شهر در دستان شهرسازان

 از مدت‌ها پیش جنبشی تحت عنوان اشتغال شهرسازان توسط مؤسسه شهرسازی نوین راه‌اندازی شد که به‌دنبال مطالبه‌گری برای اشتغال و جایگاه اصلی شهرسازان در آزمون‌های استخدامی، سازمان نظام‌مهندسی و نهادهای مربوط بودند. این جنبش به‌قدری گسترده و فراگیر شد که شعار روز شهرساز امسال را با محوریت اشتغال شهرسازان تحت تأثیر خود قرار داد. به‌همین‌منظور دانشگاه‌ها به برگزاری همایش‌ها و مناظره‌هایی دراین‌باره پرداختند. انجمن علمی شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان نیز نشست «اشتغال و کارآموزی در رشته شهرسازی» را با حضور محمود شکوهی، دکتری طراحی شهری و هیئت‌علمی شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان و وحید مهدویان، دکتری تخصصی شهرسازی اسلامی و معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان برگزار کرد که شرحی از آن را در ادامه می‌خوانید. در ابتدای نشست درباره جایگاه شغلی شهرسازان، فاصله‌گرفتن از جایگاه اصلی آن‌ها در بازار کار، تکاپوی شهرسازان برای بازپس‌گیری جایگاه خود و تألیف شخصیت مستقل از رشته‌های دیگر مهندسی مباحثی مطرح شد. جلسه با پرسش‌هایی از سوی دانشجویان پیش رفت و اولین پرسش درباره «جایگاه شهرسازان در زمان دانشجویی و پس از فارغ‌التحصیلی» بود. محمود شکوهی بااشاره‌به ریشه شکل‌گیری این رشته در دنیا گفت: «عدم تطابق سرعت تغییر شهر با فرم شهری باعث شد در سال 1929 در پنسیلوانیا شهرسازی تأسیس شود و دلایل متفاوتی اعم از جنگ جهانی، کمبود مسکن و مسائل اقتصادی در اروپا باعث گسترش شهرسازی شد. تأسیس سازمان برنامه‌وبودجه در آمریکا و سرایت آن به ایران، زمینه‌ساز ایجاد رشته‌های طراحی و برنامه‌ریزی شهری شد در نتیجه ماهیت نیاز بشری باعث ایجاد این رشته شد که محل سکونت انسان را منطبق بر برنامه شکل دهد و دانشجویان در دوران تحصیل باید به دنبال کسب اطلاعات به‌روز دنیا باشند.» وحید مهدویان نیز سه‌راه برای فارغ‌التحصیلان رشته شهرسازی مطرح کرد و گفت: «در وهله اول فارغ‌التحصیلان می‌توانند از دانش نظری خود استفاده کرده و در دانشگاه‌ها مشغول به فعالیت شوند. راه دوم، ورود به مراجع حوزه شهرسازی یعنی همکاری با شرکت‌های مهندسین مشاور معمار و شهرساز است که در آن‌ها مهندسانی از رشته‌های مختلف دورهم جمع شده و شرکتی را تشکیل می‌دهند و امور مربوط به تعداد رشته‌های موجود در مجموعه مهندسین مشاور، گرید، مدرک تحصیلی و کارهای شهرسازی از جمله تفکیک زمین و آماده‌سازی، طرح‌های تفصیلی، طرح‌های جامع، طرح هادی شهری روستایی و… را انجام می‌دهند. راه سوم نیز ورود به مدیریت اجرایی در حوزه شهرسازی مانند دستگاه‌های تخصصی مثل وزارت راه و شهرسازی، شهرداری‌ها و دهیاری‌هاست. مثلا در هرکدام از مناطق ۱۵گانه اصفهان، اداره شهرسازی وجود دارد که هرکدام به رئیس، مسئول و کارمندهای شهرساز نیاز دارند.» دومین پرسش درباره موانع جذب شهرسازان بود که مهدویان بزرگ‌ترین مشکل را تفاوت ادبیات بین حوزه اجرا و آکادمیک دانست و افزود: «فعالیت‌ها و اصطلاح‌های تخصصی رایج در امر اجرا که در قانون نظام‌مهندسی و قانون ملی مقررات ساختمان به کار می‌رود در فضای آکادمیک آموزش داده نمی‌شود و فارغ‌التحصیلان نمی‌توانند