مشاهدات علمی همیشه حاکی از آن بودند که حوادث و ناراحتیهای عاطفی میتوانند بر سلامت قلب تأثیرگذار باشند. در سال 1967 نیز مطالعاتی جدیتر جهت بررسی این مسئله صورت گرفت و نتایجی مبنی بر تأیید آن نیز حاصل شد. با این حال، حتی تا چند سال بعد نیز شرایطی اختصاصی برای این شرایط در لغتنامه پزشکی تعریف نشده و آنچه که امروز به نام سندرم قلب شکسته ناشی از استرس نامیده شده، از سال 1990 به لیست بیماریهای قلبی افزوده شده است.سندرم قلب شکسته میتواند سبب آسیب ناگهانی و برگشتپذیر عضله قلب شود. این بیماری در سنین بالا در خانمها شیوع بیشتری دارد و اغلب اما نه همیشه، با استرسهای جسمی یا روحی همراه و مربوط است.
علائم
علائم سندرم قلب شکسته بسیار شبیه به سکته قلبی است. بیماران از درد قفسه سینه یا تنگی نفس شکایت دارند و در مواردی نیز دچار حالت سنکوب میشوند. علاوه بر این، برخی دیگر از بیماران مبتلا به این بیماری ممکن است دچار بینظمی ضربان قلب شکسته، شوک قلبی یا ایست ناگهانی قلبی شوند. اما برای تشخیص در مرحله اول، پزشکان سعی میکنند عامل استرسزایی که موجب بروز سندرم قلب شکسته شده است را ریشهیابی کنند. پس از آن، اقدامات اولیه شامل نوار قلب و تست آنزیمهای قلبی صورت گرفته و تشخیص نهایی قلب شکسته از طریق اکو کاردیوگرافی در این بیماران تأیید میشود. لازم به ذکر است که در حدود 15 درصد موارد کاردیومیوپاتی ناشی از استرس، بهطور همزمان بیماری عروق کرونر نیز مشاهده میشود.
علل بیماری
همانطور که عنوان شد، سندرم قلب شکسته معمولا بر اثر استرس و ناراحتی احساسی ناگهانی بهوجود میآید. عوامل تنشزای متعددی در ارتباط با این سندرم گزارش شده که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ازدستدادن عزیزان بهخصوص بهصورت غیرمنتظره
مورد بدرفتاری قرارگرفتن در محیط خانه
اضطراب شدید
بحث و مجادله عصبانیت
مشکلات شغلی و اقتصادی
تشـخیص پــزشـــکی ابــتـــلـــا به بیماریهای خطرناک
بیماریهای شدید جسمی نظیر نارسایی تنفسی، عفونتهای شدید، شکستگی
عمل جراحی
از نظر علمی، عوامل متعددی میتوانند در ایجاد سندرم قلب شکسته نقش داشته باشند. در میان این عوامل، نقش گروهی از هورمونها که در جریان استرسهای روحی یا جسمی در جریان خون افزایش مییابند، به میزان زیادی مورد توجه و مطالعه قرارگرفته است که «کاتکولآمینها» نامیده میشوند.
در شرایط معمول، افزایش این گروه هورمونها در جریان فرایند استرس، باعث تنظیم و افزایش متناسب فشارخون، تنظیم و افزایش ضربان و قدرت انقباضی قلب و پاسخ متناسب عروق بدن به شرایط استرسزا میشود. به نظر میرسد در افرادی که دچار سندرم قلب شکسته هستند، افزایش نامتناسب کاتکول آمینها یا پاسخ نامتناسب بدن به این افزایش، باعث اختلال در عملکرد عروق بدن، عضله قلب و بهخصوص بطن چپ میشود.
بعضی از مطالعات نقش عوامل ژنتیکی و خانوادگی را در این بیماری مــطرح کــردهاند. افــراد بــا ســابقــه بیماریهای روحی و عصبی نظیر سابقه بیماریهای اضطرابی و تشنج نیز بیشتر در خطر ابتلا به سندرم قلب شکسته قرار دارند.
حال این سؤال مطرح میشود که استرس ناگهانی چگونه عضله قلب را ضعیف میکند؟
همانطور که عنوان شد، سندرم قلب شکسته سبب ضعف ناگهانی عضله قلب خواهد شد؛ اما این فرایند دقیقا چگونه اتفاق میافتد؟
زمانی که در معرض یک اتفاق استرسزا قرار میگیرید، بدن شما هورمونها و پروتئینهایی مانند آدرنالین و نورآدرنالین را بهمنظور کمک به کنترل استرس تولید میکند. البته، عضله قلب قادر به تحملکردن مقادیر بالای این هورمونها که برای مبارزه با استرس تولید شدهاند نخواهد بود. آدرنالین زیاد میتواند سبب تنگی عروق کوچک قلب شود که به قلب خونرسانی خواهند کرد و همین مسئله میتواند میزان خونی که به قلب جاری میشود را به طور موقت کاهش دهد.
