در شرایطی که به نظر میآید پیشرفتهای مهمی در مذاکرات وین حاصلشده، برخی مخاطرهها و کشـمکــشهــای سـیــاســی مـیـان تهران-واشنگتن همچنان بر جای خود باقی است و در راستای حل اختلافهای تبادل پیام میان ایران و آمریکا از طریق مذاکرهکننده ارشد اتحادیه اروپا نیز در حال انجام است. درعینحال مکث در مذاکرات وین که از اواخر اسفند سال گذشته به اجرا درآمده است، تا اطلاع ثانوی ادامه دارد و به گفته وزیر امور خارجه کشورمان، این شرایط همگی از زیادهخواهی آمریکا سرچشمه میگیرد و فقدان تصمیم سیاسی ایالاتمتحده برای رفع تحریمها مانع کنونی رسیدن به نتایج نهایی و مسئول توقف امروز مذاکرات و تـطــویــل آن در روزهــای آتــی است. حسین امیر عبداللهیان با اشاره به اینکه ایران در جهت کسب عالی منافع ملت و رعایت خطوط قرمزها با قدرت و منطق عمل میکند و هرگز زیر بار زیادهخواهی آمریکا نخواهد رفت، گفت: اگر کاخ سفید واقعبینانه رفتار کند، توافق دستیافتنی است. آمریکا تلاش میکند موضوعهای باقیمانده در این مذاکرات را گروگان مسائل سیاست داخلی خود کند. ما ملت صبوری هستیم؛ ولی تا ابد صبر نمیکنیم و اگر آمریکا میخواهد توافقی صورت گیرد باید تصمیم سیاسی خود را در اسرع وقت بگیرد.از طرفی، وزیر خارجه آمریکا نیز اخیرا در نشستی خبری گفته است، بابت به نتیجه رسیدن مذاکرات وین چندان خوشبین نیست. آنتونی بلینکن عنوان کرد: با وجود تمام تلاشهای صورتگرفته و با آگاهی از این حقیقت که امنیت ما از طریق توافق در وضعیت بهتری قرار خواهد داشت، به نفع کشورمان است که به پایبندی به تعهدات در توافق بازگردیم و ایران نیز همین کار را انجام دهد؛ اما همچنان به آن نقطه نرسیدهایم. او همچنین در سفر اخیر خود به بروکسل و در دیدار با وزرای امور خارجه فرانسه، آلمان و انگلیس (سه کشور اروپایی عضو توافق هستهای) به موضوع برجام و بررسی محورهای آن طی یک بیانیه مشترک با تروئیکای اروپایی پرداخت. آنها توافق کردند، راهکاری دیپلماتیک که موجب بازگشتی دوجانبه در اجراییکردن کامل برجام میشود، بهترین نتیجه است؛ اما در صورت لزوم، آماده سناریوهای دیگر نیز هستند. در این شرایط موضوعهای دیگری همچون مخالفت و نگرانی کنگره آمریکا در خصوص لغو تحریمهای کشورمان با اولویت حذف نام سپاه ایران از فهرست تروریستی آمریکا (ازجمله شروط ایران برای توافق) نیز وجود دارد که جمعی از دموکراتهای کنگره آمریکا را به تلاش برای پیشبردن یک رویه قانونی بهمنظور ممانعت از اقدام احتمالی دولت این کشور برای قبول این شروط ایران واداشته است؛ طرحی که هدف آن جلوگیری از برداشتهشدن تحریمهای کلیدی مرتبط با سپاه پاسداران بهعنوان بخشی از امتیازهایی است که دولت جو بایدن ممکن است برای دستیابی به توافق هستهای جدید با ایران به آن تن دهد.الــبـــتــه بــه نــظــر مــیرســد ایــن توافق باوجود شرایط موجود و تا نهاییشدن، نه قریبالوقوع است، نه حتمی و به گفته تحلیلگران موانع پیش روی آن، همچون تحریمهای جدید آمریکا بر ایران و ادامه سنگاندازیهای کنگره این کشور به همراه مخالفان حذف نام سپاه کشورمان از فهرست تروریستی آمریکا، ممکن است مذاکرات را به نقطهای برساند که احتمالا یا به مرگ کامل برجام بینجامد یا توافق با قبول شروط جدید از سوی طرفین. چراکه طبق گفته وزیر امور خارجه ایران، موضوع سپاه بخشی از مذاکرات ما است و بایستی جایگاه، نقش و شأن قانونی سپاه بهعنوان مهمترین بخش امنیتی و دفاعی ایران موردتوجه قرار گیرد. از سوی دیگر، خارجکردن نام اشخاص حقیقی و حقوقی از لیست قرمز و از مجموعه تحریمها از دیگر موضوعهای جدی مذاکرات اخیر ایران در وین است که از آنها عبور نمیکنیم. «اصفهان زیبا» در بررسی اختلافهای موجود میان ایران و آمریکا و همچنین پیشبینی در خصوص پایان مکث در مذاکرات با امیرعلی ابوالفتــح، کارشــنــاسارشــد مسائل آمریکا، گفتوگو کرد. به گفته این تحلیلگر بینالملل، تنها عامل توقف در مذاکرات، اختلافهای میان ایران و آمریکا، آنهم بر سر لغو تحریمهای ایران و شروطی است که شاید آمریکا برای ایران تعیین کرده است. ابوالفتح معتقد است، به نظر میآید حیثیتیبودن مواضع دو طرف، رسیدن به توافق در وین را دچار چالش کرده است. در ادامه، مشروح این گفتوگو را میخوانید.
