سازگارسازی شهرها برای تاب‌آوری اقلیمی

مطالعات نشان می‌دهد که تعداد شهرهای کشور از ۱۹۹ نقطه در ۱۳۳۵ به ۱۲۴۲ نقطه در ۱۳۹۵ افزایش یافته است.
استان اصفهان با داشتن جمعیتی بیش از چهارمیلیون و ۸۰۰ هزار نفر یکی از استان‌های بزرگ کشور است؛ همچنین 1244 شهرداری در کشور وجود دارد که از این تعداد ۱۱۰ شهرداری در استان اصفهان است و ۸۲درصد جمعیت استان را شهرنشینان تشکیل می‌دهند. حدود ۵۰درصد از جمعیت استان اصفهان در شهر اصفهان ساکن هستند و ۵۰ درصد دیگر در سایر شهرهای استان زندگی می‌کنند. شعار روز جهانی شهرها 2021 سازگارسازی شهرها برای تاب‌آوری اقلیمی است؛ ازاین‌رو شهرهای تاب‌آور به شهرهایی گفته می‌شود که قادر به جذب، تطبیق، تغییر و آمادگی برای استرس‌ها و شوک‌های آینده به‌منظور دستیابی به توسعه پایدار، رفاه و رشد دربرگیرنده است. سیستم شهری بزرگ در برابر تهدیدهای پیش‌بینی‌شده و غیرقابل‌پیش‌بینی آسیب‌پذیر است و هرگونه شوک به سیستم‌های پیچیده، پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، زیست‌محیطی و نهادی خواهد داشت.
طی دهه‌های اخیر، افزایش مصرف انرژی‌های فسیلی، تولید گازهای گلخانه‌ای و دیگر آلودگی‌های زیست‌محیطی، منجر به ایجاد معضل‌هایی از قبیل پدیده تغییر اقلیم در مقیاس جهانی شده است. بخش ساختمان یکی از بخش‌های اصلی در مصرف انرژی، انتشار گازهای گلخانه‌ای و تولید آلودگی‌های زیست‌محیطی است؛ ازاین‌رو طی دهه‌های گذشته در بیشتر کشورهای جهان، مقررات و استانداردهای مصرف انرژی برای ساختمان‌های با کاربری‌های مختلف تدوین و مورد بهره‌برداری قرارگرفته و این روند منجر به کاهش فراوان مصرف انرژی در این کشورها شده است.  در مواجهه با این مسئله، پروژه «مطالعات و تدوین ضوابط طراحی پایدار و اقلیمی ساختمان‌های شهر اصفهان» با هدف شناسایی میزان مصرف انرژی و پتانسیل‌های صرفه‌جویی انرژی به تفکیک تیپ‌های ساختمانی و تهیه اطلاعات اقلیمی برای مناطق مختلف و ریزپهنه‌های اقلیمی شهر اصفهان و استخراج پتانسیل‌های این اقلیم برای دستیابی به کاهش مصرف انرژی از روش‌های فعال و غیرفعال، تعیین راهکارهای کاهش مصرف انرژی ساختمان‌ها با تولید انرژی از منابع تجدیدپذیر در سطح ساختمان، تعیین راهکارهای کاهش نیاز انرژی ساختمان‌ها با استفاده از طراحی شهری و طراحی معماری و نیز تدوین ضوابط فراگیر بهره‌وری انرژی در ساختمان‌ها انجام شده است.
در این خصوص، ایجاد ساختارهای اجرایی ضوابط زیست‌محیطی و اقلیمی مدنظر معاونت شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان بوده است و در این راستا مصوباتی به‌صورت الزام یا تشویق در اجرای آب‌گرم‌کن خورشیدی و سلول‌های فتوولتائیک بر اساس گروه‌بندی ساختمان یا نوع کاربری و بهره‌گیری از بازیافت آب‌های خاکستری در مراجع ذی‌صلاح به تصویب رسیده است.
یکی از نگرانی‌های مهم سیاست‌گذاران مدیریت شهری، افزایش مداوم درجه‌حرارت شهرها با عنوان جزیره حرارتی شهری است. بافت شهری، خرداقلیم‌های مجزا و متمایزی را در خود جای می‌دهند که همواره متغیر و غیرقابل‌پیش‌بینی است. این تغییرپذیری به سبب هندسه بافت و میزان تراکم ساختمان‌ها ایجاد می‌شود. این دو عامل بر میزان تابش نور خورشید و جریان هوا در بافت‌های شهری مؤثر است و تأثیر زیادی بر خرداقلیم‌های منطقه دارد. مصرف انرژی در ساختمان و دوام و پایداری پوسته ساختمان تا حد زیادی به آب‌وهوای محیط بیرون ساختمان وابسته است. با توجه به دغدغه مذکور یکی از اقدام‌های شهرداری اصفهان، شناسایی پهنه‌های درگیر جزایر گرمایی و ارائه راهبردهای کاهش اثرات اقلیمی این پدیده بوده است. در این خصوص با تشخیص علت ریشه‌ای مشکلات و اثر جزیره حرارتی شهری و با در نظر گرفتن اثرات جزیره حرارتی در تمام جنبه‌های محیط‌های شهری، راهکارهای کاهش اثرات آن ارائه شده است. در انتها می‌توان افزود با توجه به شعار جهانی روز شهرها سال 2021 ایجاد جوامع زیست‌پذیرتر در میان سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان و شهروندان سراسر جهان اصلی ضروری تلقی شده و جوامع زیست‌پذیر می‌توانند مزایا، فرصت‌های متعدد و برخورداری از زندگی باکیفیت را از طریق حفظ و بهبود کیفیت محیط‌زیست شهری در اختیار شهروندان قرار دهند.