جایگاه خود را در فضای اجرایی پیدا کنند. دومین مانع وجود 6 رشته دیگر در نظام‌مهندسی است که مُهر 4 رشته معماری، عمران، تأسیسات برقی و تأسیسات مکانیک برای صدور پروانه ساختمان اجباری است و بازار کار این 4 رشته را برای آن‌ها بهتر می‌کند.» شکوهی نیز دراین‌باره به تطابق سرفصل دروس حوزه آکادمیک و نیازمندی‌های بازار کار پرداخت و با اشاره به عدم تطابق ارگان‌های نیازمند رشته شهرسازی و ارتباط آن با عرضه و تقاضای موجود در کشور، تعداد فارغ‌التحصیلان را بیش از نیاز موجود دانست که به اعتقاد او، این مسئله نیازمند مداخله وزارت علوم در باب نیازمندی‌های کشور و آموزش دانشجویان به سمت پرکردن خلأهای موجود است. این مدرس دانشگاه افزود: «بر اساس قوانین وزارت علوم، شرح درس هر 5 سال باید تغییر کند و در سال 1392 تلاش شده فاصله بین فضای کاری و آکادمیک با دروسی مانند حقوق و قوانین کم شود تا دانشجویان قوانین نظام‌مهندسی را بدانند و از حقوق خود آگاه شوند.» در بخش بعدی، مهدویان درباره اشغال جایگاه شهرسازان توسط افرادی از رشته‌های دیگر به ضعف شهرسازان مسلط به امور اجرایی اشاره کرد و گفت: «مشارکت افراد از رشته‌های معماری و عمران بیش از رشته شهرسازی بوده که به مسئله شکاف بین فضای آکادمیک و اجرایی برمی‌گردد.» او با اشاره به اهمیت نقش شهرسازی افزود: «هر اتفاقی که برای اراضی شهر رخ دهد، توسط شهرساز تصمیم‌گیری می‌شود.» او با دعوت از دانشجویان برای پیوند سازنده بین شهرداری و دانشگاه هنر از بودجه‌ای سخن گفت که طی دو سال آینده برای پژوهش در شهر هزینه می‌شود.
اهمیت مطالبات جامعه شهرسازان برای افزایش اعتبار و ارزش مهر شهرسازان در پروژه‌های شهری، موضوع دیگری بود که مهدویان درباره آن توضیح داد: «باید طرح‌های تفصیلی و کالبدی مانند طرح‌های تفکیکی نیازمند مهر شهرسازان باشند. امروز این الزام برای پروژه‌ها وجود ندارد و باید آن را به دست آورد.» شکوهی نیز با تأکید بر مطالبه‌گری جامعه شهرسازان در امور نظام‌مهندسی و بالابردن اهمیت رشته شهرسازی به قوی‌شدن شهرسازی اشاره کرد و گفت: «اهمیت رشته شهرسازی به‌قدری است که شهرسازان می‌توانند هم تصمیم‌ساز باشند و هم مجری؛ بنابراین پیگیری برای مطالبات خود و جایگاه شغلی آن‌ها حائز اهمیت است.» پس‌ازآن مهدویان، تفکیک فعالیت مهندسان شهرساز از مهندسان عمران و معمار در طراحی بلوک شهری را ضروری دانست و پایه تصمیم‌گیری درباره طرح‌های آماده‌سازی را وظیفه شهرساز تلقی کرد که معمار در اجرای طرح‌ها از قوانین تصویب‌شده توسط شهرساز پیروی می‌کند. شکوهی نیز نظام‌مهندسی را امری تأثیرگذار در شهرسازی دانست و ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا در این رشته را بسیار مهم شمرد. در پایان باید گفت که مطالبه شهرسازان برای اشتغال یک مطالبه کاملا بحق است، آن‌ها شهر را می‌سازند و تخریب می‌کنند. برخی از اساتید این اهمیت را با جمله «یک متر جابه‌جایی خطوط می‌تواند حق افراد بسیاری را ضایع کند یا تأثیر بسیار مهمی بر شهر بگذارد» به دانشجویان در ابتدای دوران تحصیل گوشزد می‌کنند. اما تا زمان کار و اشتغال هیچ‌کس به آن پی نمی‌برد. ما شهرسازان باید به دنبال حقوق خود باشیم و برای دستیابی به جایگاه خود تلاش کنیم، حق ما گرفتنی است.