مردم آذربایجان دفاع کرد. آنچه که نشان میدهد ماحصل آن به نفع کشورمان نبوده و هماکنون منافع ایران از سوی همین کشور مورد تهدید قرار گرفته است. درحالحاضر مسیری که قبلا مرزهای ایران و ارمنستان را به یکدیگر متصل میکرد و از طریق آن ترانزیت کامیونهای ایرانی به خاک ارمنستان و یا برعکس صورت میگرفت، به دست آذربایجان افتاده است و آنها مانع رفت و آمد کامیونهای ایران و ارمنستان میشوند. همه این اقدامات به این دلیل است که آذربایجان تصور میکند فاتح جنگ قرهباغ و پیروز میدان است و از این فضا به عنوان یک ابزار در فشار به ارمنستان استفاده میکند تا آن را وادار به امضای شرایط قرارداد متارکه جنگ کرده و این صلح را به نفع خود تمام کند. چراکه اختلافات با ایران آنقدر عمیق نیست که به مقامات دو کشور کشیده شود. مدیریت این موضوع وظیفه مسیربانان است تا راستی آزمایی آنها را کنترل کنند. آذربایجان در این مسئله نباید به دولت ایران انتقاد میکرد، چراکه اینگونه مسائل در سطح پایین قابل مذاکره و حل است. در واقع این موضوعات تنها بهانهای برای آذربایجان در تقابل با ایران است. آنچه که امام جمعه اردبیل نیز بهترین پاسخ را به آنها داد و گفت که آذربایجان با دم شیر بازی میکند که در صورت ادامه این روند، عواقب خطرناکی در انتظارش خواهد بود.
آیا هدف اصلی آذربایجان در مقابله با ایران، ارمنستان است؟
نه همه آن. زیادهخواهیهای آذربایجان درمورد ارمنستان به ضرر ایران هم تمام میشود. آذربایجان با درخواست حق ترانزیت و مالیات از ایران در روابط تجاری کشورمان و ارمنستان خلل وارد میکند که این یک امتیاز منفی برای آذربایجان با توجه به کمکهای ایران در حمایت از این کشور به حساب میآید.
واکنش منفی علیاف به رزمایش سپاه پاسداران ایران در مرز ارس در شرایطی است که آذربایجان طی ماههای گذشته اقدام به برگزاری مانورهای مشترک بسیاری با برخی از کشورهای منطقه و حتی همسایگان ما همچون ترکیه و پاکستان بدون حضور ایران کرد که به تحلیل بسیاری از کارشناسان این اقدامات باکو در مقابله با ایران و در حمایت از منافع رژیم صهیونیستی و ترکیه صورت میگیرد. نظر شما چیست؟
بله دقیقا. برگزاری مانورهای مشترک آذربایجان به همراه ترکیه و پاکستان یک نوع پیام منفی برای ایران دارد. این اقدامات آذربایجان نوعی قدرتنمایی است. از سویی برخی مقامات آذربایجان، اعضای پارلمان و صاحبان رسانه این کشور مواضع ضد ایرانی در زیادهخواهی و توسعه طلبی در بحث مناطق ترکنشین ایران را از خود نشان میدهند. فضایی که همگی برآمده از اهداف آذربایجان در توسعه مناسبات با محیط پیرامون ازطریق حرکت رو به جلو و در مقابله با ایران است. البته آذربایجان این ادعا را دارد که این مانورهای نظامی خطری برای ایران به همراه ندارند و بیطرفانه است. اما عدم دعوت از ایران در رزمایشها چیز دیگری میگوید و نشان از جنبه خصمانه آنها نسبت به ایران است. پس ایران حق اعتراض و انجام مانور مستقل در پاسخ به آنها را دارد. حتی بنده معتقدم ایران میتواند بر اساس سیاست توازن دست به برگزاری یک مانور مشترک با ارامنه بزند و این عدم توازن را در منطقه اصلاح کند.
پس برگزاری رزمایش اخیر سپاه پاسداران ایران در مرز با آذربایجان، نوعی مقابل به مثل بود؟
بله تا حدودی. مجموع عملکرد آذربایجان طی یک سال گذشته و از پایان جنگ قرهباغ تا کنون، نگاه دولتمردان و مقامات ایران را نسبت به این کشور منفی کرده است که در پاسخ به این حرکتهای غیرسازنده و خطرناک آذربایجان، ایران نیز به برگزاری یک مانور نظامی متقابل در مرزها از طریق نیروهای مسلح خود پرداخت.
شرایط فعلی منطقه باعث برهمخوردن امنیت و افزایش تنش با آذربایجان و حتی توسعه اختلافات قومیتی و استقلالطلبی در مرزها نمیشود؟
شاید. فضای کنونی علایم مثبتی برای ایران ندارد. آن هم در شرایطی که ایران تحت فشار تحریمها و بحران اقتصادی قرار دارد و کرونا نیز این موقعیت را برای کشورمان سختتر کرده است. از سویی به دلیل حسن همجواری و همسایگی، آذربایجان هم نباید به سمت زیادهخواهی و مواضع این چنینی برود. مقامات ایران نیز باید این بحران را با عکس العملهای مناسب از لحاظ دیپلماتیک، امنیتی و رفاهی مدیریت کنند و آذربایجان را به سمت روابط عادی با ایران سوق دهند.
مواضع ایران در جنگ قرهباغ تا چه اندازه در مواضع کنونی آذربایجان نسبت به ایران تأثیرگذار بوده است؟
ایران میبایست برای حفظ منافع خود کمی بیشتر موضع بیطرفی به خود میگرفت و از سیاست موازنه به نفع خود استفاده میکرد. در حال حاضر نیز باید این شیوه را اجرا کند و با یک رویکرد دو جانبه، عادلانه و متوازن، این زیادهخواهیها و دهنکجی آذریها را خنثی کند.
آذربایجان از یک طرف مدعی این است که ایران از مهمترین همسایگان او به شمار میرود و از سوی دیگر دست به همکاری با ترکیه و یا رژیم صهیونیستی در مقابله با ایران میزند. تا جایی که بسیاری از کارشناسان، اقدامات مخرب در ایران همچون ترور دانشمندان هستهای را با کمک آذربایجان میدانند. سازش با آذربایجان از کدام جنبه به نفع ایران خواهد بود؟
ایران باید همزمان از چند رویکرد در مقابل آذربایجان استفاده کند. به این معنا که با تعاملات دیپلماتیک از یک طرف و اجرای مانورهای نظامی از طرف دیگر، تعادل را در رابطه با این کشور حفظ کند. البته همانطور که اشاره کردید، آذربایجان مواضع غیردوستانهای با ایران و در همکاری با اسرائیل با اهداف امنیتی اتخاذ کرده است که در جنگ قره باغ نتایج میدانی آن نیز به وضوح مشخص بود. آنچه که باعث شکل گرفتن اقدامات جاسوسی و اطلاعاتی پهپادی اسرائیل از طریق آسمان این کشور در ورود به ایران شد که این موضوع کماکان امنیت کشورمان را بسیار تهدید میکند. بعضاً مطرح شده است پهپادهایی که در مناطق شمالی ایران جاسوسی میکنند، با اجازه هوایی باکو و در همکاری آذربایجان با اسرائیلیها است. به گفته برخی ترور شهید فخری زاده نیز از همین طریق مدیریت شده است. بنابراین ایران باید جوابی مناسب و البته همراه با محافظه کاری به این حرکتهای غیر مسئولانهای آذربایجان دهد و آنها را از ادامه این رویکرد منصرف کند.