در برخی موارد نیز، آدرنالین به صورت مستقیم به سلولهای قلب متصل شده و سبب میشود که مقادیر بالای کلسیم وارد این سلولها شوند. این حجم بالای کلسیم در تپیدن قلب اختلال ایجاد کرده و ضربان نامنظم را در پی خواهد داشت.
گفتنی است که تأثیرات آدرنالین روی قلب معمولا موقتی و برگشتپذیر است و بین چند روز تا یک هفته قلب به طور کامل از آن ریکاروی خواهد شد.
اقدامات درمانی
مهمترین اقدام برای درمان سندرم قلب شکسته، تلاش برای ازبینبردن عوامل استرس خواهد بود. در شرایطی که بیماریهای جسمی باعث بروز سندرم قلب شکسته شده باشند، تلاش در کنترل و درمان بیماری زمینهای میتواند به بهبود وضعیت قلب کمک کند.
در مواردی که مشکلات روحی پیشزمینه این بیماری هستند، شرایط دشوارتر است؛ چون در بعضی از این موارد نظیر ازدستدادن عزیزان، بهبود شرایط روحی بیمار مستلزم گذشت زمان و اقدامات حمایتی طولانی است. به همین دلیل فرد مبتلا به سندرم قلب شکسته روانشناسی میشود و سعی خواهد شد که از طریق جلسات مشاوره، استرس و فشار روحی از او دور شود.
علاوه بر این، برخی بیماریها مثل دیابت، فشارخون، سن بالا، افزایش چربی خون، مصرف سیگار و عدم فعالیت فیزیکی مناسب میتوانند باعث انسداد سرخرگهای کرونر و سکته قلبی شوند.
بنابراین درمان مناسب قند و فشار و چربی خون، مصرفنکردن دخانیات، ورزش متناسب و منظم و همچنین جستوجوی آرامش و کنترل استرس و عــصبانیت بهــترین راهکارهایی هستند که میتوانند از بروز سندرم قلب شکسته جلوگیری کنند.
عاقبت و سیر بیماری
سندرم قلب شکسته میتواند کشنده باشد و در برخی از موارد ضعف در عضله قلبی عوارضی همچون نارسایی احـتـقانی قلب، فــشار خـون پایـین، غشکردن و همچنین اختلالات ریتمی قلب که تهدیدکننده زندگی هستند را در پی داشته باشد.
اما خوشبختانه خبر خوش این است که مشکلات قلبی ناشی از سندرم قلب شکسته درصورت تشخیص صحیح و بهموقع و درمان مراقبتی مناسب و با برطرفشدن عامل استرسزا میتوانند در عرض چند هفته بهبود یابند.
تفاوت سندرم قلب شکسته با سکته قلبی
در بـــیشــتر مــوارد حــمــله قلــبی، شریانهایی که خون را به قلب میرسانند، دچار انسداد شده یا خون لخته در آنها تشکیل خواهد شد. در صورتی که این گرفتگی رگها به اندازه کافی طول بکشند، خون به سلولهای عضله قلبی نرسیده و در نتیجه این سلولها خواهند مرد و چیزی جز بافت زائد غیرقابل برگشت از قلب باقی نخواهد ماند.
در بررسیهای اولیه پزشکی نیز تغییراتی در نوار قلب و افزایش آنزیم اختصاصی قلب (تروپونین) دیده میشود که بسیار مشابه به سکته قلبی ناشی از انسداد شرایین کرونر است؛ اما زمانی که در این بیماران آنژیوگرافی عروق کرونر انجام میشود، عروق، سالم و عاری از انسداد هستند.
نکته
سندرم قلب شکسته، شرایطی است که عضله قلب را به صورت برگشتپذیر ضعیف میکند. این سندرم بیشتر در اثر قرارگرفتن در معرض استرس و فشار روحی ناگهانی رخ داده؛ اما افرادی که به صورت دائم تحت استرس باشند، نیز در خطر ابتلا به آن قرار دارند. سندرم قلب شکسته معمولا به شناسایی عامل استرسزا و با برطرفکردن آن قابل درمان بوده؛ اما در صورتیکه جدی گرفته نشود، میتواند نارسایی احتقانی قلب، فشار خون پایین، غشکردن، اختلالات ریتمی قلب و حتی مرگ را نیز در پی داشته باشد.