مذاکرات هستهای در وین با اعلام وقفه در اسفندماه بر سر اختلافهای باقیمانده طولانی شده است. از سوی دیگر،ایالاتمتحده دست به اعمال تحریمهای جدید علیه کشورمان زده است که میتواند روند مذاکرات را با چالشهای جدید مواجه کند. ارزیابی شما از این شرایط باوجود اختلافهای میان ایران و آمریکا چیست؟
برای دستیابی به توافق موردنظر در وین باید اختلافهای میان ایران و آمریکا یکبهیک حل شود. جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد که آمریکا به تعهدات خود در برجام در قالب جدید عمل نمیکند و خواستار تضمینی برای عدم خروج دوباره این کشور از این توافقنامه است. ایران همچنین خواستار لغو کامل تحریمهای حداکثری از سوی آمریکا بوده و آمریکا نیز در پی متهمکردن ایران به عدم پایبندی به تعهداتش در برجام است و کشورمان را عامل اصلی توقف در مذاکرات میداند. شواهد اما نشان میدهد مهمترین موضوع اختلافی میان ایران و آمریکا، لغو کامل تحریمها علیه ایران است که اگر این موضوع اتفاق بیفتد، یکی از شروط ایران در حذف نام سپاه پاسداران از لیست تروریستی آمریکا نیز بهخودیخود صورت میگیرد. در حال حاضر نیز مقاومت در برابر این موضع ایران در آمریکا بسیار زیاد بوده و مسئله توافق بلاتکلیف مانده است.
برخی رسانههای بینالمللی از گذاشتن شرط آمریکا برای ایران در رابطه با حذف نام سپاه کشورمان از لیست تروریستی خود میگویندکه باعث ادامهدارشدن توقف در مذاکرات وین شده است. آیا این موضوع صحت دارد؟
بله، ممکن است چنین شرطی از سوی آمریکا عنوانشده باشد. بنابر خبرهای منتشرشده در این رسانهها، دولت آمریکا در ازای برداشتهشدن نام سپاه از لیست تحریمهای ایران، از ایران بستهشدن پرونده ترور سردار شهید حاج قاسم سلیمانی را میخواهد؛ به این معنا که ایران اگر از پیگیری این پرونده صرفنظر کند، در این صورت آمریکا هم نام سپاه ایران را از لیست تروریستی خارج خواهد کرد و اگر این اتفاق بیفتد، کلیه تحریمهای ایران نیز لغو خواهد شد. درواقع این رسانهها از شروط متقابل در مسیر مذاکرات و انتظارهای آمریکا از ایران و ایران از آمریکا میگویند.
مطمئنا اگر این خبر صحت هم داشته باشد، کشورمان آن را نمیپذیرد و با این شرایط احتمال شکست توافق نیز در وین بالا میرود. درست است؟
اگر این موضوع در میان باشد و همه مسائل در مذاکرات وین به بستهشدن پرونده ترور سردار شهید سلیمانی گرهخورده باشد، بههیچعنوان این شرط از سوی ایران موردقبول واقع نخواهد شد؛ چراکه این مسئله سادهای نیست و پای احساس و حیثیت ایران به سردار عزیز در میان است و نظام و دولت ایران چنین تعهدی را قطعا نمیپذیرند.
در این صورت نام سپاه جمهوری اسلامی ایران نیز از لیست سیاه آمریکا خارج نخواهد شد…
بله، دقیقا. این شرط آمریکا هرگز محقق نمیشود و به دنبال آن، نام سپاه هم از لیست تروریستی آمریکا خارج نخواهد شد و همه تحریمها علیه ایران باقی میمانند؛ درنتیجه برجام هم به سرانجام نخواهد رسید. با این احتمالها مذاکرات برجام در وین با بنبست بزرگی مواجه است و مذاکرات پس از یک سال رفتوآمد به وین، با شکست مواجه میشود.
اگر آمریکاییها چنین شرطی را برای ایران نگذاشته باشند، چطور؟ آیا احتمال وصول توافق بعد از گذشتن از این مکث نزدیک است؟
موضوعهای اختلافی بر سر لغو تحریمهای ایران بهصورت کامل، به همراه درخواست ایران برای گرفتن تضمین از آمریکا، همچنان بر سر جای خود باقی است و باید ببینیم مذاکرهکنندگان بر سر آنها به چه توافقی با یکدیگر دست پیدا میکنند.
چند وقت پیش هم در برخی رسانهها صحبت از نظر سپاه دراینباره به میان آمد که البته این خبر واقعیت نداشت و تکذیب شد (اینکه برخی مقامهای این نهاد اعلام کرده بودند که اگر شرط توافق ایران، سپاه است، اولویت قرار داده نشود و نظام ایران در این خصوص پافشاری نکند). آیا لغو تحریمهای سپاه و حذف نام آن از لیست تروریستی، به نظر سپاه یا دیدگاه دولت ایران برمیگردد، یا اصل بر تصمیم نظام کلی جمهوری اسلامی ایران است؟
خبر به این صورت بود که برخی فرماندهان سپاه داوطلبانه اعلام کرده بودند اگر تحریمهای سپاه مانعی بر سر راه توافق در وین است، دولت ایران بر این موضع خود پافشاری نکند و اصراری بر خروج نام سپاه از لیست تحریمهای آمریکا علیه ایران نداشته باشد؛ اما آنطور که مشخص شد، چنین خبری اصلا مطرح نبوده است و این خبر اصلاح شد.موضوع لغو تحریمها و حذف نام سپاه از لیست سیاه آمریکا تنها به نظر سپاه یا دولت ایران مربوط نمیشود، بلکه موضع کلی نظام جمهوری اسلامی ایران در میان است. در حال حاضر رویکرد کنونی نظام ایران حذف کلیه تحریمهای بعد از 8 می 2018 است که دولت آمریکا به هر بهانهای از آن زمان تاکنون به ایران نسبت داده است. به عبارتی، هر عملی که تا به امروز از سوی آمریکا و در رابطه با ایران صورت گرفته است باید تغییرکند و هر تحریم حقوق بشری و تروریستی ایران باید رفع شود؛ برای مثال، اگر بعدازاین تاریخ نام سپاه در لیست تحریمهای آمریکا قرار گرفته است، باید آن را سریعا لغو کند. موضع کنونی جمهوری اسلامی و همچنین مخالفان آن در آمریکا بسیار جدی است وبه نظر میرسد اختلاف اصلی بر سر چنین موضوعهایی است، نه مسائل دیگر.
پس از حمله روسیه به اوکراین، روسیه از آمریکا برای تحریمهای ایران و توسعه روابط با کشورمان درخواست تضمین کرد که برخی کارشناسان این موضع روسیه را مانعی برای پیشروی مذاکرات به سمت توافق دانستند. آیا همچنان این کشور و بهطورکلی بحران اوکراین میتواند در روند این توافق یا مکثی که اتفاق افتادهاست، نــقـش مـؤثــری داشــتــه باشد؟
این روزها جنگ اوکراین بر همهچیز اثرگذار است؛ از قیمت بنزین، گاز و نفت تا کود شیمیایی و مواد غذایی تحتتأثیر این بحران قرار دارد؛ بنابراین طبیعی است که مواضع روسیه در اوکراین بر مذاکرات وین نیز اثر بگذارد. از طرفی، این موضوع مانعی برای روند مذاکرات وین به شمار نمیرودروسها در یک دوره زمانی، دغدغهای را مطرح کردند که آمریکا اعلام کرد آن را موردتوجه قرار خواهد داد و پسازآن نگرانی روسها دراینباره برطرف شد؛ بنابراین اگر ما قسمتی از طولانیشدن مذاکرات یا وقفه ایجادشده در آن را به روسیه ربط دهیم، اشتباه است؛ چراکه پس از حل اختلافها دراینباره و برطرفشدن آن، اختلافها در وین همچنان برطرف نشد و توافقی هم صورت نگرفت. این موضوع ن میدهد که مشکل از روسیه نیست. پیش از بحران اوکراین نیز اختلاف میان مذاکرهکنندگان وجود داشت و هماکنون نیز این اختلافها ادامه دارد. تنها مشکل، میان ایران و آمریکاست. کشوری که مورد تحریم قرارگرفته، ایران و کشوری که تحریم اعمال کرده و از برجام خارجشده، آمریکاست. در این میان روسها، نقش بازدارندهای در روند مذاکرات ندارند. آمریکا اگر بخواهد، تحریمها را لغو و اگر نخواهد، لغ نمیکند و برای این کار نه از روسها و نه از هیچ کشوری کسب اجازه نمیکند.
در آخر آیا بهزودی احتمال ازســرگــیــری مــذاکــرات وین و شکستهشدن این مکث در مسیر توافق وجود دارد؟
بنده هیچ پیشبینی دراینباره ندارم. ظاهر امر نشان میدهد که توافق بسیار نزدیک است؛ اما مسائل مطرحشده، تماما حیثیتی است؛ هم برداشته شدن کلیه تحریمهای برای ایران یک امر حیثیتی است و هم برداشتهشدن نام سپاه برای آمریکا از لیست تروریستی. بنابراین اختلافها به این سادگی حلشدنی نیست.
